«تصمیم‌گیری درباره حمل‌ونقل رایگان بر عهده شورای شهر است و هیچ نهاد دیگری نمی‌تواند در این خصوص ورود کند.» این صحبت‌های مهدی چمران، رئیس پارلمان شهری، در جلسه دیروز شوراست. او در ابتدای جلسه اعلام کرد که قرار است درباره تمدید یا تمدید نشدن حمل‌ونقل عمومی در جلسه تصمیم‌گیری شود. چمران در روزهای گذشته اظهارنظری هم درباره ارتباط رایگان ماندن حمل‌ونقل عمومی با مصرف سوخت داشت. او در یک گفت‌وگوی تلویزیونی اعلام کرده بود: «آنچه آمار و ارقام نشان می‌دهد، رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی تأثیری در ترافیک شهر تهران و کاهش استفاده از خودروهای شخصی نداشته است.»

بااین‌حال، سخنگوی «کمیسیون انرژی مجلس» دیدگاه دیگری دارد. او دیروز به «ایسنا» اعلام کرده بود رایگان شدن در میان‌مدت و بلندمدت می‌تواند اثراتی در مصرف بنزین داشته باشد. چمران اما همچون دیگر منتقدان حمل‌ونقل عمومی رایگان می‌گوید: «مردم زمانی از حمل‌ونقل عمومی استفاده می‌کنند که یا وسیله شخصی نداشته باشند یا اگر خودرو داشته باشند، استفاده از حمل‌ونقل عمومی از نظر مدت‌زمان، وقت، آسایش، آرامش، سرعت و رسیدن زودتر به مقصد برایشان به‌صرفه باشد.»

چرا حمل‌ونقل برای قشر متمکن رایگان باشد؟

مشابه این بحث‌ها دیروز در شورای شهر تهران هم مطرح شد. عده‌ای از تصمیم متولیان امر شهری مبنی بر رایگان ماندن دفاع می‌کردند و عده‌ای دیگر این موضوع را بی‌ارتباط با مصرف سوخت، کاهش ترافیک و… می‌دانستند. مثلاً «جعفر تشکری هاشمی»، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل شورای شهر تهران، دیروز با بیان اینکه برخی ادعا کردند با حمل‌ونقل عمومی مصرف بنزین ۵۰ درصد کم شده، گفت: «یک روز آمدند و گفتند که مصرف بنزین ۵۰ درصد کاهش یافته است و به‌اندازه‌ای بی‌مزه بود که دیگر به آن نپرداختند. خدمات به مردم کاهش یافته است. مدیران باید توضیح دهند که چند درصد از بودجه مصوب در اختیار آنها قرار گرفته است؟»

او همچنین ادامه داد: «اینکه ما حمل‌ونقل را رایگان اعلام کرده‌ایم، به این معنا نیست که مترو و اتوبوس رایگان فعالیت می‌کنند. من به مردم می‌گویم اگر امروز این پول را از این جیب شما نگیریم، از جیب دیگر شما می‌گیریم.»

تشکری هاشمی با بیان اینکه حتماً مردم از این شرایط خوشحال‌اند، تأکید کرد: «حتماً مردم از حمل‌ونقل رایگان استقبال می‌کنند، اما اگر این‌گونه است، درِ فروشگاه‌های شهروند و میادین تره‌بار را باز کنیم تا مردم از خدمات رایگان استفاده کنند. چرا حمل‌ونقل باید برای قشر متمکن رایگان باشد؟»
او ادامه داد: «این موضوع که برندسازی انتخاباتی است، به خدمات‌رسانی آسیب می‌زند. دستگاهی به ناوگان اضافه نمی‌شود و در این شرایط حمل‌ونقل را رایگان می‌کنیم.»

رئیس کمیسیون حمل‌ونقل شورا با بیان اینکه ما ضد مستضعفان نیستیم، یادآور شد: «اینجا هرکسی در جلسه نشسته، دغدغه مردم را دارد، اما تقاضا می‌کنم مسیر درست را بروند. نباید بیش از این اجازه دهیم که مترو و اتوبوس زمین‌گیر شوند. من این اخطار را می‌دهم که اگر چنین عمل نشود، مردم به چشم می‌بینند که مترو و اتوبوس زمین‌گیر می‌شوند.»

رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورا همچنین تأکید کرد: «ما از مدیرعامل مترو درخواست می‌کنیم در مورد شرایط موجود گزارشی ارائه دهد. البته دیدیم که مدیرعامل اسبق مترو در شورا درددلی کرد و فردای آن روز برکنار شد.»

بلاتکلیفی ۶۰۰ نیرو بعد از اجرای این طرح

«ناصر امانی»، دیگر عضو شورا، از زاویه دیگری به مسئله حمل‌ونقل عمومی رایگان نگاه کرد. او در جلسه از معاون حمل‌ونقل، مدیرعامل مترو و مدیرعامل «شرکت واحد اتوبوسرانی» خواست تا پشت تریبون بیایند: «واقعاً از این عزیزان می‌خواهم پشت تریبون بیایند و بفرمایند که از ابتدای رایگان شدن این حمل‌ونقل در تهران، شهرداری منابع جایگزین را پیش‌بینی کرده است؛ بگویند تأمین نقدینگی ما به‌موقع انجام گرفته است؛ که نگرفته دیگر.»

او ادامه داد: «آقای دکتر باقری، دو هفته پیش در سیمای جمهوری اسلامی ایران، برای اولین‌بار، مجری در برنامه پرمخاطب «صبحانه ایرانی» گفت: آقا، کارمندان مترو دوماهه حقوق پرداخت نکرده‌اند. من اتفاقاً قرار داشتم خدمت آقای باقری برسم. رسیدم خدمت ایشان و موضوع را مطرح کردم. ایشان زنگ زدند به شرکت مترو؛ ابتدا شرکت بهره‌برداری گفتند این موضوع مربوط به ما نیست و مربوط به مترو است. بعد با شرکت ساخت مترو تماس گرفتند که ایشان تأیید کرد و گفت پیمانکار پرداخت نکرده است.»

او در ادامه به گروهی از کارمندان مترو اشاره کرد که وظیفه‌شان کنترل بلیت‌ها بوده و حالا بعد از رایگان شدن مترو بلاتکلیف‌اند: «ما یک مجموعه‌ای داشتیم به‌عنوان پرسنلی که کار کنترل بلیت‌ها را در شرکت بهره‌برداری مترو انجام می‌دادند؛ ۶۰۰ نفر که ظاهراً وابسته به یکی از این شرکت‌های خارج از شهرداری هستند که پرسنل شهرداری در آنها ذی‌نفع هستند. اینها از ابتدای طرح بلاتکلیف‌اند؛ ۶۰۰ نفر هم هستند.»

امانی تأکید کرد: «الان توسط شورا، شش ماه از این تصمیم گذشته است. ما دیگر ماهانه، مالی و اقتصادی شهرداری را اینجا بیاوریم و بگوییم از ابتدای امسال تا الان، نقدینگی پرداختی به دو شرکت مترو، یعنی ساخت مترو و بهره‌برداری مترو، چقدر بوده و اگر نسبت به سال قبل کمتر شده، چرا کمتر شده است؟»

عضو شورای شهر تهران گفت: «این پول ناچیزی که از استفاده‌کنندگان از این سیستم گرفته می‌شد، به‌عنوان یک آب‌باریکه مستقیم می‌رفت به حساب این دو شرکت؛ این الان قطع شده است. هم شرکت بهره‌برداری مترو در تأمین قطعاتش دچار مشکل است و هم شرکت واحد اتوبوسرانی.»

امانی ادامه داد: «اشکالی ندارد، ما الان دوباره تمدید می‌کنیم؛ دو ماه دیگر این می‌شود هشت ماه. خب، این هشت ماه، دو تا شرکتی که میلیونی دارند به شهروندان ما کمک و خدمات ارائه می‌کنند، شهرداری باید توجه ویژه‌ای به آنها می‌کرد و باید منابع جایگزین پیش‌بینی می‌کرد. خب، جایگزین پیش‌بینی نشده است.»

