تالاب یا کانون تولید گردوغبار

در تقویم مناسبت‌های محیط‌زیستی کشورمان، ۲ فوریه مطابق با ۱۶ بهمن روز جهانی تالاب‌ها نام گرفته است و طبق معمول باید با گرامیداشت این روز از موفقیت‌ها برای احیای تالاب‌ها نام برد و همچنین، در سطح جامعه یادآوری‌ای برای نقش بی‌بدیل تالاب‌ها در احیای اکوسیستم‌ها به میان آورد، ولی تالاب‌های کشورمان در شرایط مناسبی نیستند و خشکی ادامه‌دار تقریباً در تمام تالاب‌ها باعث شده است به‌جای برخورداری ملت ایران از منافع این تالاب‌ها، پیامدهای تولید گردوغبار را پذیرا باشند. 

در این رابطه باید به حدود ۳۳۰ میلیون هکتار منبع گردوغبار در غرب آسیا و آسیای میانه اشاره کرد که می‌تواند سالانه تا حدود ۱۴۷ میلیون تن غبار ایجاد کند و بهداشت و سلامت مردم را با تهدید جدی رو‌به‌رو کند. از این مقدار حدود ۱۰ درصد سهم ایران است که از طریق تالاب‌های خشکیده و مناطق دیگر تولید می‌شود. گرچه اثرات گردوغبار از آن‌سوی مرزهای ایران کم نیست، ولی اتفاقاتی که درباره خشک شدن تقریباً تمام تالاب‌های فلات مرکزی ایران طی چنددهه اخیر رخ داده و کانون‌های داخلی گردوغبار را ایجاد کرده نیز قابل‌تأمل است. 

طی چند دهه اخیر متأسفانه هماهنگی لازم بین وزارتخانه‌های نیرو، جهادکشاورزی و سازمان حفاظت محیط‌زیست ایجاد نشده تا با کاهش مصرف آب، از خشک شدن تالاب‌های فلات مرکزی جلوگیری کنند.

تالاب‌های خشکیده فعلی از هامون گرفته تا بختگان و دریاچه نمک قم و طشک و بختگان و… هرکدام با اعمال سیاست‌های خاص سازگار با هر تالاب باید به‌گونه‌ای عمل می‌شد که چنین فاجعه ملی مبنی‌بر خشکیدگی تالاب‌های فلات مرکزی را اکنون شاهد نباشیم.

متأسفانه مشاهدات نشان می‌دهد وضعیت مسیرهای جریان باد در فلات مرکزی از یک طرف و تالاب‌های خشکیده موجود در فلات مرکزی ایران از طرف دیگر ایجاب می‌کند دولت جمهوری اسلامی به پرداخت حقابه تالاب‌ها از منابع آب‌های سطحی اهمیت کافی مبذول کند و انشالله سعی کنند در یک بازه مشخص مجدداً حیات را به تالاب‌های خشکیده فلات مرکزی که هم‌اکنون یک کانون مهم داخلی گردوغبار شده‌اند، برگرداند.

در برنامه هفتم و ماده ۳۸ این برنامه، تکلیف شده است که وزارت نیرو باید برای پایداری سرزمین و مدیریت یکپارچه تالاب‌ها و دریاچه‌های کشور نسبت به ایجاد سازوکارهای اجرایی لازم تا پایان سال اول برنامه برای اجرای برنامه عمل ملی حفاظت و مدیریت تالاب‌ها با اولویت اجرای برنامه‌های جامع مدیریت زیست‌بومی، تخصیص و ‌تامین نیاز آبی زیست‌محیطی و جلوگیری از برداشت غیر‌مجاز این حقابه اقدام کند. اما مشاهده می‌شود که سال اول برنامه هفتم سپری شده، ولی هیچ‌گونه اقدام عملیاتی در جهت احیای تالاب‌ها از طرف وزارت نیرو به عمل نیامده است. ازاین‌رو، پیشنهاد می‌شود حداقل دو دستگاه دولتی وزارت نیرو و سازمان حفاظت محیط‌زیست تا قبل از پایان سال ۱۴۰۳ نسبت به تعیین آیین‌نامه اجرایی ماده ۳۸ قانون برنامه هفتم اقدام کنند و پس از انتشار عمومی آن درباره نحوه احیای تالاب‌ها در سال ۱۴۰۴به ملت ایران اطلاع‌رسانی کنند.