|پیام ما| وزیر میراث‌فرهنگی روز دوشنبه، ۲۴ آذرماه، در شورای راهبردی وزارت میراث‌فرهنگی از تجربه سفرش به چین و یونان گفت. از تعاملاتی که قرار است در سه حوزه میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری بین ایران و این دو کشور شکل بگیرد. او تأکید کرده است: «با توجه به برخورداری چین از فناوری‌های پیشرفته، امکان همکاری در حوزه کاوش‌های باستان‌شناسی و مرمت آثار تاریخی با این کشور وجود دارد.» شاید بد نباشد به تجربه چین در سال‌های اخیر در حوزه حفاظت از میراث‌فرهنگی و همچنین توسعه گردشگری پایدار مبتنی‌بر میراث تمدنی مروری داشته باشیم. حفاظت از میراث‌فرهنگی و توسعه پایدار گردشگری مقولاتی‌اند که ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به نگاه تخصصی و روزآمد به آنها نیاز دارد. موضوعاتی که اگر به‌درستی به آنها پرداخته شود و سیاستگذاری صحیحی برای آن انجام شود، می‌تواند موجب بروز تحولاتی در این حوزه‌ها شود.

قطر این روزها پانزدهمین دوره فستیوال جهازهای بادبانی «کاتارا» را برگزار می‌کند. این رویداد با محوریت میراث دریانوردی، به یکی از جاذبه‌های فرهنگی منطقه تبدیل شده است و هر پاییز گردشگران بسیاری را به دوحه می‌کشاند. محور اصلی فستیوال، جهازهای بادبانی (دُوْ Dhow) است. تصویر این قایق‌های چوبی بزرگ با بادبان‌های افراشته سفیدشان که بر گستره خلیج‌فارس در حرکت‌اند، تبدیل به نماد این رویداد سالانه شده است. اما این رویداد تنها تلاش قطری‌ها برای احیا و معرفی میراثشان نیست، آنها در بخش گردشگری هم جایگاه ویژه‌ای برای دُوْ تعریف کرده‌اند. مروری بر نگاه قطر به میراث دریایی‌اش و در مقابل، بی‌توجهی مسئولان فرهنگی ایران به همین میراث، نشان می‌دهد در دو سوی خلیج‌فارس دو روایت متفاوت از یک میراث مشترک وجود دارد.

پروژه تله‌کابین، رستوران و کافی‌شاپ در ارتفاعات کوهستان دراک با گذشت بیش از یکسال همچنان تهدیدی برای محیط‌زیست و منابع آب شرب استراتژیک دو میلیون شهروند شیرازی است. گزارش ارزیابی محیط‌زیستی تله‌کابین در کوهستان دراک که توسط شهرداری شیراز ارائه شده است، از دید متخصصان و اساتید دانشگاهی تفصیلی، سوگیرانه و دارای ایرادات علمی و فنی بسیار است؛ اما شهرداری شیراز بدون توجه به روند قضائی پرونده، با ارائه راهکارهای غیرعلمی برای این طرح و برگزاری جلسات متعدد و فرمایشی در تلاش برای دریافت موافقت از دستگاه‌های ذی‌ربط و حتی ایجاد تأثیر در نظر مراجع قضائی است تا به هر نحوی پروژه تله‌کابین را در کوهستان دراک عملیاتی کند.

«حدود پنج هزار واحد اقامتی، خدماتی و پذیرایی در کشور آمادگی دارند تا نیروگاه‌های ۱۰ کیلوواتی نصب کنند؛ ظرفیتی بالقوه که می‌تواند حدود ۵۰ مگاوات برق سبز را تنها از محل گردشگری فراهم کند.» این بخشی از سخنان «محمد جهانشاهی»، دبیر کمیته ملی طبیعت‌گردی و گردشگری سبز کشور است. او در گفت‌وگو با «پیام ما» توضیح می‌دهد حدود ۸۰ درصد اقامتگاه‌های بومگردی ما در مناطقی قرار دارند که نزدیک به ۳۰۰ روز آفتاب در سال دارند و در چنین فضاهایی به‌راحتی می‌توان نیروگاه‌های ۵ تا ۱۰ کیلوواتی نصب کرد و از این ظرفیت بهره گرفت.

گستره کم‌نظیر و وسیع میراث‌فرهنگی در ایران -از محوطه‌های باستانی گرفته تا آثار تاریخی و موزه‌ها و میراث ناملموس- به‌خودی‌خود حفاظت از این سرمایه‌های ارزشمند را دشوار می‌کند. اما وقتی این میراث در نگاه سیاستگذاران جایگاهی درخور نداشته باشد، مسئله حفاظت از میراث‌فرهنگی به یک معضل جدی تبدیل می‌شود؛ اتفاقی که در چند دهه اخیر رخ داده و باعث شده، حفظ میراث‌فرهنگی در برابر توسعه‌طلبی، سوداگری و تصمیم‌های کوتاه‌مدت مدیران، به مرز بحران برسد. بحرانی که ریشه‌های آن را می‌توان در نگاه‌های متعصبانه و سلبی و پس‌ از آن، در ادغام سه حوزه میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری جست‌وجو کرد. با «علی دارابی»، معاون میراث‌فرهنگی کشور، درباره چالش‌های ساختاری حفاظت از میراث‌فرهنگی ملموس و ناملموس گفت‌وگو کردیم. او هم از مشکلات و موانعی گفت که وزارت میراث با آن مواجه است. هر چند هنوز هم این سؤال مطرح است که چرا این وزارتخانه در حفظ میراث‌فرهنگی قاطعیت لازم را ندارد و در موارد بسیاری عقب‌نشینی و مماشات را به ایستادگی در برابر سوداگری‌ها و زیاده‌خواهی‌های عده‌ای، ترجیح می‌دهد.

تصویر این روزهای برخی از مقاصد گردشگری ایران، کمی هولناک است. از سراب نیلوفر تا آبشار لاهیجان، از رودخانه سیاه‌درویشان و تالاب‌های مختلف، از خشکی دریاچه الندان تا زاینده‌رود. بخشی از این وضعیت ناشی از فعالیت‌های انسانی است، اما نقش تغییراقلیم و اثرات آن در این وقایع روشن است. گردشگری یکی از حوزه‌هایی است که بیشترین تأثیر را از شرایط آب‌وهوایی می‌گیرد. در کشوری مثل ایران، که تلاش دارد سهم گردشگری در اقتصاد افزایش یابد، تغییراقلیم می‌تواند به‌شدت این بخش را تحت‌تأثیر قرار دهد؛ چه گردشگری داخلی و چه ورودی. اقلیم، هم به‌عنوان جاذبه‌ای طبیعی و عامل شکل‌دهنده دیگر جاذبه‌ها، نقش مهمی در تجربه سفر دارد.