این عضو شورا چندباری روی واژه «کارشناسی» تأکید کرد و گفت شورا باید بررسی کارشناسانه کند.

از شرایط مردم بی‌خبرید؟

در ادامه جلسه، این‌بار موافقان موضوع رایگان ماندن حمل‌ونقل عمومی میکروفن خود را باز کردند و صحبت کردند. «احمد صادقی»، رئیس کمیته شفافیت شورای شهر تهران، با اشاره به وضعیت جنگی که هنوز در آن قرار داریم، گفت: «ممکن است در روزهای آینده این شرایط تشدید شود یا فروکش کند، اما به هر شکل در این شرایط قرار داریم.»

او اضافه کرد: «براساس آیین‌نامه داخلی، کمتر از شش ماه از مصوبه قبلی گذشته و باید برای تغییر آن دوسوم آرای اعضای شورا را داشته باشیم. ما براساس تصمیم قبلی شورا تنها می‌توانیم دو ماه حمل‌ونقل عمومی رایگان را تمدید کنیم.»

«احمد علوی»، رئیس کمیته گردشگری شورا، هم تأکید کرد: «ما نماینده مردم هستیم و باید دقت کنیم که به‌گونه‌ای عمل کنیم که حال مردم بهتر باشد. اینکه می‌گویند این اعداد در شرایط اقتصادی مردم چندان اثر ندارد، درست نیست.»

او ادامه داد: «بعضی وقت‌ها آدم حس می‌کند مسئولان از شرایط مردم بی‌خبر هستند. بعضی از نکاتی که مطرح می‌کنیم باید با دقت بیشتر باشد؛ چراکه ما نماینده مردم هستیم. اگر مقداری بیشتر با اتوبوس و تاکسی و مترو در شهر بچرخیم، متوجه می‌شویم که هزینه‌های رفت‌وآمد چقدر تأثیر دارد. من نماینده بسیاری از دانشجوها، دانش‌آموزان و طلبه‌ها هستم که بسیاری از آنها به‌دلیل تصمیم رایگان بودن متشکر بودند. هر راهکاری که بتواند به کاهش تنش در جامعه کمک کند، وظیفه ماست.»

«پرویز سروری»، نایب‌رئیس شورای شهر تهران که جزو پیشنهاددهندگان اصلی رایگان بودن حمل‌ونقل عمومی در دوران جنگ بود، هم در ادامه گفت: «جنگ بین ما و دشمن تشدید شده است؛ فکر می‌کنید مردم چه می‌گویند؟ دولت بنزین را گران کرد و شورای شهر رایگان‌سازی را بردارد؟ چرا باید این کار را انجام دهیم؟ براساس چه استدلالی رایگان بودن را می‌خواهیم برداریم؟»

او افزود: «یا کاری که تا امروز انجام دادیم غلط بوده یا کاری که می‌خواهیم انجام دهیم، غلط است. به نظر بنده، به تصمیم قبلی خود بازگردیم که توجیه اجتماعی هم داشته باشد.»

جلسه با صحبت دیگر اعضای موافق و مخالف ادامه داشت. «محمد آخوندی»، به‌عنوان دیگر عضو موافق رایگان‌سازی، در واکنش به صحبت مخالفان گفت: «آقای تشکری هاشمی اگر علمی حرف می‌زنند، باید کاملاً علمی بگویند. اگر شهرداری به مترو پول نداده، باید پیگیری کنیم تا پول را به‌موقع بدهند. بحث ما این بود که برای کسانی که در اداره شهر مشارکت می‌کنند، عدد و رقم تعریف کردیم که اگر آن اقدام انجام می‌شد، چندین برابر درآمد برای شهرداری می‌آورد که جبران مالی می‌شد. اینکه همدیگر را متهم به رفتار سیاسی کنید، درست نیست. رایگان کردن حمل‌ونقل به‌صورت هر دو ماه تمدید شده و این روضه‌خواندن‌ها نمی‌دانم برای چه چیزی است؟»

«مهدی اقراریان» در ادامه جلسه روی کلیدواژه دیگر مخالفان تأکید کرد و گفت: «همه دغدغه مردم را داریم و نباید در این شرایط کشور مسائل به حاشیه کشیده شود. با گذشت حدود هشت ماه، آیا این منابع نقد برای مجموعه مترو و اتوبوسرانی برای شهر تهران تأمین شده یا خیر؟ اگر تأمین شده، پس شهرداری برای این پیشنهاد منابعش را پیش‌بینی کرده، اما اگر تأمین نشده، استمرار این وضعیت چه پیامدهایی دارد؟ باید بررسی شود و درباره چیزی که به صلاح شهر است، تصمیم‌گیری کنیم.»

