سریال تاریخی علیه بنای تاریخی؟

سه سال پیش وقتی فیلمبرداری سریال سووشون در باغ عفیف‌آباد و مسجد نصیرالملک شیراز همراه با وارد آوردن آسیب به این آثار ملی شد و اعتراض فعالان میراث فرهنگی و کنشگران محلی را به‌دنبال داشت، «نرگس آبیار» در صفحه اینستاگرامش توضیحاتی را منتشر و در بخشی از آن تأکید کرد: «خودم یک فعال میراث فرهنگی هستم و دغدغه میراث فرهنگی دارم.» اما او به‌عنوان «فعال میراث فرهنگی» وقتی سریال بعدی خود را کلید زد و باز هم برای لوکیشن سریالش به سراغ بناهای تاریخی رفت، باز هم بی‌توجهی به ضوابط میراث فرهنگی در حفاظت از بناهای تاریخی را در پیش گرفت. چندی پیش تصاویری از حسینیه امینی‌ها در قزوین منتشر شد که نشان می‌داد عوامل سریال «بامداد خمار» بدون توجه به قدمت بنا داربست‌ها و الحاقاتی به آن اضافه کرده‌اند و حالا تصاویری از مسجد عتیق قزوین منتشر شده است که نشان می‌دهد دیوارهای این بنای ثبت ملی به‌شکل غیرمسئولانه‌ای توسط گروه فیلمبرداری رنگی شده و آسیب دیده‌ و بعد از اتمام فیلمبرداری به حال خود رها شده است؛ هرچند پس از رسانه‌ای شدن موضوع، روابط‌عمومی این سریال رنگ‌پاشی به دیوارهای مسجد را تکذیب و اعلام کرد: «تا جایی که امکانپذیر بوده از دیوارهای کاذب و پرتابل در این پروژه استفاده شده است». این اولین‌بار نیست که موضوع آسیب گروه‌های فیلمبرداری به بناهای تاریخی موجب نگرانی می‌شود. پیش‌ازاین، بارها این مسئله محل اعتراض فعالان میراث فرهنگی بوده است، اما گویا نه وزارت میراث‌فرهنگی در اجرای قانون جدیت لازم را دارد و نه گروه‌های فیلمبرداری توجهی به رعایت ضوابط فعالیت در این اماکن دارند.

خطر فروریختن خانه باقرخان «سالار ملی» در تبریز

خانه تاریخی منتسب به باقرخان، سالار ملی از قهرمانان جنبش مشروطه ایران با وسعت 4850 متر مربع در تبریز رها شده و احتمال فروریختن آن به دلیل فرسایش بنا افزایش یافته است.

چرا «هگمتانه» از اماکن پربازدید نوروزی جا ماند؟

محوطه باستانی هگمتانه در نخستین نوروز جهانی شدن، نه تنها در لیست اماکن پربازدید کشور قرار نگرفت بلکه در میان جاذبه‌های گردشگری استان نیز همانند سال‌های قبل در جایگاه چهارم باقی ماند.

خطر سقوط دوباره سلجوقیان

در قلب فلات ایران، جایی که تاریخ در گوشه‌گوشه شهر نفس می‌کشد، اصفهان با گنجینه‌ای از یادگارهای هزارساله، به خواب رفته است؛ خوابی نگران‌کننده در برابر لرزشی که شاید فردا از راه برسد. زلزله تهدیدی که سال‌ها از آن به‌عنوان «خطر بالقوه» یاد شده، اکنون نه یک احتمال بلکه یک واقعیت گریزناپذیر است. سکوت در برابر این خطر، به‌معنای پذیرش تدریجی مرگ هویتی است که در سنگ‌به‌سنگ مساجد، بازارها، کاروانسراها و مناره‌ها تنیده شده است. در روزهای آغاز سال نو، خبر تلخ فروریختن کاروانسرای تاریخی شهرستان نطنز اصفهان در اثر زلزله، بار دیگر زنگ هشدار را برای میراث تاریخی ایران به صدا درآورد. با تخریب سردر این کاروانسرا که جزو آثار ثبت ملی ایران است، چشم‌ها دوباره به اصفهان دوخته شد که با ۳۳ شهر تاریخی، ده‌ها بنای ثبت ملی و جهانی و صدها اثر آسیب‌پذیر روی لبه ناپایدار ناشی از فرونشست، خاک ضعیف و بی‌توجهی مدیریتی در حال لغزیدن‌ است. این گزارش که حاصل گفت‌وگو با کارشناسان برجسته حوزه مرمت و ژئوتکنیک لرزه‌ای است، تلاش دارد پیش از آنکه فاجعه‌ای غیرقابل‌جبران رخ دهد، واقعیتی تلخ را بیان کند و آن اینکه: بناهای تاریخی اصفهان نه‌فقط مستعد آسیب هستند، بلکه بسیاری از آن‌ها در برابر زلزله، عملاً هیچ مقاومتی ندارند.

