کیپ‌ورد؛ سبزی که سبز نیست!

تا همین چند ماه پیش، برای بسیاری از ما کیپ‌ورد نامی ناآشنا بود. تا اینکه در جام جهانی ۲۰۲۶، دروازه‌بان چهل‌ساله این کشور مقابل اسپانیا شگفتی آفرید و هفت بار دروازه تیمش را نجات داد تا با یک نتیجه مساوی مقابل قهرمان این دوره از مسابقات، نام این کشور را بر سر زبان‌ها بیندازد. اما این کشور کجاست و چه قصه‌هایی برای گفتن دارد؟

جمهوری کابوورده یا کیپ‌ورد، نام مجمع‌الجزایری متشکل از ده جزیره اصلی در شمال‌غرب آفریقاست. این کشور که نامش را از کَپ‌وِر (Cap-Vert)، شبه‌جزیره‌ای در غرب سنگال، وام گرفته است، حدود ششصد کیلومتر با ساحل سنگال فاصله دارد. کپ‌وِر در لغت به معنای «دماغه سبز» است و طُرفه آنکه بخش بزرگی از مجمع‌الجزایر کابوورده خشک، سنگی و کم‌آب است! بانک جهانی نیز کیپ‌ورد را کشوری با «کمبود مطلق آب» توصیف می‌کند.

پیش از ورود پرتغالی‌ها در سده پانزدهم، شواهدی از وجود جمعیت بومی دائمی در مجمع‌الجزایر به دست نیامده است. پرتغالی‌ها در سانتیاگو، شهر ریبیرا گرانده (Ribeira Grande) را بنا کردند؛ شهری که بعدها سیداده ولیا (Cidade Velha) نام گرفت و نخستین شهر استعماری اروپایی در مناطق گرمسیری بود. موقعیت آن در مسیرهای دریایی اقیانوس اطلس، شهر را به بندری مهم تبدیل کرد و در سده‌های شانزدهم و هفدهم، به یکی از مراکز تجارت برده در اقیانوس اطلس بدل شد. امروزه مرکز تاریخی سیداده ولیا در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد.

افرادی که به این جزایر آمدند، فقط کالا و کشتی با خود نیاوردند؛ زبان، مذهب و سنت‌های پرتغالی با موسیقی، دانش بومی و سنت‌های شفاهی جوامع آفریقایی درهم آمیخت و به شکل‌گیری فرهنگ کریول کیپ‌ورد انجامید. زبان رسمی کشور پرتغالی است، اما کریولو (Kriolu) زبان روزمره بخش بزرگی از مردم است.

مهاجرت بخش جدایی‌ناپذیر تاریخ کیپ‌ورد است. خشکسالی و قحطی‌های مکرر، در کنار شرایط اقتصادی و جغرافیایی، موج‌های مهاجرتی بزرگی ایجاد کرد و «رفتن» و «بازگشت» به بخشی از تجربه تاریخی و فرهنگی مردم تبدیل شد. شاید به همین دلیل است که موسیقی در کیپ‌ورد فقط سرگرمی نیست؛ بخشی از حافظه جمعی مردم است. مورنا، مشهورترین سنت موسیقایی کشور، با شعر، آواز و موسیقی درآمیخته و مضمون‌هایی چون عشق، جدایی، رفتن، بازگشت و سرزمین مادری را روایت می‌کند. این سنت در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد. سزاریا اِوورا، خواننده مشهور کیپ‌وردی، صدای مورنا را به گوش جهانیان رساند.

در سال‌های اخیر، «سال» و «بوآ‌ویستا» بیشتر از بقیه جزیره‌های کیپ‌ورد مقصد گردشگران بوده‌اند؛ جزیره‌هایی خشک و آفتابی با سواحل طولانی و هتل‌ها و اقامتگاه‌های گردشگری. اما کیپ‌ورد فقط همین سواحل نیست. سانتو آنتائو با کوه‌ها و دره‌های سبزش چهره دیگری از این کشور را نشان می‌دهد. سائو ویسنته و شهر میندلو به موسیقی و زندگی فرهنگی‌شان شناخته می‌شوند و فوگو با آتشفشان و زمین‌های حاصلخیزش داستان‌های جذابی برای گفتن دارد. سانتیاگو، بزرگ‌ترین جزیره هم، با چهره‌ای هم‌زمان مدرن و تاریخی، جایی است که بخش مهمی از تاریخ کیپ‌ورد را بازگو می‌کند. در سال ۲۰۲۵، بیش از ۱٫۲ میلیون مهمان در اقامتگاه‌های هتلی کیپ‌ورد ثبت شدند.

ده جزیره کیپ‌ورد، ده چهره متفاوت از یک کشورند؛ کشوری که نامش «سبز» است، اما شاید جالب‌ترین قصه‌اش این باشد که چگونه از دل سرزمینی چنین خشک، فرهنگی تا این اندازه زنده و پرطنین بیرون آمده است.