کتابخانه؛ اتاقی شیشه ای برای نمایش زیبایی های خواندن، اندیشیدن و نوشتن
فاطمه آرا
این روزها کتابخانه صرفا یک فضای فیزیکی است که عده ای از نوجوانان و جوانان در بحبوحه امتحانات آن جا را به خانه ترجیح می دهند تا کنکوری بگذرانند و ترمی پاس کنند. این مکان فیزیکی سال هاست از هویت فرهنگی اش به دور مانده است. کتابخانه به عنوان یک مرکز فرهنگی باید جذابیت و نشاط داشته باشد، اتاقی برای تولید فکر و اندیشه باشد و به مخاطب خوراک فکری و فرهنگی بدهد. کالبد فیزیکی کتابخانه با درون مایه اش حیات پیدا می کند و با نشاط فرهنگی اش هویت می یابد. روح این کالبد کتابدار است؛ کتابدار آگاه به کتاب و مطالعه که سواد اجتماعی و فرهنگی داشته باشد؛ کتاب ها و نویسنده ها را بشناسد و به اعضای کتابخانه بشناساند. کتابدار خود باید شوق مطالعه داشته باشد و در تشویق و ترویج فرهنگ کتابخوانی گام بردارد.
در دو سالی که کتابدار بودم انگیزه افزایش سرانه مطالعه و تشویق نسل جوان به کتابخوانی لحظه ای مرا رها نکرد. این انس و انگیزه ریشه در سال های کودکی من داشت. زمانی که شرایط دوست داشتنی و البته هدفمند کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، زندگی را برای من کودک، شیرین، پرنشاط و خاطره انگیز کرد؛ محیطی فراتر از یک مکان فیزیکی که شور و نشاط کودکی را با نیازهای فکری و فرهنگی در هم آمیخته بود تا من از آغاز رشد فکری و اجتماعی ام با کتاب و مطالعه مانوس شوم و امروز برای تقویت و ترویج فرهنگ مطالعه دغدغه ای عمیق و جدی داشته باشم.
اما این مسیر در ادامه هموار نبود؛ جذابیت محیط کتابخانه در آغاز راه که هم شامل طرح های روی جلد کتاب ها می شد و هم برخورد مهربانانه و مسئولانه مدیر کتابخانه را دربرمی گرفت در ادامه با موانعی روبرو شد و من عادت و سرعت کتابخوانی را در اولین پیچ و خم های جاده زندگی جا گذاشتم. چون نه از کانون های زنده خبری بود نه از کتابفروشی های تخصصی کودک و نوجوان و نه از کتابخانه های مدارس که روزگاری به منابعی غنی مجهز بودند.
اما این علاقه و این دغدغه یک عمر همراهی ام کرد گرچه در تقویت مستمر فرهنگ مطالعه فاصله انداخت. این بار من به عنوان یک کتابدار نسبت به مخاطب و عضو کتابخانه احساس مسئولیت کردم و چون روحی در کالبد کتابخانه ای و در میان جمعیت متشکل از کودکان مشتاق به کتاب، نوجوانان مهجور از مطالعه و سالمندانی که سال های باارزش بازنشستگی را با کتاب و مطالعه سر می کردند سرگردان شدم و به این می اندیشیدم که چگونه در میان غول های رسانه ای فرهنگی و ضدفرهنگی جهان و در برابر خیل عظیمی از فن آوری های جذاب و متنوع دنیای مجازی، دنیای واقعی ای از تاریخ، فرهنگ و ادبیات غنی این سرزمین برای نسل امروز تبیین کنم تا جوان ایرانی بتواند با فانوس آگاهی در میان دریای پرتلاطم سرنوشت خویش، هویت وزین اما گمشده خویش را بازجوید و با فرهنگ مطالعه انس بگیرد؛ فرهنگی که اگر به جامعه تزریق شود شهروندانی آگاه و متعهد تربیت می کند تا بتوانند خود، بسیاری از مشکلات اجتماعی را از سر راه بردارند.
با یک مطالعه سطحی درمی یابیم شخصیت های برجسته کشور ریشه در کانون های پرورش و کتابخانه های مدارس دارند و چقدر این آدم ها و این شخصیت ها چراغ راه جاده های ناهموار جامعه و ناهمواری های اجتماعی بودند. بنابراین نسل بعد جامعه نباید از وجود نخبگان فرهنگی خالی شود. کتابخانه به عنوان مکانی فرهنگی باید بازتعریف شود. باید طرحی نو درانداخت و نسل امروز را با کتاب آشتی داد. فضای کتابخانه باید با فضاهای دیگر برابری کند تا نوجوان رغبت کند ساعتی را از میان ساعات پر زرق و برق روزانه اش به کتاب خواندن اختصاص دهد. یک کتابدار محور کتابخوانی شود و یک نویسنده کانون مطالعه و تجربیات خواندن و نوشتن اهالیِ فرهنگ و هنر به شیرینی به نسل پرهیجان امروز منتقل شود. کتابخانه باید اتاقی شیشه ای برای نمایش زیبایی های خواندن، اندیشیدن و نوشتن باشد و نسیم آگاهی و آزادی اندیشه در آن بوزد.