سال‌ها توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران بر یک فرمول ساده استوار بود: نیروگاه بساز، برق را با قرارداد «خرید تضمینی» به دولت بفروش و منتظر دریافت مطالبات بمان. این مدل در سال‌های نخست برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی جذاب بود، چون ریسک فروش برق را کاهش می‌داد و سرمایه‌گذار از ابتدا مشتری خود را می‌شناخت. اما به‌تدریج شرایط اقتصادی این مدل را فرسوده کرد. جهش نرخ ارز، افزایش هزینه تجهیزات، تحریم‌ها و محدودیت منابع مالی دولت باعث شد مطالبات نیروگاه‌ها با تأخیر پرداخت شود. از سوی دیگر، نرخ‌های خرید تضمینی نیز متناسب با تورم و هزینه‌های جدید اصلاح نشد. نتیجه، کندشدن توسعه تجدیدپذیرها و افزایش بی‌اعتمادی در میان سرمایه‌گذاران و حتی بانک‌ها بود. هم‌زمان، ناترازی برق به یکی از چالش‌های مهم اقتصاد ایران تبدیل شد و سیاست‌گذاران را به سمت مسیرهای تازه برای توسعه برق پاک سوق داد. یکی از مهم‌ترین این مسیرها «تابلوی سبز» در بورس انرژی است؛ بازاری که برق تجدیدپذیر را میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان بزرگ قابل‌معامله می‌کند. بااین‌حال این پرسش همچنان مطرح است: آیا تابلوی سبز می‌تواند به رونق سرمایه‌گذاری در برق تجدیدپذیر و کاهش فشار بر شبکه کمک کند، یا صرفاً تجربه‌ای تازه در اقتصاد همچنان دستوری برق ایران خواهد بود؟

رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی با اشاره به وضعیت تأمین برق در کشور اعلام کرد به نظر می‌رسد در تابستان امسال خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده ادامه داشته باشد و روزانه حدود دو ساعت قطعی برق در بخش‌های خانگی، تجاری و اداری اعمال شود؛ به گفته او، بخش صنعت نیز همچنان در اولویت قطعی‌ها قرار خواهد داشت.

در روزهای جنگ چهل‌روزۀ اخیر، میلیون‌ها ایرانی شب‌ها را با دغدغه‌ای مشترک به صبح رساندند: «اگر فردا نوبت زیرساخت‌های برق باشد چه؟» در آن مقطع حساس، تهدیدهای علنی به نابودی زیرساخت‌های حیاتی و هشدارهای پیاپی دربارۀ حمله به تأسیسات برق، نفت و گاز، یک حقیقت غیرقابل‌انکار را عیان کرد: در میدان جنگ مدرن امروز، انرژی نخستین و اصلی‌ترین قربانی است. برقی که در زندگی روزمره صرفاً به‌عنوان «روشنایی خانه‌ها» می‌شناسیم، درواقع ستون فقرات بیمارستان‌ها، شریان‌های ارتباطی، سامانه‌های آب‌رسانی، شبکه حمل‌ونقل و بخش عظیمی از صنعت کشورمان محسوب می‌شود. در ایران اما این نگرانی حیاتی با یک چالش قدیمی‌تر گره خورده است: ناترازی مزمن برق و خاموشی‌هایی که هر تابستان و زمستان، سایه‌شان بر سر کشور می‌افتد. ترکیب این دو عامل، یک پرسش را پیش روی ما می‌گذارد: اگر در اوج بحران و تنش، شبکه برق ایران هدف قرار بگیرد، چه میزان تاب‌آوری خواهد داشت؟ پاسخ به این سؤال، مستقیماً به آینده امنیت ملی کشورمان پیوند خورده است. کارشناسان حوزۀ انرژی بر این باورند که در چنین شرایطی، نیروگاه‌های تجدیدپذیر کوچک‌مقیاس، از یک «سیاست انرژی» صرف فراتر رفته و نقشی حیاتی در «پدافند غیرعامل» ایفا خواهند کرد.

در سال‌های اخیر، بحث تنوع‌بخشی به منابع انرژی و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران، از یک انتخاب به یک ضرورت جدی تبدیل شده است؛ ضرورتی که در یک سال گذشته و در سایه دو جنگ و پیامدهای آن، بیش از همیشه خود را نشان داده است. بااین‌حال، سبد انرژی کشور هنوز از توازن فاصله دارد و در این میان، انرژی بادی با وجود ظرفیت‌های قابل‌توجه، سهمی بسیار محدودی را به خود اختصاص داده است. «کامبیز شجاعی»، مدیرعامل شرکت «صبانیروطوس»، معتقد است نبود نگاه توسعه‌محور و تداوم چالش‌های مالی و مدیریتی، از مهم‌ترین دلایل این عقب‌ماندگی است.

مدیرکل دفتر ارزیابی منابع و محیط زیست ساتبا از تبیین فرآیند چهارمرحله‌ای شناسایی و واگذاری ساختگاه‌های نیروگاه‌های تجدیدپذیر خبر داد و اعلام کرد: تصویب آیین‌نامه رفع موانع احداث، روند واگذاری اراضی را تسریع بخشیده و تنها در یک سال پس از آن، بیش از ۱۳ هزار هکتار زمین جدید برای توسعه انرژی‌های پاک تخصیص یافته است.

مجری طرح ملی نیروگاه‌های خورشیدی زنجان، تهران، بوشهر و خوزستان در ساتبا از پیشرفت کامل مطالعات مهندسی و شروع عملیات اجرایی پروژه خورشیدی ۲۰۰ مگاواتی دشتی در استان بوشهر خبر داد.

کمیسیون صرفه‌جویی بازار بهینه‌سازی انرژی و محیط زیست با بررسی درخواست سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)، سقف صدور گواهی صرفه‌جویی برق را از ۵۰ به ۱۵۰ میلیارد کیلووات‌ساعت افزایش داد.

معاون سرمایه‌گذاری ساتبا از افزایش حداقل چهار برابر درخواست‌های سرمایه‌گذاری در توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر نسبت به سال‌های گذشته خبر داد و نقش سیاست‌های حمایتی دولت و پیگیری‌های رئیس‌جمهور را عامل این رشد دانست. او افزود که توجه دولت و استانداران به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر سبب فراهم‌شدن زیرساخت‌های لازم برای مشارکت بخش خصوصی و عمومی شده است.