آبخیزداری سازه‌ای و کمبود پوشش گیاهی، دو چالش منابع طبیعی

جواد طباطبایی یزدی

دبیر انجمن علمی سیستم‌های سطوح آبگیر باران

26 مرداد 1403، 18:35

نرخ سه‌برابری فرسایش خاک در کشور، منجر به ازدست‌رفتن خاک مرغوب سطحی و کاهش روزافزون توان تولید در مراتع و اراضی کشاورزی شده و مقابله با آن اجتناب‌ناپذیر است. وقوع انواع فرسایش سطحی و عمقی در اراضی، امکان بهره‌برداری یکپارچه از زمین‌ها را از بین می‌برد و روند بیایانی‌شدن را تسریع کرده است. مقابله با این پدیده، درحال‌حاضر غالباً با استفاده از انواع سازه‌های سنگی و ملاتی و یا گابیونی به‌صورت ساخت رسوب‌گیر (چکدم) انجام می‌شود که از نظر فنی، کارایی لازم را نداشته و نیز به‌دلیل موقعیت و پراکندگی، غیر قابل نگهداری است. در مقابل با تغییر رویکرد سازه‌ای به رویکرد بیولوژیک و افزایش پوشش گیاهی دائمی با استفاده از گونه‌های مقاوم به خشکی، می‌توان به‌طور هم‌زمان با پدیدۀ فرسایش و فقر مراتع مقابله کرد.

کمبود پوشش گیاهی به‌عنوان چالش عمدۀ دوم، به طرق مختلف بخش منابع طبیعی کشور را تحت‌تأثیر قرار داده و اثرات آن به‌صورت افزایش اراضی بیابانی، فقر مراتع و افزایش تبخیر نمایان شده است. جبران این کمبود می‌تواند منجر به نفوذ بیشتر ریزش‌های جوی در خاک، حفظ رطوبت و افزایش پوشش سطحی و تراکم آن شود. این امر به‌نوبۀ خود، از روند فرسایش خاک جلوگیری کرده و تولید در مراتع را برای رونق دامداری به دنبال دارد. پیگیری روش‌های بیولوژیک برای مقابله با فرسایش و کنترل رسوب (به‌جای استفاده از روش‌های ناپایدار و غیر اقتصادی سازه‌ای)، می‌تواند منجر به دایرشدن اراضی بایر، حفظ کاربری اراضی، توسعۀ زنبورداری، تولید علوفۀ دام، رونق گردشگری و تنوع‌زیستی شود. در مقابل اجرای طرح‌هایی که منجر به تغییر کاربری عرصه‌های مرتعی می‌شود (کشت‌وکار در اراضی شیب‌دار و کشت گیاهان یک ساله دیم که در مقایسه با سطح زیاد تحت اشغال، دارای عملکرد بسیار پایین و غیرقابل‌توجیهی هستند)، عامل تشدید رخدادهای طبیعی نظیر بیابانی‌شدن، زمین‌لغزش و فرسایش خاک هستند.

به اشتراک بگذارید:

برچسب ها:

آب و منابع طبیعی، آبخیزداری