در سال‌های اخیر، اخبار متعددی درباره تلاش مردم منطقه گلیران در بندپی شرقی مازندران برای مقابله با تخریب محیط‌زیست منتشر شده است. اهالی این منطقه، که قرن‌ها در هم‌زیستی مسالمت‌آمیز با طبیعت زندگی کرده‌اند، اکنون با چالشی بزرگ مواجه شده‌اند: نابودی جنگل‌های هیرکانی، جاده‌سازی‌های بی‌رویه و توسعه معادن که بقای این اکوسیستم ارزشمند را تهدید می‌کند. جنگل‌های گلیران، بخشی از جنگل‌های هیرکانی با قدمتی بیش از ۴۰ میلیون سال هستند که به‌عنوان میراث طبیعی جهانی ثبت شده‌اند. این جنگل‌ها علاوه‌بر ارزش اکولوژیکی، نقش حیاتی در تولید و تنظیم آب، تقویت سفره‌های زیرزمینی و تأمین آب رودخانه بابل‌رود ایفا می‌کنند. رودخانه‌ای که آبیاری بیش از ۵۰ هزار هکتار از اراضی شالیزاری بابل را ممکن می‌سازد. اما این میراث گران‌بها، امروز زیر تیغ توسعه ناپایدار و شاید مافیایی قرار گرفته است و این درحالی‌است که نایب‌رئیس فراکسیون محیط‌زیست به «پیام‌ما» می‌گوید احتمال این که پروژه گازرسانی به منطقه در واقع پوششی برای توسعه معدن زغال‌سنگ باشد وجود دارد. بنابراین، از تمام نهادهای رسمی دولتی و مردمی و رسانه‌ها که اطلاعات دقیقی در این باره دارند می‌خواهم این گزارش‌ها را در اختیار ما بگذارند تا ورود مجلس و فراکسیون محیط‌زیست به این قضیه تسریع شود.

گروهی از دانشمندان و اقتصاددانان حفاظت از محیط زیست می‌گویند که برخی تلاش‌ها برای حفظ یا بازگرداندن زیستگاه‌های طبیعی حیات‌وحش می‌تواند بر سایر زیستگاه‌های با اهمیتی که در نقاط دیگر کره زمین قرار دارند، فشار وارد کند که این به نفع حفظ تنوع زیستی نیست. در سال‌های اخیر جنبش بازگرداندن زیستگاه‌های وحشی در بخش‌های اروپا قوت گرفته است و گروه‌های محتلف تلاش کرده‌اند تا بخش‌هایی از زمین‌هایی که کاربری کشاورزی و دامپروری داشته‌اند دوباره به حالت طبیعی بازگردانند. این اقدام در اصطلاح «بازوحشی‌سازی» (Rewilding) نام دارد و گاهی نیز تحت‌عنوان مسئولیت اجتماعی یا برنامه پایداری شرکت‌های کشاورزی صنعتی انجام می‌شود. بااین‌حال، مطالعات جدید نشان می‌دهد این اقدام اگرچه به‌ظاهر اقدامی به‌نفع حیات‌وحش و تنوع‌زیستی است، اما در مقیاس جهانی می‌تواند به کاهش شدیدتر جمعیت حیات‌وحش و از دست رفتن تنوع‌زیستی در سیاره منجر شود.

اعداد و ارقام و داده‌های «eBird» به‌عنوان یکی از وب‌سایت‌های تخصصی پرندگان به‌خصوص در زمینه پرنده‌نگری نشان می‌دهد «درنا مجاب» با مشاهده «۴۳۱» گونه در ایران بیشترین رکورد را دارد. او ۱۵ سال قبل، پس از گذراندن دوره‌های طبیعت‌گردی وارد دنیای پرنده‌نگری شد. آن سال‌ها نه محیط‌زیست چندان شناخته شده بود و نه پرنده‌نگری مقوله‌ای آشنا!‌ درنا مجاب سفرهای زیادی را در ایران و خارج از ایران با انگیزه رکورد و مشاهده پرندگان داشته و همین باعث شده است طوماری از فهرست مشاهداتش داشته باشد. در زمانه‌ای که ناامیدی تکیه‌کلام بسیاری در گفت‌وگوهای شخصی است، او آینده پرنده‌نگری در ایران را درخشان می‌‌داند،‌ البته با دو شرط؛ کسانی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، رقابت سالم داشته باشند و از شیب صعودی تخریب زیستگاه‌های حیات‌وحش کاسته شود.

