فناوری هسته‌ای و تحول در کشاورزی ایران

بر اساس اسناد فرادستی، بخش کشاورزی محوریت ویژه‌ای در توسعه و پیشرفت ایران دارد. رهنمودهای امام راحل و مقام معظم رهبری دراین‌خصوص و تأکیدات قانون اساسی (اصول ۳ و ۴۳) بر ضرورت توجه به امنیت غذایی و خودکفایی در محصولات اساسی به‌ویژه محصولات کشاورزی موید این موضوع است. روند افزایشی تولید (بیش از چهار برابر شدن تولیدات کشاورزی) از آغاز انقلاب شکوهمند اسلامی از یک سو و وجود تفاوت قابل‌توجه بین تولید کشاورزان نمونه و متوسط تولید ملی بیانگر وجود توان تولید در بخش کشاورزی است. کشاورزی ایران توانمندی‌های قابل‌توجهی در منابع و عوامل تولید ازجمله اراضی مستعد، اقلیم‌های متنوع، منابع خاک، آب و ذخایر غنی ژنتیکی دارا است.

اما همانند بسیاری از کشورها، چالش‌هایی پیش روی کشاورزی کشور ما وجود دارد در این میان کمبود منابع آب، خشکی، شوری و فرسایش و آلودگی خاک، سرمازدگی و ضایعات محصولات کشاورزی، آفات و بیماری‌های گیاهی و دامی، فقدان استانداردهای مصرف بهینه کود و سم، آلودگی‌های محیط‌زیستی و به‌خطرافتادن سلامت و امنیت غذایی و ذخایر ژنتیکی از مهم‌ترین مسائل کشاورزی ایران هستند. دستیابی به روش‌های جدید علمی و تحقیقاتی و مجهز شدن به ابزارهای پیشرفته و ارتقای دانش فنی به‌ویژه استفاده از فناوری هسته‌ای و افزایش تعاملات علمی و فنی با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، وزارت جهاد کشاورزی و بخش‌های خصوصی، مورد تأکید سازمان انرژی اتمی ایران و پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای در بخش کشاورزی و رفع چالش‌های مذکور بوده است. از سه دهه قبل، در پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای، با استفاده از روش موتاسیون بریدینگ و پرتوتابی گاما، ۱۴ رقم برنج، پنبه، سویا، کلزا و نارنگی با ویژگی‌هایی همچون تحمل به تنش‌های زیستی و غیرزیستی، افزایش عملکرد و بهبود خصوصیات کیفی معرفی شده‌اند. در این بخش پروژه‌های جاری متعددی در خصوص اصلاح ارقام گیاهان زراعی، باغی و زینتی و… در حال انجام است.

کسب دانش فنی کنترل آفات کلیدی باغات به‌ویژه کرم گلوگاه انار و مگس میوه مدیترانه با روش نابارورسازی حشرات و پرتوتابی با پرتوگاما، از جمله دستاوردهای مهم حوزه کشاورزی هسته‌ای کشور است. علاوه بر این شیوه کنترل آفات، استفاده از روش پرتوتابی مستقیم پرتوگاما در کنترل آفات انباری و کاهش بار میکربی محصولات کشاورزی و کاهش ضایعات محصولات پس از برداشت از مزرعه، با سامانه‌های صنعتی سازمان در تهران، بناب، یزد، قزوین و سامانه خصوصی شهرکرد، از جمله روش‌های کاربردی فناوری هسته‌ای در کشاورزی است. تولید و ثبت قارچ‌کش زیستی کنترل بیماری‌های خاکزاد با استفاده از روش پرتوتابی، دستاورد ارزشمندی به‌منظور جایگزینی با سموم شیمیایی رایج در کنترل برخی بیماری‌های قارچی خاک و گیاه است.

منبع:
پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای – پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای – سازمان انرژی اتمی ایران