ایران، به‌عنوان گذرگاهی در تاریخ‌تمدن‌ها، نقشی حیاتی در پیوند دادن فرهنگ‌ها و انتقال دانش و ایدئولوژی‌ها ایفا کرده و همواره پلی میان حوزه‌های مدیترانه، چین، هند و آسیای میانه بوده و تأثیرات عمیقی بر روی تمدن‌های مختلف گذاشته‌است. این سرزمین به دلیل زادگاه ادیان باستانی مانند زرتشت، مهر و مانی، انتقال مسیحیت به چین و آیین مهر به روم، همچنین اشاعه‌ی حکمت یونانی و اندیشه‌های افلاطونی در جهان اسلام، واسطه‌ای قدرتمند در تبادل فرهنگی بوده و زبان فارسی نیز در آسیای صغیر، هند و فراتر از آن، در گسترش این تبادلات کمک شایانی کرده است.

|پیام ما| گیومری، پایتخت منطقۀ شیراک در ارمنستان و دومین شهر بزرگ این کشور، از نظر تاریخی به دلیل فرهنگ و میراث معماری خود شناخته می‌شد. درحالی‌که بخشی از اتحاد جماهیر شوروی به شمار می‌آمد، این شهر میزبان کارخانه‌های بسیاری بود که آن را به یک مرکز صنعتی اولیه در منطقه تبدیل کرد و جمعیتش به حدود ۲۲۵ هزار نفر رسید. بااین‌حال، طی دهه‌های گذشته، گیومری در نتیجۀ زلزلۀ ویرانگری که در سال ۱۹۸۸ در این شهر رخ داد و هزاران نفر را کشت، شاهد کاهش قابل‌توجه جمعیت بوده است. با گذشت بیش از ۳۰ سال، روند بازسازی گیومری هنوز در حال گسترش است. تلاش‌های مستمر شهر برای احیاء و بازسازی و تقویت توسعۀ اقتصادی، بینش‌های ارزشمندی را در مورد اینکه چگونه می‌توان بازسازی شهری را پس از فاجعه هدایت کرد، ارائه می‌کند.

بافت‌های تاریخی، مزیت نسبی شهرهای کهن هستند که در رویکردهای رقابت‌پذیری شهری، توانایی جذب سرمایه‌های انسانی و اقتصادی را دارند. از طرفی بافت تاریخی شهرها به‌عنوان مکانی واجد ارزش‌های میراث فرهنگی، با دربرگرفتن دوره‌های مختلف تاریخی، دارای ویژگی‌هایی متشکل از ساختاری فضایی، کالبدی است. شهرها دارای ارزش تاریخی هستند، به‌همین‌علت بافت تاریخی به‌عنوان یک میراث گران‌بها و باارزش در کنار بافت جدید به شمار می‌آید. این میراث گران‌بها می‌تواند درزمینهٔ توسعۀ آیندۀ شهر به‌ویژه از لحاظ گردشگری و جذب گردشگر، دارای اهمیت فراوان باشد. گردشگری امروزه یکی از مسائل مهم و مؤثر اقتصادی و یکی از عوامل برجستۀ ارتباط اجتماعی و فرهنگی است. در این میان، مکان‌های تاریخی به دلیل نمایش هویت شهرها، از ارزش بسیار زیادی برای جذب گردشگر برخوردارند. بافت‌های تاریخی ایران به دلیل توأم‌شدن وجهۀ تاریخی با بافت جدید، اهمیتی دوچندان برای گردشگران دارند. شکل‎گیری زیبای هر محله حول مسجد و بازار و اتصال محله‎ها توسط کوچه‌ها و تشکیل شهری به نام اصفهان، حکایت از تفکر شهرسازی در پیشینۀ این شهر دارد. هم‌اکنون ۱۷۰۰ هکتار بافت تاریخی اصفهان، به‌‌صورت لکه‌هایی در مناطق مختلف این شهر باقی‌مانده است. با تداوم خیابان‎کشی‎ها و تعریض گذرها و ورود ماشین‌ها به مرکز بافت، آیندۀ نامعلومی را برای آن رقم‌ زده است. حال این شهر با داشتن شهرتی جهانی، قابلیت‌های فراوانی به‌منظور تبدیل‌شدن به مکانی برای گردشگری در سطح ملی و بین‌المللی دارد. اما پرسشی که مطرح می‌شود، با وجود ظرفیت بالای بافت تاریخی در شهر اصفهان، آیا گردشگری پایدار در آن شکل‌ گرفته یا خیر؟

