حل معضل کار کودک، در گرو همکاری همگانی

در سال‌های اخیر و به‌خصوص پس از سال ۲۰۱۶، روند کاهشی کار کودک در جهان متوقف شده است. این توقف نشان از آن دارد که شرایط اقتصادی در برخی از نقاط جهان، زندگی را برای کودکان دشوارتر کرده است. در ایران، تورم افسارگسیخته و اقتصاد دستوری، تأمین مایحتاج زندگی را دشوارتر ساخته و فرستادن کودکان به بازار کار توسط خانواده‌ها به آنان تحمیل می‌شود؛ زیرا این، آسان‌ترین شیوه برای دسترسی به پول است. قانون حمایت از اطفال و نوجوانان که استثمار اقتصادی کودکان را جرم‌انگاری کرده است، گزارشی از  پیگرد جدی برای مبارزه با کار کودک را در مراجع قضائی ثبت نکرده است.

با وجود چنین شرایطی ایجاد شورای ریشه‌کنی کار کودک، متشکل از سازمان‌های دولتی و غیردولتی مسئول در این زمینه برای مبارزه جدی با کار کودک بیش‌ازپیش به ضرورتی مبرم بدل شده است. هرساله به مناسبت روز جهانی مبارزه با استثمار کودکان، همایش‌ها، سمینارها و جلسات متعددی برگزار می‌شود که متأسفانه تاکنون تأثیر چندانی در بهبود وضعیت کودکان کار نداشته است. چرخه تولید کودک کار به‌دلیل وضعیت رو به‌ وخامت اقتصادی، پرشتاب‌تر از نهادهای مبارزه با کار کودک عمل کرده و می‌کند.

برگزاری سمینارها، نشست‌ها و مراسم تخصصی و گاه نمایشی، کمک چندانی به باز کردن گره از کلاف سر در گم کار کودک نمی‌کند.

کار کودک امروز و فردا نمی‌شناسد. جوامع انسانی در گذشته‌های دور از نیروی کار کودک متناسب با توان او، هر جا که ضرورت داشت، در مزرعه و معدن، در کارخانه و پای دار قالی، برای بهبود شرایط خانواده بهره‌مند شده است.

در قرن نوزدهم که بشر با استفاده از تکنولوژی، خود را از وابستگی به کار یدی آزاد کرد، تعلیم و تربیت و فرستادن کودکان به مدارس به‌منظور آموزش برای اغلب کودکان امکان‌پذیر شد. پیمان‌نامه حقوق کودک و قوانین کار در اغلب کشورهای جهان کار کودک را ممنوع اعلام کردند. به‌رغم این قوانین و مقررات، حتی امروز نیز میلیون‌ها کودک در سراسر جهان کار می‌کنند و از دسترسی به امکانات آموزشی برای شکوفایی استعدادهایشان محروم هستند. با وجود تلاش‌های سازمان ملل و سازمان‌های غیردولتی میلیون‌ها کودک در سراسر جهان از حق کودکی‌کردن محروم شده‌اند و به‌ویژه در بدترین اشکال کار استثمار می‌شوند. مقاوله‌نامه‌های بین‌المللی از جمله مقاوله‌نامه ۱۸۲ (منع بدترین اشکال کار) توسط کشورها از جمله کشور ما امضا می‌شود، ولی ضمانت اجرایی برای پیگیری حقوق کودکان وجود ندارد.

در ایران هزاران کودک پناهنده که در اقتصاد زیرزمینی به‌ویژه در بدترین اشکال کار مشغول به کار بودند، دستگیر و رد مرز شده‌اند. با در دستور قرار دادن طرح‌های جمع‌آوری کودکان کار به‌شکل فیزیکی، صورت‌مسئله را تا حدودی پاک کرده‌اند، ولی آمار فزاینده ترک تحصیل در مدارس از پیوستن دانش‌آموزان به کودکان کار حکایت می‌کند. حضور هر روزه کودکان زباله‌گرد در هر کوی و برزن نشان از ناکارآمدی طرح‌های کارشناسی‌نشده و بی‌کفایتی مجریان این طرح‌ها دارد.

در چنین شرایطی تنها با شناخت کارشناسی مسئله کار کودک، فهم مشترک از این مسئله برای همگان و اراده جدی مسئولان کشوری با استفاده از تجربیات بین‌المللی و سازمان‌های غیردولتی می‌توان بستری را برای کاهش کار کودک فراهم کرد.

چرخه خشونت بر کودکان در شهر

کودکی‌های گمشده