محمد کاموس

۱ مرداد ۱۴۰۳

سنگ‌نگاره‌های «تیمره» در خطرند

در ادامۀ شب‌های بخارا، شب «منظر تاریخی فرهنگی و طبیعی تیمره، میراثی در خطر» منطقه‌ای بین روستای «غرقاب» در شهرستان گلپایگان واقع در استان اصفهان و روستای «مزاین» در شهرستان خمین واقع در استان مرکزی که دارای سنگ‌نگاره‌های ارزشمند است، (یکشنبه، ۳۱ تیر) برگزار شد. در این نشست، «حکمت‌الله ملاصالحی» پژوهشگر «فلسفه باستان‌شناسی»، «علی عصار» عضو شورای بین‌المللی بناها و محوطه‌های تاریخی (ایکوموس)، «محمدمهدی کلانتری» دبیر پویش ملی نجات بناها و بافت‌های تاریخی ایران و «علی دهباشی» سردبیر مجلۀ «بخارا»، در این نشست دربارۀ «تیمره» که مستعد ثبت در «یونسکو» است، صحبت کردند.

محمد کاموس

۳۱ تیر ۱۴۰۳

تیشه بر سقف بنای قاجاری

|پیام ما| تخریب‌ میراث فرهنگی و بناهای تاریخی این‌بار به بافت تاریخی لنگرود رسیده است. چند روز پیش بود که اخبار و تصاویری از تخریب خانۀ «مدیری» شهرستان لنگرود که متعلق به اواخر دورۀ قاجار است، منتشر شد. گرچه این خانه هنوز به ثبت ملی نرسیده‌، اما بنای آن در جرگۀ بنا‌های واجد ارزش محسوب می‌شود؛ به‌طوری که هرگونه تخریب ساختمان ممنوع و حفظ بنا با تثبیت وضعیت موجود اجتناب‌ناپذیر است. با همۀ این‌ها، مالک خصوصی این بنا بدون داشتن مجوز، سقف خانه را تخریب کرد. این بنای تاریخی در نزدیکی راستۀ بازار شهر لنگرود قرار دارد.

محمد کاموس

۱۰ تیر ۱۴۰۳

کشف نخستین اثر دوران اسلامی در ماسولهٔ جنوب

ماسولهٔ ایران نامیده می‌شود؛ روستایی در استان هرمزگان که به‌تازگی برگ دیگری به همهٔ روایت‌های تاریخی‌ که درباره‌اش می‌دانیم یا حتی نمی‌دانیم، اضافه شده است. پیش از این روستای «کهتویه» در شهرستان بستک در استان هرمزگان را به‌عنوان یک مقصد گردشگری می‌شناختیم که گاهی با نام ماسولهٔ جنوب ایران هم یاد می‌شد، اما حالا علاوه بر سازه‌های آبی و قلعه‌ای که یادگار دوران ساسانی و اشکانی هستند، یک کتیبهٔ قاجاری هم در محوطهٔ تاریخی آن پیدا شده است. کتیبه‌ای که بر اثر یک اتفاق و کاوش، در محوطهٔ تاریخی به دست آمد و حالا مطالعه دربارهٔ آن در حال انجام است.

محمد کاموس

۳ تیر ۱۴۰۳

بودجه‌ به «میراث»‌ نرسید

|پیام ما| نگاهی به تاریخچۀ اعتباری «تخت‌جمشید» و «پاسارگاد» نشان می‌دهد این آثار از سال ۱۳۹۴ دارای بودجۀ دائمی ملی شدند؛ بودجه‌ای که ۱۰ میلیارد تومان تعیین شده بود. مجموعۀ جهانی تخت‌جمشید در شهرستان مرودشت و در فاصلۀ ۶۰ کیلومتری شمال شیراز واقع شده و یکی از آثار ثبت‌شدۀ استان فارس در فهرست آثار جهانی است که در سال ۱۹۷۹ میلادی با شمارۀ ۱۱۴ در سازمان جهانی علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد (یونسکو) ثبت شد. یادمان تاریخی پاسارگاد نیز در شهرستان پاسارگاد با مرکزیت سعادت‌شهر در فاصلۀ ۱۰۰ کیلومتری شمال شیراز قرار دارد. دو مجموعۀ تاریخی یادشده متعلق به دورۀ «هخامنشیان» است که این سلسله از سال ۳۳۰ تا ۵۵۰ پیش از میلاد در ایران حکومت کردند. با این تصمیم از سال ۱۳۹۵ در لایحۀ بودجه، یک ردیف بودجه به میزان ۱۰ میلیارد تومان برای تخت‌جمشید و پاسارگاد در نظر گرفته شد.

