شهریور امسال شاخص مدیران خرید پنجمین کاهش متوالی و رکود در تولید را ثبت کرد. تداوم مشکل قطعی برق در کنار قطعی گاز در زمستان، مخل رشد صنعت شده است. وزیر نیرو فرصت آزمون‌وخطا ندارد، دولت چهاردهم ناگزیر به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر است. بخش خصوصی بر طبل واردات گسترده پنل‌های خورشیدی می‌کوبد و انجمن سازندگان و تأمین‌کنندگان کالا و خدمات انرژی‌های تجدیدپذیر(ساتکا) معتقد است دولت باید به‌سمت کوچک‌مقیاس‌ها رود، راهی که آلمان در پیش گرفته و با ظرفیت‌های ۵، ۱۰، ۲۰، ۵۰، ۱۰۰، ۲۰۰ و ۵۰۰ کیلووات به ظرفیت سالانه ۱۴ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی رسیده است.

سال قبل کمبود برق در تابستان و گاز در زمستان بود. امسال یک‌ قدم عقب‌تر رفتیم. مشکلات صنعت گاز به حدی افزایش‌ یافته است که در تابستان نیز برخی نیروگاه‌ها با سوخت مایع و مازوت کار می‌کنند. ناترازی برق از ۱۲ هزار مگاوات در زمان شروع دولت رئیسی به بیش از ۲۰ هزار مگاوات رسیده است. برخی تحلیلگران همچون مرتضی بهروزی‌فر، عضو هیئت‌علمی مؤسسهٔ مطالعات بین‌المللی انرژی، معتقدند اگر تحریم به‌طور کامل لغو نشود، دو تا سه سال دیگر حتی برای تأمین حداقلی گاز، بنزین، برق و گازوئیل دچار مشکل می‌شویم. در برنامهٔ وزیر نیروی دولت چهاردهم نیز به‌طور طبیعی سرفصل مشکلات مطرح شده است، اما علی‌آبادی باید چه راهی را پیش بگیرد؟ سخن تکرارشوندهٔ همهٔ کارشناسان، اصلاح قیمت انرژی و بعد هم کنار رفتن دولت از قراردادهای سرمایه‌گذاری و انعقاد قرارداد بین بخش خصوصی نیروگاه‌دار و بخش خصوصی خریدار برق است.

بار تمام ضعف‌های زیرساختی همچون سال گذشته بر دوش صنایع افتاد. بی‌برقی با افت تقاضا در زنجیرۀ ارزش همراه شده، رکود را عمق بخشیده و صادرات را محدود کرده است. مثل یک دومینو، دشواری‌های صادراتی به کاهش ارزآوری و دوبارۀ افت تولید منتهی شده و در نهایت روند ورود مادۀ اولیه و سایر ملزومات تولید را دچار مشکل کرده است. شاخص مدیران خرید در سه‌ماهۀ گذشته، افت شدیدی را تجربه کرده و به مقادیری رسیده که حتی در اوج تحریم‌ها نیز سابقه نداشته است. تیر امسال نه فقط صنایع سیمان و فولاد، بلکه تولیدکنندگان بخش صنایع پوشاک و چرم، صنایع فلزی، صنایع کانی‌های غیرفلزی، نساجی و صنایع غذایی، با زیان هنگفت اقتصادی مواجه شده‌اند؛ هنوز برآورد دقیقی از عدم‌النفع‌های صنایع در دسترس نیست. نایب‌رئیس کمیسیون صنایع ایران معتقد است، برای حل این مشکل، یکی از راهکارها فاصله‌گرفتن از قیمت‌گذاری دستوری است.

