مداخلات عقیم دولت‌ها برای توسعه

«فوکویاما» در کتاب «نظم و زوال سیاسی» اولین و مهم‌ترین نهاد ضروری برای پیشرفت کشورها را دستگاه اداری لایق می‌داند؛ به‌این‌معنی‌که، نخست باید دولتی وجود داشته باشه که از پس اجرای قانون بربیاید. «ماکس وبر» نیز با گفتن‌ اینکه وجود یک نظام اداری منضبط، شرط لازم برای ورود به دنیای مدرن است، این موضوع را تصدیق می‌کند. در «نهج‌البلاغه» نیز رگه‌هایی از اهمیت اجرای کارآمد قانون در این جملۀ علی(ع) مشهود است؛ به‌خدا سوگند، بیت‌المال تاراج‌شده را هرکجا که بیابم، به صاحبان اصلی آن باز می گردانم، گرچه با آن ازدواج کرده یا کنیزانی خریده باشند. «وَاللَّهِ لَوْ وَجَدْتُهُ قَدْ تُزُوِّجَ بِهِ‌النِّسَاءُ وَ مُلِکَ بِهِ‌الإِمَاءُ لَرَدَدْتُهُ فَإِنَّ فِی‌الْعَدْلِ سَعَةً وَ مَنْ ضَاقَ عَلَیْهِ‌الْعَدْلُ فَالْجَوْرُ عَلَیْهِ أَضْیَقُ»

بنابراین چرا این‌قدر وجود نظام اداری توانمند مورد تأکید قرار گرفته است؟ چون مداخلات سیاستی که دولت‌ها برای توسعۀ بخش‌های مختلف کشور انجام می‌دهند، عقیم هستند. برای راستی‌آزمایی بیایید کمی به سیاست‌های اجراشدۀ پیرامون زندگی خودمان نگاه کنیم. مدارس ساخته می‌شوند و سند تحول بنیادین در آموزش‌وپرورش تدوین می‌شود، اما دانش‌آموزانی داریم که از پس نگارش یک نامۀ ساده برنمی‌آیند. سند تحول در نظام سلامت وجود دارد، اما مردم از گرانی هزینه‌های درمان به پزشک مراجعه نمی‌کنند. قوانین تنبیهی در راهنمایی‌ورانندگی و تحولی در وزارت راه‌وشهرسازی وجود دارد، اما سالی ۲۰ هزار فوتی در تصادفات جاده‌ای داریم. قوانین اصلاح ساختار بودجه به کمک نهادهای مختلف تدوین و در اختیار دولت قرار گرفته است، اما هرسال کسری بودجه و در پی آن،  تورم و… سفرۀ مردم را کوچکتر کرده است.

برای اینکه نشان داده شود توانمندی در اجرای سیاست‌ها و قوانین، مهم‌تر از تدوین قوانین خوب است، «مت اندرو» در کتاب «توسعه به مثابهٔ توانمندسازی حکومت» یک مثال خیلی جذاب می‌آورد.

او اشاره می‌کند، محققان به‌دنبال پاسخ به این پرسش بودند که چرا کشورها به‌لحاظ میزان موفقیت در نامه‌رسانی باهم فرق دارند؟ طبق آیین‌نامۀ اتحادیۀ جهانی پست که به امضای اکثر کشورها رسیده است، برای نامه‌های بین‌المللی که به دست تحویل‌گیرنده نرسیده است، یک قانون مشترک وجود دارد که مرسوله باید ظرف ۳۰ روز به کشور مبدأ بازگردد. محققان به‌عمد ۱۰ نامه را با نشانی اشتباه به ۱۵۹ کشور ارسال کردند و منتظر ماندند تا ببینند نامه برمی‌گردد یا خیر؟ بعد از پایان موعد مقرر، آن‌ها دیدند کشورهایی مثل فنلاند و نروژ، نامه را در بازۀ زمانی مشخص مرجوع کردند؛ بعضی کشورها دیرتر و در کشورهایی مثل سومالی، میانمار و مصر، خبری از بازگشت نامه‌ها نشد.

نتیجه اینکه: این عملکرد کشورها در مرجوع‌کردن نامه‌ها، به این دلیل نبود که بعضی‌ها سیاست خوب داشتند و بعضی‌ها نداشتند؛ چون سیاست را اتحادیۀ جهانی پست برای همه ارسال کرده بود و برای همه یکسان بود؛ بلکه توانمندی ادارات پست کشورها در اجرای این سیاست بود که آن‌ها را موفق جلوه می‌داد.

بنابراین به‌نظرمی‌رسد، دولت‌ها خیلی نباید وقت‌شان را برای نوشتن یک سیاست خوب هدر دهند. کافی است مثل شعار شرکت «نایک» فقط انجام دهند.