|پیام ما| شاید اگر میراث فرهنگی حدود ۳۰ سال قبل به این فکر افتاده بود تا با اسناد و یافته‌های تاریخی از تپه‌های قیطریه گرفته تا چشمه‌علی ثابت کند که تهران شهری تاریخی است، حالا نفس‌های این شهر فرورفته در دل دره و محصور شده بین کوه‌ها، هر روز بیش از قبل نمی‌گرفت و ارزش‌های تاریخی آن ناپدید نمی‌شدند. اما به نظر می‌رسد در این سال‌ها داستان بناهای تاریخی پایتخت، به نوش داروی بعد از مرگ سهراب تبدیل شده که گویا متولیان میراثی را هم سِر کرده از بس ندیدند و شنیدند فلان بنای تاریخی با مجوز مسئولان مدیریت شهری زیر پای لودرها آوار شده‌اند. خانه قاجاری «رفوگران» هم از این قاعده مستثنی نبوده، وقتی چند روز قبل بالاخره لودرها جنازه‌اش را در خیابان ۱۷ شهریور تهران با خاک یکسان کردند؛‌ خانه‌ای متعلق به اواخر قاجار و اوایل پهلوی که حالا نامش را با نام «علی‌اکبر رفوگران»، موسس کارخانه خودکار بیک پیوند می‌زدند و چند روز قبل با مجوز شهرداری و بدون استعلام از میراث فرهنگی به طور کامل تخریب شد.

|پیام ما| نشست خبری پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، روز یکشنبه ۲۱ مرداد، در محل این پژوهشگاه برگزار شد؛ نشستی که بیش از هر چیز، به موضوع فعالیت‌های غیرمجاز حفاری و همچنین گنج‌یابی‌ها اختصاص داشت. «مصطفی ده‌پهلوان» رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، در این نشست تأکید کرد که کارگروه مبارزه با گنج‌یابی، از استادان دانشگاه، مأموران حفاظت میراث فرهنگی و پژوهشگران تشکیل شده است و فعالیت‌های جدی آن با هدف ایجاد محدودیت در موضوع حفر‌های غیرقانونی انجام می‌شود.

ایران در حوزۀ میراث، ۳۴ هزار اثر ثبتی، ۱۹هزار محوطۀ تاریخی و هزاران بنای تاریخی دیگر دارد که شرایط و میزان آسیب‌پذیری آن‌ها با هم متفاوت است، اما بناهای با ابعاد کوچک یا ثبت‌نشده، در معرض آسیب بیشتری قرار دارند و کمتر هم به آن‌ها پرداخته می‌شود. از تپه‌های تاریخی گرفته تا غارها و سنگ‌نگاره‌ها، همچنین خانه‌ها و کاروانسراهایی که تیغ فرسودگی و تخریب هر روز زخمی‌ترشان می‌کند. پیگیری اخبار منتشرشده در همین چند هفتۀ اخیر، آمار قابل‌توجهی از آسیب‌ها به این میراث ارزشمند را نشان می‌دهد. ارزشی که «محمدرضا کارگر» عضو هیئت علمی دانشگاه میراث و مشاور معاونت میراث فرهنگی هم آن را تأیید می‌کند و دربارۀ ضرورت حفظ تمامی این بناها به «پیام ما» می‌گوید: «حتی بناهای تاریخی با ابعاد کوچک‌تر هم باید در استان‌ها محافظت شوند؛ چون برای گردشگری و اقتصاد یک منطقه اهمیت زیادی دارد. نمونۀ موفق آن هم در کشور مثل ایتالیا رقم خورده و یک طرح خوب دراین‌باره اجرا کرده‌اند.»

با افزایش نیاز به انرژی سبز، بسیاری از ساختمان‌های تاریخی در سراسر اروپا با استفاده از تکنیک‌های خلاقانه و نوآورانه به پنل‌های خورشیدی مجهز شده‌اند.

میراث چندهزارسالۀ اصفهان، سال‌هاست که درگیر فرونشست شده‌اند، اما لابه‌لای این آسیب‌های بی‌درمان! گاهی چالش‌های دیگر هم رخ می‌دهد که عامل تخریب بیشتر و فرسودگی میراث ماندگار این شهر است. میدان «نقش‌جهان»، مساجد و پل‌های این شهر، به‌دلیل برداشت آب‌های زیرزمینی، فرونشست قابل‌توجهی را تجربه می‌کند. اما حالا «مسجد جامع عباسی» درگیر یک معضل جدید هم شده؛ نشست زمین و آسیب به پایه‌های مسجد، به‌دلیل فرسودگی سامانۀ فاضلاب. این درحالی‌است که متخصصان بارها تأکید کرده‌اند، باتوجه‌به حساسیت سازه‌های تاریخی این مسجد، فرونشست می‌تواند سبب ترک، چرخش ساختمان و آسیب جدی و حتی تخریب سازه‌ای آن شود.