محسن طرزطلب به عنوان رئیس سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و معاون وزیر نیرو منصوب شد

سیصد روز آفتابی در فلات مرکزی، می‌تواند ایران را تبدیل به مرکز انرژی در خاورمیانه کند. پروژۀ هاب برق منطقه به‌مثابه یک مخزن برق عمل می‌کند که هر کشوری مازاد تولید دارد، برقش را به این مخزن واریز کند و کشوری که نیاز دارد، از این برق استفاده کند؛ این ظرفیت می‌توانست درآمدهای بسیار بالایی ایجاد کند و از نظر سیاسی هم یک نقش محوری برای ایران ایجاد کند. بااین‌حال ایران به این بخت‌ بلندش پشت‌پا زده و نگاه نادرست متولیان به این انرژی، منجر شده که کشوری که بیش از ۱۸ هزار مگاوات ناترازی برق دارد، فقط ۱ هزار و ۲۰۰ مگاوات برق از طریق انرژی خورشیدی تأمین کند. این درحالی‌است که کشورهایی چون ژاپن، آلمان و کرۀ جنوبی، از تجدیدپذیرها برای عبور از ناترازی انرژی استفاده کردند. «پیام ما» در این گزارش در کنار اشاره به تجربۀ کشورهای مختلف برای عبور از ناترازی برق، به این پرداخته که چگونه باید از ظرفیت تجدیدپذیرها برای عبور از ناترازی استفاده کرد؟ سؤالی که رئیس کمیسیون صنایع اتاق بازرگانی ایران، در جواب آن معتقد است باید حرکت به‌سمت نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس باشد و نایب‌رئیس هیئت‌مدیرۀ سندیکای شرکت‌های تولیدکنندۀ برق، ایجاد کارگروهی برای واردات تجهیزات خورشیدی از چین را ضروری می‌بیند.

از منظر تعداد قابل‌توجهی از دانشمندان و پژوهشگران حوزه‌های مختلف، تغییر اقلیم بحران پیش‌روی جهان است. بدیهی است که نقش همۀ کشورهای جهان در شکل‌گیری این بحران یکسان نبوده است؛ همان‌طور که همۀ کشورها به صورت مشابه و به اندازه‌ای برابر، در معرض آسیب‌پذیری از این بحران نیستند. ایالات متحدۀ آمریکا در زمرۀ بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گازهای گلخانه‌ای درجهان قرار می‌گیرد. به‌‍طور کلی این کشور تاکنون مسئول انتشار بیش از ۴۰۰ میلیون تن (۰.۴ تراگرم) گاز گلخانه‌ای است که بیش از هر کشوری در جهان است. در سال‌های اخیر مردم آمریکا باتوجه‌‍به مواردی مانند افزایش دما، تغییر در الگوهای باد و بارش، وقوع وقایع فرین، توفان‌های هولناک، گرما و سرمای شدید و...، با پیامدهای تغییر اقلیم آشنا شده‌اند و به نقل از «نیویورک تایمز»، ۷۵ درصد ازآمریکایی‌ها به تغییر اقلیم اهمیت می‌دهند. درعین‌حال رویکرد احزاب مختلف، سیاستمداران و سیاست‌گذاران آمریکایی به اين مسئله متفاوت است. در ایالات متحدۀ آمریکا، دموکرات‌ها بحران تغییر اقلیم را تهدید وجودی عصر حاضر می‌پندارند و معتقدند با پیشروی آن، امنیت ملی و ثبات جهانی در معرض خطر قرارمی‌گیرد. بر اساس نظرسنجی‌های معتبر، ۵۹ درصد از دموکرات‌ها و مستقل‌های متمایل به دموکرات‌ها، تغییر اقلیم را اولویت اصلی کشورشان و ۷۸ درصد از آن‌ها، آن را جدی‌ترین تهدید قلمداد می‌کنند. ۸۵ درصد از آن‌ها نیز معتقدند در بهترین حالت، جوامع محلی از تغییر اقلیم تأثیر می‌پذیرند.

ناترازی انرژی در ایران به یکی از مهمترین چالشهای حال حاضر کشور تبدیل شده است. تنوع بخشی به روش تولید برق یکی از راه‌های غلبه بر ناترازی است اما گزارش اتاق بازرگانی تهران نشان می‌دهد در انتهای سال ۲۰۲۳ حدود ۸۷ درصد از برق ایران به وسیله گاز طبیعی تأمین شده و مشارکت منابع تجدیدپذیر کمتر از پنج درصد بوده است.

بار تمام ضعف‌های زیرساختی همچون سال گذشته بر دوش صنایع افتاد. بی‌برقی با افت تقاضا در زنجیرۀ ارزش همراه شده، رکود را عمق بخشیده و صادرات را محدود کرده است. مثل یک دومینو، دشواری‌های صادراتی به کاهش ارزآوری و دوبارۀ افت تولید منتهی شده و در نهایت روند ورود مادۀ اولیه و سایر ملزومات تولید را دچار مشکل کرده است. شاخص مدیران خرید در سه‌ماهۀ گذشته، افت شدیدی را تجربه کرده و به مقادیری رسیده که حتی در اوج تحریم‌ها نیز سابقه نداشته است. تیر امسال نه فقط صنایع سیمان و فولاد، بلکه تولیدکنندگان بخش صنایع پوشاک و چرم، صنایع فلزی، صنایع کانی‌های غیرفلزی، نساجی و صنایع غذایی، با زیان هنگفت اقتصادی مواجه شده‌اند؛ هنوز برآورد دقیقی از عدم‌النفع‌های صنایع در دسترس نیست. نایب‌رئیس کمیسیون صنایع ایران معتقد است، برای حل این مشکل، یکی از راهکارها فاصله‌گرفتن از قیمت‌گذاری دستوری است.

