در سالن پذیرش مراکز مشاوره، دختر و پسر جوانی کنار هم نشسته‌اند و نگاهشان پر از سؤال و اضطراب است. آنها نگرانند مشاور به آنها بگوید برای ازدواج با یکدیگر مناسب نیستند؛ هرچند مدت طولانی با هم آشنا هستند، اما اخیراً در رابطه‌شان با چالش‌هایی مواجه شده‌اند که آنها را به‌سمت مشاوره پیش از ازدواج کشانده است.

امروزه ازدواج دیگر «هندوانه دربسته» نیست؛ عوامل متعددی وجود دارند که می‌توانند کیفیت زندگی زناشویی را حتی پیش از ازدواج پیش‌بینی کنند. ازدواج از بنیادی‌ترین تصمیم‌های زندگی هر انسان است؛ تصمیمی که نه‌تنها مسیر فردی بلکه سرنوشت خانوادگی و اجتماعی او را نیز رقم می‌زند.

«ویلیام گلسر»، روانشناس برجسته، معتقد است آنچه عمدتاً باعث خشنودی یا ناخشنودی انسان‌ها در زندگی می‌شود، کیفیت روابط و میزان ارضای نیازهایشان در این روابط است. امروزه بر کسی پوشیده نیست که کیفیت زندگی زناشویی می‌تواند سلامت روانشناختی و حتی جسمانی افراد را بهبود بخشد و رضایت روانی و فیزیکی آنان را افزایش دهد. پژوهش‌ها پس از همه‌گیری بیماری کووید-۱۹ نشان دادند زن و شوهرهایی که رابطه عاطفی سالم‌تر داشتند، کمتر به بیماری مبتلا شدند و درصورت ابتلا شدت آن بسیار کمتر بود.

مشاوره پیش از ازدواج نه‌تنها اقدامی فردی یا روانشناختی، بلکه بخشی از فرایند توسعه انسانی پایدار به‌شمار می‌آید. در مفهوم توسعه پایدار، هدف جوامع صرفاً رشد اقتصادی نیست، بلکه سلامت روانی، بهبود کیفیت روابط انسانی و ارتقای سرمایه اجتماعی نیز از شاخص‌های اساسی توسعه محسوب می‌شوند.

خانواده به‌عنوان کوچک‌ترین و بنیادی‌ترین نهاد اجتماعی، نقشی بی‌بدیل در پایداری توسعه دارد. کیفیت روابط خانوادگی، سلامت روانی اعضا و ثبات خانواده از جمله عواملی هستند که به‌طور مستقیم بر انسجام اجتماعی، بهره‌وری انسانی و امنیت روانی جامعه تأثیر می‌گذارند. ازدواج‌های ناموفق و ناپایدار، طلاق‌های زودهنگام و تنش‌های خانوادگی از جمله چالش‌هایی‌اند که سرمایه اجتماعی را تضعیف و هزینه‌های روانی و اقتصادی سنگینی بر جامعه تحمیل می‌کنند. ازاین‌رو، ضروری است برای پیشگیری از این آسیب‌ها، برنامه‌ریزی‌های دقیق و علمی چه از طریق قانونگذاری و چه با اجرای طرح‌های عملی همچون بیمه‌ای شدن خدمات مشاوره پیش از ازدواج، اجباری شدن آن پیش از عقد رسمی و دسترسی آسان‌تر به مشاوران حرفه‌ای و کارآزموده در سطح ملی انجام گیرد.

در جامعه ما هنوز هم به مشاوره پیش از ازدواج به چشم هزینه‌ای اضافی و اقدامی غیرضروری یا لوکس نگریسته می‌شود. این درحالی‌است که بسیاری از زوج‌ها در شرایطی تن به ازدواج می‌دهند که میزان شناخت آنها از یکدیگر محدود به تعامل‌های کوتاه‌مدت یا تجربه‌های احساسی است؛ شناختی که اغلب نمی‌تواند بینش لازم را درباره پیچیدگی‌های فراوان انتخاب همسر مناسب در بر گیرد و آگاهی کافی از خانواده، شبکه‌های اجتماعی و ویژگی‌های شخصیتی طرف مقابل فراهم آورد.

لازم به یادآوری است که نقش مشاوره پیش از ازدواج، تشویق یا بازداشتن زوج‌ها از ازدواج نیست؛ بلکه هدف آن کمک به افزایش شناخت، درک متقابل و تصمیم‌گیری آگاهانه است. در اغلب موارد، زوج‌ها زمانی به مشاوره مراجعه می‌کنند که تصمیم خود را گرفته و حتی تاریخ جشن و تدارکات مراسم را مشخص کرده‌اند.

مشاور پیش از ازدواج در این مسیر نقش راهنما و همراه را ایفا می‌کند و با استفاده از ابزارهای استاندارد مانند آزمون‌های شخصیت، مصاحبه‌های فردی و گروهی و سایر روش‌ها، چشم‌اندازهای آینده زندگی مشترک را پیش روی زوجین قرار می‌دهد. ظهور چالش‌ها و اختلاف‌نظرها در طول مشاوره به‌معنای عدم تناسب زوج‌ها یا توصیه به عدم ازدواج نیست.

در فرایند یک مشاوره پیش از ازدواج مؤثر، زوج‌ها مهارت‌های ضروری برای زندگی موفق مشترک را می‌آموزند؛ مهارت‌هایی مانند حل تعارض، ابراز هیجان‌ها، گفت‌وگوی مؤثر و مدیریت انتظارات. یادگیری این مهارت‌ها به تمامی زوج‌ها کمک می‌کند بهترین نتیجه ممکن را از ازدواج خود به دست آورند.

بنابراین، می‌توان گفت مشاوره پیش از ازدواج به‌صورت بالقوه نوعی فعالیت پیشگیرانه از طلاق محسوب می‌شود. شاید زمان آن رسیده باشد که در کنار جشن‌های پرهزینه ازدواج، اختصاص زمان کافی برای گفت‌وگو با مشاور متخصص را نیز به‌عنوان بخشی ضروری از آغاز یک زندگی زناشویی آگاهانه در نظر بگیریم.