|پیام ما| نتایج یک مطالعه طولانی که نتایج آن به‌تازگی منتشر شده، نشان می‌دهد استفاده از کودهای معمولی در کشاورزی آن‌هم در اندازه‌های زیاد، تأثیری چشمگیر در تعداد حشرات گرده‌افشان دارد و جمعیت آنها را به نصف کاهش می‌دهد. این مطالعه می‌گوید حتی استفاده متوسط از کودهای نیتروژن، تعداد گیاهان گلدار را به یک‌پنجم و حشرات گرده‌افشان را به نصف کاهش می‌دهد.

|پیام ما|«بله، من جاسوس هستم، ولی جاسوس درناها»؛ وقتی بازار تهمت داغ بود و به الن ووسالو شک می‌کردند که برای چه ایران مانده در‌حالی‌که همسرش به آمریکا مهاجرت کرده است، این جمله را به خنده می‌گفت. او برای دهه‌ها زیر بار انواع و اقسام حرف‌ها تاب آورد و درنهایت هفته گذشته ۱۹ دی در ۹۵سالگی در ایران درگذشت، میراث الن ووسالو- توکلی اما در دنیای حفاظت باقی خواهد ماند. به مناسبت درگذشت او پرونده‌ای را با دو یادداشت منتشر کردیم، «محمود قاسمپوری»، عضو هیئت‌علمی دانشگاه تربیت مدرس، در یادداشت خود شرحی از مرارت‌هایی که او در ایران کشید و دستاوردهایی که داشت، ارائه داده است. «ایمان ابراهیمی‌»، حفاظت‌گر پرندگان، نیز در یادداشت خود با مروری بر زندگی ووسالو و تلاش‌هایش نتیجه گرفته است «زندگی الن به ما یادآوری می‌کند که عشق و تلاش به‌تنهایی ضامن موفقیت در حفاظت نیستند.»

انتشار ویدئوهایی در نفی حیوان‌آزاری همچون خشونت علیه حیوانات، نبود سرپناه برای آنها در سرما، هشدار و چک کردن موتور اتومبیل‌ها قبل از روشن کردن، ممانعت از ورود به قلمرو و زیست‌بوم حیوانات غیراهلی، انتشار فیلم‌هایی مبنی‌بر چگونگی مواجهه با حیوانات وحشی که در روزهای سرد در حاشیه جاده‌ها یا روستاهای اطراف محل زندگی‌شان دیده می‌شوند؛ از مهمترین موضوعات زیست‌محیطی بود که هنرمندان در صفحه‌های اینستاگرامی خود منتشر کردند.

«استیون کلمنت اندرسون» هفتم سپتامبر ۱۹۳۶ میلادی در آمریکا به دنیا آمد، در ۲۲سالگی و در زمان دانشجویی سفری ۹ماهه به کشورمان داشت. این سفر او را به خزندگان ایران و سایر کشورهای غرب آسیا علاقه‌مند کرد و باعث شد پایان‌نامه ارشد و دکترای خود را در همین رابطه بنویسد. پایان تحصیلات تکمیلی برای اندرسون به‌منزله پایان پژوهش‌هایش درباره ایران نبود. او از ۲۲سالگی تا ۸۸سالگی یعنی به‌مدت ۶۶ سال، دو جنس و چندین گونه خزنده را به جهان معرفی کرد و توانست دانش ما در این زمینه را چندین گام جلو ببرد. اندرسون در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۴ در ۸۸سالگی درگذشت‌؛ خبری از فوت او در خبرگزاری‌ها و روزنامه‌های ایران منتشر نشد. با وجود اینکه اندرسون سال ۱۳۵۳ به‌عنوان محقق میهمان به سازمان حفاظت محیط‌زیست دعوت و به کمک او مجموعه خزندگان و دوزیستان موزه تاریخ طبیعی تهران ایجاد شده بود، این سازمان هم در برابر خبر مرگ او سکوت کرد. معدودی از کارشناسان در صفحه‌‌های شخصی خود درگذشت او را تسلیت گفتند که درنهایت اغلب آنها هم به‌واسطه مرور زمان حذف شدند. بااین‌حال، نام استیون اندرسون در دنیای حیات‌وحش و خزندگان ایران ماندگار خواهد بود.