این روزها هر صدای انفجاری، حتی اگر بارها شنیده شده باشد، همه ما را به بهت و وحشت فرومی‌برد. در هر واقعه، سایه‌ای از مرگ و ویرانی بر سر خانواده‌ها سایه می‌اندازد؛ یادآور اینکه جایی احتمالاً کسی جانش را ازدست‌داده، زیر آوار گیر افتاده یا شاهد مرگ عزیزی بوده است. در این فضای پر از ترس و ناامیدی، ناجیان بی‌لباس، نیروهای هلال‌احمر، اولین کسانی هستند که سر هر صحنه می‌رسند. آنها در خط مقدم نبرد با مرگ ایستاده‌اند، درحالی‌که خودشان نیز در معرض خطراتی مانند ریزش آوار و حملات احتمالی قرار دارند.  شاید در نگاه اول تصور شود که در این روزهای پرخطر، هیچ‌کس جرئت نزدیک‌شدن به این خطوط را ندارد. اما نکته‌ای تکان‌دهنده وجود دارد: سیل داوطلبان از اقشار مختلف جامعه، از هنرمندان و نویسندگان تا پزشکان و دامپزشکان، برای پیوستن به هلال‌احمر راهی شده‌اند. این افراد، با وجود تفاوت در عقاید و حرفه‌ها، در یک هدف مشترک متحد شده‌اند: کمک به هم‌وطنان آسیب‌دیده.

چگونه با کودکان از جنگ بگوییم؟

در روزهای جنگ درباره مراقبت از کودکان مدام صحبت می‌شود؛ مراقبت از طریق صحبت‌کردن، در آغوش‌گرفتن و بازی‌کردن و غیره. جهان ذهنی آنها باید امن باشد، حتی اگر بیرون از خانه و در خیابان ناامنی مداوم جریان دارد. «علی جانب‌الهی»، فعال حوزه کودک و بازی‌پرداز، از ایده خود در این روزها برای مراقبت عاطفی از کودکان به «پیام ما» می‌گوید و روایت یک روز از اجرای این ایده را شرح می‌دهد.

معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور با اعلام اینکه ۵۳ هزار کودک تحت پوشش این سازمان هستند، گفت: از این تعداد، ۲۵ هزار نفر در قالب فرزندخواندگی، ۱۸ هزار نفر در قالب امداد در خانه و حدود ۱۰ هزار نفر نیز در مراکز نگهداری می‌شوند.

موشکی که در آسمان جای خورشید را گرفته، یک دیو یا اژدها و رنگ‌ها به‌جای لغات روی کاغذ می‌نشینند تا پل ارتباطی میان کودکان و بزرگسالان باشد. در بحران‌های اجتماعی که کمتر خبری از زندگی روزمره است و کودکان بیشتر در معرض اخبار و احوالات نامناسب بزرگسالان قرار می‌گیرند، فعالیت‌های هنری راهی هستند تا کودک بتواند احساسات خود را نشان دهد. هنردرمانی ساختارمند، ابزاری برای کودک است تا خاطرات دشوار را پردازش و با استرس مقابله کند. به همین دلیل لازم است والدین یا مراقبان کودک، به هنر اعم از موسیقی، تجسمی، نمایشی و ادبیات به‌عنوان شکلی از برقراری ارتباط با آنان نگاه کنند. در این گزارش، مربیان هنر کودکان از اهمیت این موضوع و تجربه‌های خود در فعالیت با این گروه در بحران‌های اجتماعی می‌گویند.

از کودکان و نوجوانان دستگیر و بازداشت‌شده در حوادث اخیر چه می‌دانیم؟ هنوز آمار دقیقی از افراد زیر ۱۸ سال بازداشتی از سوی هیچ نهادی منتشر نشده، کمااینکه درباره بزرگسالان هم هنوز آمار و عدد مشخصی اعلام نکرده‌اند. فقط روز سه‌شنبه (۷ بهمن) مدیرکل مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی آموزش‌وپرورش اعلام کرده بود «بسیاری از نوجوانان دستگیرشده‌ در حوادث اخیر بازماندگان از تحصیل بودند» و روز چهارشنبه (۸ بهمن) دبیر مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک درباره رسیدگی به پرونده افراد زیر ۱۸ سال که در این حوادث بازداشت شده‌اند، گفت: «عدد و آمار مشخصی ندارم که نشان دهد فردی زیر ۱۸ سال بازداشت شده باشد.» او همچنین در بخش دیگری از صحبت‌های خود در گفت‌وگو با «ایلنا» عنوان کرده: «اجازه نمی‌دهیم برای افراد زیر ۱۸ سال در محاکم و دادگاه‌ها از عنوان مجرمانه استفاده شود» و «اگر جایی در معارض با قانون شناخته شوند، به مراکز اصلاح و تربیت منتقل می‌شوند». اما نکته مهم و متفاوت میان دو گروه کودکان و بزرگسالان این است که بارها فعالان حقوق کودک درباره تبعات دستگیری کودکان هشدار داده‌اند و گفته‌اند باید با آنان با مدارا برخورد شود؛ چراکه روان آنها پس از دستگیری و بازداشت به‌سختی قابل‌بازیابی است. در گفت‌وگو با «منصور مقاره عابد»، فعال حقوق کودک و وکیل دادگستری، صحبت‌های دبیر مرجع ملی حقوق کودک را بررسی کرده‌ایم.