ناترازی برق در شروع دولت رئیسی، ۱۲ هزار مگاوات بود و اکنون در بهترین حالت، ۱۶ هزار مگاوات. پیامک‌های وقت‌وبی‌وقت کمپین «باانرژی» راهی از پیش نبرده و مدیرعامل توانیر، چند روز پیش اعلام کرد که امسال از مرز ۸۰ هزار مگاوات هم عبور می‌کنیم تا به ۲۰ هزار مگاوات ناترازی برسیم. رئیس هیئت‌مدیرۀ اتحادیۀ شرکت‌های تولیدکنندۀ برق، با قاطعیت عدم‌النفع ۱۵۰ هزار میلیارد تومانی امسال را تا پایان پیک تابستان به‌دلیل خاموشی‌ها تأیید کرده است. پیش‌بینی‌ شده با ادامۀ رویه (سالی ۳ تا ۸ درصد رشد مصرف) طی ۱۰ سال آینده، ناترازی برق به ۳۷ هزار مگاوات و به میزان یک‌سوم برق مصرفی کشور برسد. «پیام ما» در این گزارش برای کسب راهکاریی برای برون‌رفت دولت پزشکیان از این ناترازی شدید برق، به سراغ کارشناسان انرژی رفته است.

وقتی از «صدیقه ترابی» دعوت کردم تا به عنوان یکی از نامزدهای وزارت نیرو به «پیام ما» بیاید تا گفت‌وگو کنیم، با تردید پذیرفت. ترابی یکی از نامزدهای نهایی کمیته نیرو برای معرفی به رییس جمهوری بود اما با این‌حال به نظر می رسید که تحت تاثیر فضایی که حول این وزارتخانه شکل گرفته بود چندان امیدوار نبود که از موانع پیش روی زنان عبور کند. تردید او ناشی از فضایی بود که در دو سه هفته اخیر برای این وزارتخانه شکل گرفته است. تکرار این جمله که «اداره وزارت نیرو دشوار است و خیلی مردانه است. باید مردی توانمند وزیر شود که بتواند ناترازی آب و برق را رفع کند.» ادعایی که روشن نیست چگونه مطرح و ترویج شده است. او از سال ۷۹ در بدنه وزارت نیرو در سمت‌های مختلفی خدمت کرده و در دوره وزارت رضا اردکانیان، مدیرکل دفتر آب و آبفای این وزارتخانه بود. او در دوره مسئولیتش حتی از زبان منتقدانش به عنوان مدیری منضبط و باسواد شناخته می‌شود. او که دانش آموختهٔ دکتری عمران آب دانشگاه صنعتی امیرکبیر است در سال‌های گذشته برای اصلاح الگوی مدیریت منابع آب در ایران تلاش فراوانی کرده است. او اکنون به این نتیجه رسیده که اصلاح ناترازی در آب و برق نیازمند اتخاذ رویکردی کلان در حوزه توسعه در سطح کلان است و با بخشی‌نگری نمی‌توان کاری از پیش برد.

جهان امروز جهان فناوری است و این شعار نیست. آب یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشور که زندگی بیش از هشتاد میلیون شهروند ایرانی با آن گره خورده است، اما چندان با تکنولوژی آشنا نشده است. گواه این موضوع استفاده از روش‌های قدیمی ذخیرۀ آب، بی‌توجهی به بازچرخانی، اجرای سنتی طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری، ضعف در کشاورزی سنتی، کارآمد نکردن آن و بسیاری مانند آن است. این مسئله نه فقط در مورد آب، بلکه در سایر بخش‌های انرژی کشور نیز قابل ردگیری است؛ چه اینکه برق کشور نیز از همین چالش رنج می‌برد و به‌رغم تبلیغات گستردۀ دولتی، هیچ راه‌حل عملی‌ای برای کاهش ناترازی برق در کشور به اجرا نرسیده است. این‌بار کارشناسان از ضرورت به‌روزرسانی دانش آب و انرژی و «فناور» کردن مدیریت این بخش می‌گویند.

مدیرعامل توانیر گفت: هیچ برنامه‌ای برای انتشار جداول خاموشی نداریم و در صورت همکاری مردم امسال تابستان را نیز بدون خاموشی پشت سر خواهیم گذاشت.