دریاچۀ هامون کاملاً خشک شده است. این شرایطی است که از سال ۱۳۹۸ یعنی آخرین باری که حقابه به ایران داده شد، پابرجاست. هرچند در آن سال هم ما نتوانستیم آب را به دریاچه وارد کنیم و ناچار آب را به چاه‌نیمه‌ها وارد کردیم. تنها مقدار کمی آب از رودخانۀ فراه به هامون سابوری وارد می‌شد که با اقدامات اخیر طالبان، امسال آن میزان آب هم وارد نشد.
وضعیت اقلیمی ۱۰ سال اخیر به لحاظ دمایی نامناسب بود؛ به‌نحوی که هرسال رکوردهای دمای میانگین خصوصاً در تابستان برای سیستان و شهر زابل شکسته شده است و ما شاهد دمای هوای بالای ۵۰ درجه هم بوده‌ایم. به‌علاوه بادهای ۱۲۰ روزه نیز در این وقت از سال می‌وزند که بر وضعیت دریاچه و آب چاه‌نیمه‌ها تأثیر زیادی دارند. درواقع، دمای هوا و وزش باد، دو عاملی هستند که تبخیر آب چاه‌نیمه‌ها را تسریع می‌کنند.
هنوز مطالعه‌ای دربارۀ اینکه دقیقاً چه حجمی از گردوغبار هوای سیستان از بستر خشک دریاچه هامون بلند می‌شود، انجام نشده است اما می‌توان گفت که بخش زیادی از این گردوغبار مربوط به دریاچه است. در واقع چهار کریدور اصلی باد منطقه از روی دریاچه هامون می‌گذرند و این باعث می‌شود خاک بستر دریاچه سهم زیادی در گردوغبار سیستان داشته باشد. اگرچه این وضعیت همه‌ساله بوده، اما امسال با خشک‌شدن فراه‌رود، هامون سابوری هم به‌عنوان یک منبع گردوغبار عمل می‌کند.
افغانستان با آغاز به کار تکمیل سد «بخش‌آباد» روی فراه‌رود کار را برای سیستان سختتر کرده است. هرساله حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون مترمکعب سیلاب از طریق فراه‌رود به هامون سابوری وارد می‌شد که با اقدام افغانستان این میزان امسال به صفر رسیده است. همین آب باعث می‌شد هامون سابوری کاملاً خشک نباشد و منبع گردوغبار نشود.
با تکمیل سد بخش‌آباد، قطعاً وضعیت سیستان وخیم‌تر خواهد شد. اگر موضوع حقابۀ هیرمند، آب را از سیستان گرفت، موضوع حقابۀ فراه‌رود، هوا را از اهالی سیستان می‌گیرد. متأسفانه حتی برای فراه‌رود هیچ معاهده و توافقی نیز با همسایۀ افغانستانی نداریم.
مطالعات سد بخش‌آباد ابتدا در سال 1977 توسط یک شرکت فرانسوی انجام شد، اما در سال 2008، احداث آن را یک شرکت هندی برعهده گرفت. طراحی جامع این سد شامل شبکۀ آبیاری و زهکشی آن، در سال ۲۰۱۶ توسط یک شرکت ایتالیایی انجام شد و از سال ۲۰۲۰ عملیات اجرایی ساخت تونل‌های آن آغاز شده است. اعتباری که برای این پروژه برآورد شده، معادل ۶۰ میلیون دلار است که طالبان به‌دلیل مشکلات مالی خود تلاش کردند از مشارکت مستقیم مردمی بهره ببرند. آنها تبلیغاتی برای مردم آغاز کردند که با ساخت این سد زندگی و کشاورزی در منطقه ارتقا پیدا می‌کند و شماره حسابی را اعلام کردند که مردم به این پروژه کمک مالی کنند.
درست در روزهایی که رئیس‌جمهوری ایران به منطقه سفر کرده بود و بحث‌ها بر سر حقابۀ هیرمند در ایران بالا گرفته بود، وزیر آب و انرژی افغانستان شروع به کار پروژۀ احداث تونل‌ها را اعلام کرد. این اعلام، نوعی دهن‌کجی به ایران بود و طالبان با این کار، آب فراه را هم بر ایران بست.
اگر بخواهیم کاری برای فراه‌رود انجام دهیم باید تا قبل از تکمیل این سد و کانال‌های آن انجام دهیم؛ چراکه برای این رودخانه حتی معاهده هم نداریم.

مثلث«تکفیری، داعش، طالبان» تعیین‌کننده سیاست‌های آبی منطقه

ایران در بازی حقابه نیست