محمد کاموس

۲۸ خرداد ۱۴۰۳

وداع با مورخ باستان‌شناسی

|پیام ما| «محمدرضا ریاضی» پژوهشگر تاریخ هنر، ۲۶ خرداد بر اثر ایست قلبی‌درگذشت؛ گرچه این پیشکسوت را بیشتر با عنوان پژوهشگر تاریخ هنر می‌شناسند،‌ اما نه هنر و نه تاریخ از باستان‌شناسی جدا نیست. ریاست کتابخانۀ موزۀ ملی ایران، عضویت در شورای پژوهشی موزۀ ملی ایران، نمایندگی سازمان میراث‌فرهنگی در کمیتۀ حافظۀ جهانی یونسکو و مدرس تاریخ هنر ایران و جهان در دانشکده‌های هنر دانشگاه تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، الزهرا (س)، شهید بهشتی، بنیاد ایران‌شناسی، دانشگاه هنر، مرکز آموزش‌عالی میراث‌فرهنگی و دانشگاه هنر اصفهان در کنار سال‌ها پژوهش و همچنین همراهی با همسر باستان‌شناس، یعنی «آرمان شیشه‌گر» او را در حوزۀ باستان‌شناسی هم به یک چهره تبدیل کرده است.

محمد کاموس

۱۱ خرداد ۱۴۰۳

کمیتهٔ نجات

|پیام ما| از مجموع شش هزار هکتار بافت فرسودهٔ استان اصفهان، دو هزار و ۴۰۰ هکتار یعنی نزدیک به یک‌سوم آن دارای ارزش تاریخی است. تا حدود ۲۵ سال پیش پنج هزار خانهٔ تاریخی در بافت قدیمی اصفهان وجود داشت، اما با توسعهٔ شهر و تبدیل مناطق فرسوده به مدرن، بافت‌های تاریخی اصفهان کوچکتر شدند. حالا ۴۴ پهنه از نوع بافت تاریخی در این کلانشهر وجود دارد که بیشترین آن در مناطق یک و سه شهرداری اصفهان و بخشی در مناطق پنج و شش شهرداری واقع شده است. پیش‌از‌این کارشناسان بارها دربارهٔ وضعیت دشوار و در حال ویرانی خانه‌های تاریخی ثبت ملی و غیر ثبتی اصفهان هشدار داده بودند و حالا خبر از تشکیل کمیته‌ای برای حفاظت از این بناها به گوش می‌رسد.

محمد کاموس

۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۳

این دهکده دیگر چوبی نیست

روستای گردشگری «امام‌زاده ابراهیم (ع)» شفت در ۴۸ کیلومتری مرکز گیلان (رشت) در دهستان چوبر در منطقهٔ ییلاقی و در دامنهٔ کوه اسلار و ونی قرار دارد که به‌واسطهٔ وجود ساختمان‌های زیبا، رنگارنگ و چوبی چندطبقه و وجود چشمه‌های بکر و طبیعت چشم‌نواز، همه‌ساله در بهار و تابستان میزبان بسیاری از گردشگران و زائران است. امام‌زاده ابراهیم (ع)، مطابق شجره‌نامهٔ موجود این امامزاده از فرزندان امام موسی کاظم (ع) است. خانه‌های روستا چهار، پنج یا شش طبقه هستند. معمولاً در روستاهای دیگر این نوع خانه‌سازی را نمی‌بینیم که تنها مصالح به‌کاررفته برای خانه‌سازی در روستا چوب باشد.

محمد کاموس

۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۳

خطر شهرک‌سازی روی میراث «دقیانوس»

|پیام ما|«جیرفت» که آن را مرکز حوزه فرهنگی جازموریان در جنوب شرقی ایران می‌دانند، معروف به شهر «دقیانوس» یا به گفته مردم محلی «کلنگی» محوطه بسیار بزرگی است که بیش از 1200 هکتار مساحت دارد. این محوطه در سمت غرب و چسبیده به شهر کنونی جیرفت است که در متون تاریخی و جغرافیایی از آن نام برده شده. این شهر آن‌طور که «سیدرسول موسوی حاجی» و «میثم شهسواری» در مقاله «شهر قدیم جیرفت: توضیحی برای روند و چرایی متروک شدن آن با نگاهی به شهر جدید جیرفت» نوشته‌اند؛ مهم‌ترین مرکز شهری در بخش جنوب ایالت کرمان تا دریای پارس در سده‌های آغازین تا میانی هجری بوده است که با نام ولایت جیرفت شناخته می‌شده.