منابع از کجا تأمین می‌شود؟ شورا دغدغه نداشته باشد

موافقان و مخالفان روی چند موضوع اختلاف‌نظر داشتند. مهم‌ترین مسئله این است که منابع این رایگان‌سازی از کجا و چگونه تأمین می‌شود. جلسه با صحبت‌های «مجید باقری»، معاون شهردار تهران، ادامه پیدا کرد. او گفت: «ممکن است سؤال پیش بیاید این رویکرد رایگان‌سازی به کیفیت مترو آسیب بزند. ما سال گذشته بودجه را در دی‌ماه تقدیم شورا کردیم و شورا بررسی کرد و بهمن بودجه را مصوب کرد. آن موقع بحث رایگان شدن مطرح نبود؛ در همان کتاب بودجه، ۸۵ درصد کل هزینه‌های مترو قرار بود از منابع عمومی بودجه باشد. قرار بود تنها ۱۵ درصد مترو خودش هزینه‌ها را متقبل شود. کل درآمدی که مترو باید جذب می‌کرد حدود سه همت بود و در نیمه سال باید یک‌ونیم همت پول می‌آوردند. حقوق ماهانه مترو ۱.۳ همت بوده که کل درآمد نیم‌سال را به‌اندازه یک ماه باید برای ما می‌آوردند.»

او ادامه داد: «فقط ۲.۷ همت برای خرید قطعه هزینه کردند. ما ذره‌بین گرفتیم که کجا در مترو حقوق ندادیم و بررسی کردیم و دیدیم در یکی از قراردادهای پیمانکاران که شهرداری آن مبلغ را پرداخت کرده بود، به کارگر نداده بودند. امروز می‌خواهیم لایحه اصلاحیه و متمم بیاوریم و پیش‌بینی‌مان این است که متمم می‌آوریم و یک همت را به مترو اختصاص می‌دهیم.»

«مسعود لطفی»، مدیرعامل شرکت بهره‌برداری مترو، نیز ادامه داد: «در شاخص‌های صنعت ریلی جزو برترین‌ها هستیم. ما به‌دنبال این هستیم لامپ‌های خط یک، دو، سه و چهار را تعویض کنیم که این صرفه‌جویی در مصرف است. سه بخش بودجه‌ای حقوق و دستمزد، جاری و سرمایه‌ای است؛ بهره‌برداری مترو بیشترین نیروها را در شهرداری دارد و همه حقوق‌ها را پرداخت می‌کنیم. نظافت و وضعیت کیفی‌مان وضعیت ایده‌آلی دارد و صورت‌وضعیت‌های تمام پیمانکارانمان را تا امروز به‌روز تسویه کرده‌ایم. در حوزه بودجه جاری، ۸۱ درصد بودجه‌مان محقق شده است. امروز نیز در حوزه‌های عملکردی نمی‌گذاریم هیچ اتفاقی رخ دهد.»

به گفته او: «امروز ظرفیت اورهال درون‌شهری‌مان نسبت به سال گذشته ۲۵ درصد افزایش پیدا کرده است. همچنین امسال ۱۲ واگن AC شده است.»
او ادامه داد: «این ظرفیت بی‌نظیری است. می‌خواهم بگویم که دغدغه‌های اعضای شورا متین است، اما اصلاً دغدغه‌ای نداشته باشند.»
درنهایت و با وجود مخالفت‌ها، رایگان‌سازی حمل‌ونقل عمومی تا دو ماه دیگر با رأی حداکثری اعضای شورا تمدید شد.