|پیام ما| با وجود پیامدهای گستردۀ تغییر اقلیم بر بخش‌های مختلف کشور نظیر انرژی، امنیت غذایی و مهاجرت طی سال‌های اخیر و آتی و ضرورت اقدام ملی در این حوزه‌، تغییر اقلیم در کشور عمدتاً از زاویۀ محیط‌زیستی موردتوجه قرار گرفته است؛ درحالی‌که این تغییرات در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از روندهای دگرگون‌کنندۀ اقتصاد و تجارت جهانی، موردتوجه نهادهای بین‌المللی و طیف فزاینده‌ای از کشورها قرار گرفته است. بررسی تجربیات جهانی نشان می‌دهد که سازگاری با تغییر اقلیم، در حال تبدیل‌شدن به بخش معمول و ضروری در همۀ سطوح برنامه‌ریزی است؛ درحالی‌که بر اساس گزارش برنامۀ محیط‌زیست ملل متحد در سال ۲۰۲۲، ایران ازجمله معدود کشورهایی است که در سطوح راهبردی‌، سیاستی و برنامه‌ریزی، اقدام چندانی برای سازگاری با تغییر اقلیم انجام نداده است.

نزدیک‌ترین تصویر به زندگی، دورنمایی از شهرهای تاریخی ایران در غروبی با رنگ‌های گرم و صمیمی است؛ تصویری از خانه‌های دست‌به‌دست‌هم‌داده که در گذشته، تنها سقفی بی‌جان بر بلندای جریان زیستن نبود، بلکه تندیسی از جنس طبیعت بود که روح عواطف انسانی در آن دمیده شده باشد؛ تبلوری از دنیای درونی انسان. هماهنگی خانه‌ها با مواهب طبیعت و نیازهای انسان، ضرب‌آهنگ زندگی را در رگ‌های زندۀ شهر جاری می‌کرد و ازاین‌رو، نزدیک‌ترین تصویر به انسان، دورنمایی از شهرهای تاریخی ایران در غروبی با رنگ‌های گرم و صمیمی است. عقل و خردورزی موجود در معماری سنتی ایران، نشریۀ آمریکایی «تایم» را بر آن داشت که سال گذشته در یکی از گزارش‌های خود، بنویسد: «ایالات متحده برای مقابله با گرما باید در شهرهای خود از تکنیک‌های خاورمیانه و ایران استفاده کند، زیرا این راهکار از هر لحاظ به‌صرفه‌تر است.» دلیل این توصیۀ نشریۀ تایم، سازگاری و هماهنگی معماری سنتی ایران با اقلیم و آب‌وهوا، برای برطرف‌کردن معضلات آب‌وهوایی هر منطقه و بیشترین بهره‌وری از مواهب طبیعت است. برای مثال، خانه‌های سنتی ایران به‌نحوی ساخته می‌شد که گرمای هوای مناطق کویری، سرمای مناطق کوهستانی یا شرجی کرانه‌های خلیج‌فارس، کمترین آزار را برای ساکنان در پی داشته باشد. این گزارش حسرت‌برانگیز، ما را بر آن می‌دارد که از خود بپرسیم چگونه از این میزان خرد و اندیشه فاصله گرفتیم و چه مسیری معماری ما را به امروز رساند که خانه‌ها، نه روح و احساسی در جریان دارند و نه احترامی برای ساکنان خود قائل هستند؟ چگونه ممکن است با گذر زمان و پیشرفت علم و فناوری، در رویکرد معماری پسرفت داشته باشیم و فلسفۀ معماری را فدای اقتصاد و درآمد بیشتر کنیم؟ ازاین‌رو روزنامۀ «پیام ما»، در گفت‌وگو با «علی عطریان» معمار و مدرس دانشگاه، به بررسی اهمیت معماری اقلیمی و سازگاری و هماهنگی معماری سنتی ایران با اقلیم و آب‌وهوا پرداخته است که مشروح این گفت‌وگو را در ذیل از نظر می‌گذرانید.

«دولت دیگر توان گازمفت‌دادن به نیروگاه‌های گازی را ندارد.» این پیامی است که هم از سمت جامعه‌شناسان توسعه و هم اعضای انجمن انرژی تجدیدپذیر و سندیکای برق مخابره می‌شود. سال گذشته، دولت قدر ۳۰ درصد از بودجۀ منابع عمومیِ حدود ۲۰۰۰ هزار میلیارد تومانی خود را، کسری آورد. این رقم بسیار نزدیک به رقم ۱۹۰۴ هزار میلیارد تومان یارانۀ برق است. ادامۀ این روند، چه از دید «علیرضا اسدی» معاون پژوهشی سندیکای برق و چه از دید اعضای انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر کشور، سیاهی و تباهی است. باتوجه‌به کاهش دبی خروجی گازهای پارس جنوبی و کاهش نیاز به حفاری بیشتر، قرار است قیمت تمام‌شدۀ گاز به‌جای ۵ سنت، ۱۲ سنت برای دولت آب بخورد و دولت دیگر توان تأمین این بودجه را ندارد. این‌بار در قوانین کشور نه برای صنایع پرمصرف، بلکه برای کشاورزی هم قوانین وضع شده که از دید «محمدامین زنگنه» دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر کشور، به این معناست که هرکسی که در این کشور برق پایدار می‌خواهد، بایستی نیروگاه احداث کند.