پیام ما؛ رسانه توسعه پایدار ایران

تحریریه پیام ما

چرا اصلاح الگوی کشت، کلید نجات این اکوسیستم است؟

چالش احیای دریاچه ارومیه

۱۴ مرداد ۱۴۰۵، ۰:۱۱

در حالی که دریاچه ارومیه پس از سال‌ها خشکسالی، در سال جاری شاهد بیشترین ورودی آب بوده است، هشدارهای کارشناسان مبنی بر لزوم اصلاح الگوی کشت در حوضه آبریز این دریاچه همچنان پابرجاست. با آغاز فصل تبخیر، بار دیگر این پرسش مطرح می‌شود: آیا مدیریت مصرف آب و توقف توسعه صنایع آب‌بر، می‌تواند ضامن احیای پایدار نگین آبی آذربایجان باشد؟

اگرچه دریاچه ارومیه در ماه‌های اخیر نفس تازه‌ای کشیده و با دریافت چهار میلیارد مترمکعب آب، بیشترین میزان ورودی در شش سال گذشته را تجربه کرده است، اما متخصصان نسبت به «خوش‌بینی کاذب» ناشی از بارش‌ها هشدار می‌دهند. شواهد نشان می‌دهد که بدون تغییر در شیوه‌های بهره‌برداری از منابع آبی، احیای این اکوسیستم همچنان در معرض تهدید جدی قرار دارد.

الگوی کشت؛ عامل کلیدی در مدیریت منابع آب

شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، با تأکید بر اینکه وسعت اراضی کشاورزی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه از ظرفیت اکولوژیک منطقه فراتر رفته است، خواستار توقف توسعه صنایع آب‌بر شد. در همین راستا، بهرام سرمست، استاندار آذربایجان شرقی نیز معتقد است که بخش کشاورزی، به‌عنوان اصلی‌ترین مصرف‌کننده آب، باید به سمت بهره‌وری بالاتر و استفاده از ارقام کم‌آب‌بر هدایت شود. به باور کارشناسان، بدون همسویی کشاورزان با الگوی کشت جدید، طرح‌های احیا عملاً بی‌نتیجه خواهند بود.

تبخیر؛ چرخه طبیعی یا نشانه بحران؟

با گرم‌شدن هوا، سطح دریاچه ارومیه طبق یک چرخه طبیعی شروع به کاهش کرده است. بر اساس آخرین آمار، وسعت این دریاچه از ۳۰۰۰ کیلومتر مربع به حدود ۲۸۵۰ کیلومتر مربع رسیده که به معنای کاهش ۱۵۰ کیلومتر مربعی در فصل تبخیر است. متخصصان تأکید دارند که این کاهشِ فصلی، اگرچه طبیعی است، اما باید با مدیریت دقیق منابع ورودی (رودخانه‌ها و سدها) مدیریت شود تا شکنندگی اکوسیستم افزایش نیابد.

ضرورت حکمرانی آب برای توسعه پایدار

ادامه روند احیا، بیش از هر چیز به یک رویکرد جامع نیاز دارد:

مدیریت مصرف: کنترل جدی برداشت‌های غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی و سطحی.
اصلاح الگوی کشت: جایگزینی محصولات پرمصرف با گونه‌های سازگار با اقلیم خشک.
توقف توسعه غیرمجاز: جلوگیری از گسترش صنایع آب‌بر در حوضه آبریز دریاچه ارومیه.

در نهایت، دریاچه ارومیه نه تنها به بارش‌های فصلی، بلکه به یک استراتژی بلندمدت برای توسعه پایدار نیاز دارد. حفظ این پهنه آبی در گروی تعادل میان نیازهای اقتصادی منطقه و توانِ احیایِ طبیعیِ محیط زیست است.