اگر از من بپرسند رسانه چه نقشی در حفاظت از محیط‌زیست دارد، اولین پاسخم این است که رسانه قرار نیست جای حفاظتگر را بگیرد؛ همان‌طور که حفاظتگر هم قرار نیست خبرنگار شود. اما اگر این دو نتوانند زبان مشترکی پیدا کنند، هر دو شکست می‌خورند.

سال‌هاست که هم در حوزه حفاظت از تنوع زیستی و هم در فضای پایداری شرکتی کار می‌کنم. در این سال‌ها، بارها دیده‌ام که یک گزارش خوب، یک گفت‌وگوی دقیق یا حتی یک تیتر مسئولانه توانسته مسیر یک تصمیم را تغییر دهد؛ همان‌طور که بارها هم دیده‌ام پرونده‌ای مهم، فقط چند ساعت در شبکه‌های اجتماعی دیده شده و بعد، زیر موج اخبار دیگر دفن شده؛ انگار هیچ‌وقت وجود نداشته است.

شاید یکی از مهم‌ترین انتظارات من از رسانه‌ای مثل «پیام ما» همین باشد؛ اینکه اجازه ندهد مسئله‌های محیط‌زیستی فقط «خبر» باشند. محیط‌زیست ذاتاً موضوعی بلندمدت است. خشک‌شدن یک تالاب، ازبین‌رفتن یک جنگل، آلودگی یک رودخانه یا نابودی یک گونه، در یک روز اتفاق نمی‌افتد و با یک خبر هم تمام نمی‌شود. بنابراین، رسانه‌ای که می‌خواهد در این حوزه اثرگذار باشد، باید حافظه داشته باشد؛ پرونده‌ها را رها نکند، وعده‌ها را پیگیری کند و چند ماه یا حتی چند سال بعد، دوباره سراغ همان موضوع برود.

به نظرم یکی از نقاط قوت «پیام ما» همین بوده که تلاش کرده محیط‌زیست را از حاشیه به متن گفت‌وگوهای عمومی بیاورد. در فضایی که بسیاری از رسانه‌ها هنوز محیط‌زیست را موضوعی مناسب روزهای بحران می‌دانند، وجود رسانه‌ای تخصصی، خودش یک سرمایه است.

اما اگر قرار باشد از نقطه‌ضعف هم بگویم، آن را نه فقط در «پیام ما»، بلکه در بخش بزرگی از روزنامه‌نگاری محیط‌زیست ایران می‌بینم؛ اینکه گاهی روایت ما بیش از آنکه مسئله‌محور باشد، حادثه‌محور است. بیشتر از آنکه درباره ریشه‌ها حرف بزنیم، درباره پیامدها می‌نویسیم. بیشتر از آنکه از راه‌حل‌ها بگوییم، از بحران‌ها می‌گوییم و شاید مهم‌تر از همه، هنوز نتوانسته‌ایم محیط‌زیست را به زبان زندگی روزمره مردم ترجمه کنیم.

اگر مردم احساس کنند بحران آب، تنوع زیستی، آلودگی هوا یا تغییر اقلیم فقط دغدغه گروهی از فعالان محیط‌زیست است، طبیعی است که صفحه را ورق بزنند. اما اگر نشان دهیم این موضوعات مستقیماً به سلامت، اقتصاد، امنیت غذایی، کیفیت زندگی و آینده فرزندانشان گره خورده، آن‌وقت محیط‌زیست دیگر یک صفحه تخصصی در روزنامه نیست؛ بخشی از زندگی است.

از طرف دیگر، فکر می‌کنم ما حفاظتگران هم باید سهم خودمان را بپذیریم. گاهی از خبرنگار انتظار داریم همه‌چیز را بداند؛ درحالی‌که خودمان حاضر نیستیم داده‌ها را شفاف‌تر، قابل‌فهم‌تر و در زمان مناسب در اختیار او بگذاریم. گاهی آن‌قدر در زبان تخصصی خودمان غرق می‌شویم که فراموش می‌کنیم مخاطب، مقاله علمی نمی‌خواند؛ داستان انسان‌ها و اتفاقات را می‌خواند.

به نظرم رابطه رسانه و جامعه محیط‌زیست نباید فقط زمانی شکل بگیرد که بحرانی رخ داده است. این رابطه باید دائمی باشد؛ خبرنگار، پژوهشگر، فعال مدنی، مدیر دولتی و حتی مدیران بخش خصوصی باید پیش از بحران همدیگر را بشناسند، به هم اعتماد کنند و بتوانند درباره داده‌ها، ابهام‌ها و حتی اختلاف‌نظرها گفت‌وگو کنند.

امروز، بیش از هر زمان دیگری، ما به رسانه‌هایی نیاز داریم که فقط بازتاب‌دهنده صداها نباشند، بلکه میان دانش، سیاست، جامعه و تصمیم‌گیری پل بزنند. رسانه‌ای که فقط خبر منتشر کند، شاید مخاطب داشته باشد؛ اما رسانه‌ای که بتواند اعتماد ایجاد کند، تغییر هم ایجاد خواهد کرد.

و شاید مهم‌ترین پرسشی که دوست دارم در روز خبرنگار مطرح کنم، همین باشد: چگونه می‌توانیم از رابطه‌ای که گاهی به مطالبه‌گری یک‌طرفه یا گلایه متقابل تبدیل می‌شود، به یک مشارکت حرفه‌ای برسیم؟ چگونه می‌توانیم کنار هم روایت‌هایی بسازیم که نه‌فقط خوانده شوند، بلکه تصمیم‌ها را تغییر دهند، سیاست‌ها را اصلاح کنند و امید را به جامعه‌ای برگردانند که هر روز خبر تازه‌ای از بحران‌های محیط‌زیستی می‌شنود؟

به گمان من، آینده حفاظت از محیط‌زیست فقط به کیفیت علم یا قدرت قانون وابسته نیست؛ به کیفیت روایت هم وابسته است. و در این روایت، خبرنگاران و حفاظتگران نه دو گروه جدا از هم، بلکه دو ضلع یک مسئولیت مشترک‌اند.