جرقه‌های فاجعه در بازار

|پیام ما| وقوع آتش‌سوزی در بازارهای تاریخی شهرهای مختلف کشور، در سال‌های اخیر بارها منجر به بروز خسارات فراوانی شده است. در برخی از این موارد، خسارت‌های جدی به میراث فرهنگی و تاریخی هم وارد آمده است. اما تمام این آتش‌سوزی‌ها یک فصل مشترک دارند و آن بی‌توجهی‌ مستمر مدیران شهری و مسئولان میراث‌فرهنگی به مسئله ایمنی این مراکز است. در غالب موارد علت آتش‌سوزی‌ها در بازار اصفهان و تبریز و تهران و شهرهای دیگر، اتصال سیم‌های برق عنوان شده است. اما همچنان سیم‌های برق در بخش‌های مختلف بازار به حال خود رها شده و تجهیزات مدرن مورد نیاز حجره‌های بازار، روی همان زیرساخت‌های فرسوده بازار سوار می‌شوند و کسی به نوسازی و ساماندهی شبکه توزیع برق در دالان‌های بازار فکر نمی‌کند تا روزی که فاجعه از راه برسد. «جلال ملکی»، سخنگوی سازمان آتش‌نشانی، اخیراً هشدار داده است مدیران شهری فکری به حال وضعیت ایمنی بازار تهران کنند. هرچند اظهارات او متمرکز بر وضعیت بازار تهران است، اما بسیاری از بازارهای تاریخی در شهرهای دیگر هم شرایطی مشابه بازار تهران دارند و توجه به ایمنی آنها موضوعی است که چندان مورد توجه قرار نمی‌گیرد. بازارهایی که مثل یک بمب ساعتی هر لحظه ممکن است فاجعه بیافرینند و با‌توجه‌به اظهارات ملکی درباره محدودیت‌های امدادرسانی در این محدوده از شهر، می‌تواند ابعاد گسترده‌ای پیدا کند و خسارات قابل‌توجهی به جا گذارد و علاوه‌برآن، بخشی از هویت تاریخی شهر را برای همیشه از بین ببرد.

تخریبگر سی و سه پل تحت پیگرد قانونی قرار می‌گیرد

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان با تاکید بر نقش تمامی نهادهای خدمات‌رسان در حفاظت از پل‌های تاریخی اصفهان گفت: تخریبگر ۳۳ پل تحت پیگرد قانونی قرار می‌گیرد.

کاوش‌های مبهم

|پیام ما| در روزهای گذشته تصاویری از حصارکشی در بخشی از قطعه ۲۵۲ بهشت زهرا در تهران در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که متن همراه آن، خبر از کشفیاتی در محدوده محصورشده می‌داد. شایعه‌ای که درصورت مواجهه نادرست مسئولان و اطلاع‌رسانی نادرست، می‌تواند تبعات خسارت‌باری به‌دنبال داشته باشد. هرچند دستگاه‌های مربوطه از سازمان بهشت زهرا و شهرداری تا شورای شهر آن را تکذیب کردند، اما اداره‌کل میراث‌فرهنگی تهران اظهارنظر دقیق در مورد این حفاری را به‌ بعد از بررسی‌های دقیق موکول کرد و برخی کارشناسان در گفت‌وگو با رسانه‌ها احتمال وجود آثار در این محدوده را دور از ذهن ندانستند. هرچند اطلاع‌رسانی در مورد این خبر باید با حساسیت‌هایی همراه باشد، اما به‌نظر می‌رسد نهادهای مربوطه هم پختگی و دقت لازم را در مورد واکنش به چنین خبری مدنظر قرار نداده‌اند؛ بدون اینکه توجه داشته باشند که بی‌احتیاطی در چنین مواردی در کنار بی‌اعتمادی عمومی به اخبار رسمی، می‌تواند منجر به بروز چه اتفاقاتی در آینده شود. علاوه‌براین، مسئولان شهری با تکذیب قاطعانه خبر، راه را برای انجام کاوش‌های علمی و ورود وزارت و پژوهشگاه میراث‌فرهنگی در این منطقه می‌بندند. درحالی‌که با‌توجه‌به اظهارات کارشناسانی که در جنوب تهران کاوش و مطالعات باستان‌شناسی انجام داده‌اند، احتمال وجود لایه‌های تاریخی در این محدوده محتمل و نیازمند بررسی و مطالعات دقیق است.

تصویری از مدیریت آب در ایران باستان

کشف قطعه سنگ جدید در شهر پارسه

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس با اشاره به کلیپی که در فضای مجازی در خصوص کشف یک قطعه سنگ مربوط به تخت جمشید منتشر شده است، گفت: این سنگ متعلق به شهر پارسه است که جدیداً کشف شده است و این‌گونه نیست که از تخت جمشید جدا شده و به خارج از محوطه حفاظت شده، منتقل شده باشد.

میراث‌فرهنگی بر مدار بی‌برنامگی

|پیام ما| «سیدرضا صالحی امیری» جمعه‌شب گذشته مقابل دوربین‌های تلویزیون نشست تا از برنامه وزارتخانه متبوعش در سال جدید بگوید و مروری بر عملکرد چندماهه این حوزه داشته باشد. چکیده سخنان او در این گفت‌وگو در جمله‌ای بود که در پاسخ به مجری برنامه درباره ارزیابی عملکردش در وزارت میراث‌فرهنگی بیان کرد: «بین وضع موجود و وضع مطلوب فاصله زیادی داریم». او اما درباره اینکه برای کمتر شدن این فاصله در سال پیش رو چه برنامه دقیق و مدونی دارد، چیزی نگفت. صالحی امیری در پاسخ به سؤال مجری درباره تاراج خاک‌ سواحل جزیره هرمز و آسیب رساندن مسافران به آثار تاریخی، گفت: «ما تنها مسئول حفاظت از آثار ثبتی هستیم» و بر اهمیت فرهنگسازی اشاره کرد. درحالی‌که بخش عمده‌ای از وظیفه فرهنگسازی به‌ویژه در حوزه مواجهه مردم با آثار تاریخی و رفتار صحیح در مقاصد گردشگری به‌طور مستقیم به وزارتخانه متبوع او مربوط است. در مجموع این گفت‌وگو هم بر سیاق قبل، کلی‌گویی‌هایی بود از روزهای نیامده و همچنان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری ایران بر همان مدار بی‌برنامگی می‌چرخد و پیش می‌رود.