در روز شانزدهم جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، استان همدان مورد حمله واقع شد. به‌گفته معاون سیاسی و امنیتی استانداری همدان، در روز یکشنبه، ۲۴ اسفندماه، یک مرکز نظامی و دو مرکز آموزشی در شهر همدان، یک مرکز دانشگاهی در اسدآباد و یک مرکز نظامی در رزن هدف اصابت جنگنده‌های دشمن قرار گرفتند. حمله‌ای که تاکنون ۹ کشته و شهید به‌جا گذاشته است. اگرچه هنوز مشخص نیست چه تعداد از این ۹ نفر نظامی و غیرنظامی بوده‌اند؛ اما به‌گفته یکی از مخاطبان «پیام ما» که صبح دوشنبه در گورستان باغ بهشت همدان حضور داشت، تعداد کشته‌شده‌ها بیش از ۹ نفر است. پایتخت تابستانی مادها، همدان در غرب ایران واقع است. این استان با داشتن یک اثر ثبت جهانی یونسکو محوطه باستانی هگمتانه، دو کاروانسرای ثبت جهانی تاج آباد و فرسفج و پرشمار بنای ثبت ملی منجمله آرامگاه باباطاهر و آرامگاه بوعلی و نزدیکی به مرزهای غربی ایران از شهرهایی با تمدن چندهزارساله و باقیمانده دوره سکاهاست که آخرین یکشنبه سال برای چندمین بار مورد حمله قرار گرفت.

|پیام ما| نام «خارک» این روزها همراه با نگرانی در مکالمات روزمره مردم و همراه با تهدید در میان سخنان مردان سیاست تکرار می‌شود. این جزیره اما فارغ از نقشی که حالا در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران پیدا کرده، پیشینه‌ای تاریخی هم دارد که مرور آن شاید ما را در پی بردن به اهمیت این جزیره در تاریخ و اقتصاد ایران کمک کند. جزیره‌ای که این روزها همراه با تنگه هرمز بیش از هر نام دیگری در اخبار ایران و جهان تکرار می‌شود.

در پی حملات اخیر به ساختمان استانداری اصفهان و وارد شدن آسیب‌هایی ناشی از موج انفجار به بخش‌هایی از بافت تاریخی این شهر، بار دیگر مسئله «مصونیت میراث‌فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه» به یکی از نگرانی‌های جدی جامعه میراث‌فرهنگی تبدیل شده است. آنچه اهمیت این رویداد را دوچندان می‌کند، قرار گرفتن برخی از بناهای آسیب‌دیده در محدوده میدان نقش‌جهان و دولتخانه صفوی است؛ مجموعه‌ای که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و به‌عنوان بخشی از میراث مشترک بشریت شناخته می‌شود. هرگونه آسیب به این محدوده نه‌تنها یک خسارت ملی، بلکه موضوعی قابل‌طرح در سطح نظام حقوق بین‌الملل و کنوانسیون‌های مرتبط با حفاظت از میراث‌فرهنگی در زمان جنگ محسوب می‌شود. براساس کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه و پروتکل‌های الحاقی آن، دولت‌ها موظف‌اند از هرگونه اقدام نظامی که به تخریب یا آسیب به آثار تاریخی، موزه‌ها و مراکز فرهنگی منجر شود، خودداری کنند و حتی در جریان عملیات نظامی نیز اصل «تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی» را رعایت کنند. در چنین چارچوبی، آسیب واردشده به بناهای تاریخی در حریم یکی از مهم‌ترین میدان‌های ثبت جهانی جهان، پرسش‌هایی جدی درباره مسئولیت‌های حقوقی دولت‌ها، کارآمدی سازوکارهای بین‌المللی و نقش نهادهایی مانند یونسکو در مواجهه با تهدیدهای فزاینده علیه میراث‌فرهنگی مطرح می‌کند. از سوی دیگر، تجربه‌های تلخ سال‌های اخیر در سوریه، عراق و فلسطین نشان داده است درصورت بی‌توجهی جامعه جهانی، میراث‌فرهنگی می‌تواند به یکی از نخستین قربانیان جنگ تبدیل شود. از همین رو، بسیاری از کارشناسان میراث‌فرهنگی معتقدند سکوت یا واکنش‌های حداقلی نهادهای بین‌المللی می‌تواند پیامدهای خطرناکی برای امنیت میراث جهانی داشته باشد. در همین زمینه برای بررسی ابعاد حقوقی، بین‌المللی و پیامدهای این رویداد برای میراث فرهنگی ثبت جهانی ایران با «منیر خلقی»، کارشناس حقوق میراث‌فرهنگی و رئیس کمیته ملی موزه‌های ایران (ایکوم)، گفت‌وگویی تفصیلی انجام دادیم تا ابعاد این مسئله را از منظر حقوق بین‌الملل بررسی کنیم.

|پیام ما| وزیر میراث‌فرهنگی با بیان اینکه تخریب‌ آثار تاریخی ایران در جنگ اخیر تاکنون در هشت نامه به مجامع بین‌المللی گزارش شده است، گفت: تمام آثار موزه‌های کشور به مخازن امن منتقل شده و تاکنون هیچ آسیبی به این مخازن وارد نشده و پیش‌بینی‌های لازم برای صیانت از آثار تاریخی انجام شده است.

یکشنبه، دهم اسفندماه ۱۴۰۴، در دومین روز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، حمله هوایی شبانه به میدان ارگ و عمارت دادگستری علاوه‌بر تخریب چند بنای تاریخی در اطراف میدان ارگ، منجر به وارد آمدن آسیب‌های جدی به مجموعه جهانی گلستان در ضلع شمالی این میدان شد.

|پیام ما| بیش از دو هفته از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران گذشته است. جنگی که دامنه آن در کل منطقه خاورمیانه گسترده شده و در بسیاری مناطق جهان بازتاب پیدا کرده و تبعات آن کشورهای بسیاری را درگیر کرده است. در این میان، آسیب جنگ به آثار و بناهای تاریخی ایران نیز جزو مواردی بود که رسانه‌های جهان به آن پرداخته و نهادهای بین‌المللی از جمله یونسکو و سازمان سپر آبی را وادار به واکنش کرده‌اند. دیروز وزارت میراث‌فرهنگی در بیانیه‌ای آسیب به آثار تاریخی و فرهنگی ایران را در جریان حملات هوایی «جنایتی علیه هویت تاریخی ملت و تعرضی آشکار به میراث مشترک بشریت» دانست و اعلام کرد در جریان حملات آمریکا و اسرائیل به شهرهای مختلف ایران، بالغ‌بر ۵۶ موزه، بنای تاریخی و محوطه فرهنگی در سراسر کشور دچار آسیب‌های جدی شده‌اند.

|پیام ما| نصب نماد سپر آبی در بناها و محوطه‌های تاریخی در حالی انجام می‌شود که ایران عضو کارگروه بین‌المللی سپر آبی نیست و کمیته ملی سپر آبی، به‌رغم پیگیری‌ها و مکاتبات و تشکیل جلسات متعدد برای آن به‌علت مخالفت برخی مدیران، تاکنون در ایران تشکیل نشده است. درنتیجه، می‌توان گفت نصب نماد آن در بناها و محوطه‌های تاریخی تنها حرکتی نمادین برای حفاظت از آثار تاریخی است.