برنامه «هما» حمایت مالی دیوار از طرح‌های محیط‌زیستی با معرفی برگزیدگان و با حضور جمعی از فعالان محیط‌زیست برگزار شد. «انجمن مردم‌نهاد حفاظت از طبیعت میداف» احیا جنگل، «بازگشت حیات‌وحش و ارتقا سطح معیشت مردم بومی در منطقه چلاو استان مازندران» و «مدیریت مردمی اطفا حریق جنگل‌های زاگرس» از برگزیدگان دوره نخست برنامه هما بودند که به آنها ۵۰۰ میلیون تومان اهدا شد.

اشکان آرمندهی مدیرعامل سایت دیوار، درباره تلاششان برای کمک به محیط‌زیست گفت: ما در دیوار همواره تلاش کرده‌ایم تا از طریق بسترسازی برای خریدوفروش کالای دست‌دوم، گامی در جهت حفظ محیط‌زیست برداریم. این فرایند، باعث کاهش مصرف منابع طبیعی و همچنین کاهش تقاضا برای تولید کالاهای نو می‌شود. در واقع، یک‌چرخهٔ مثبت و مؤثر شکل‌گرفته که کاربران دیوار با خریدوفروش کالای کارکرده، به حفظ محیط‌زیست کمک می‌کنند. این چرخه عرضه و تقاضایی که در دیوار شکل‌گرفته است خودش یک اثر مهم و معنادار روی محیط‌زیست می‌گذارد.

او با بیان مثالی درباره کاهش قطع درختان، توضیح داد: برای مثال، در سال گذشته، در دسته‌بندی صنایع چوبی دیوار، بیش از ۸.۵ میلیون آگاهی منتشر کرده بودیم و این معامله‌هایی که انجام شده که منجر به صرفه‌جویی قابل‌توجهی در مصرف چوب شده که به‌اندازه ۵ هزار و پانصد تریلی است عملاً این زیر دسته‌بندی از قطع بیش از ۱۷۰ هزار درخت جلوگیری کرده است؛ این موضوع خودش مصداق اثرگذاری فعالیت کاربران و دیوار در چرخه حفظ محیط‌زیست است.

آرمندهی ادامه داد: تلاش کردیم تا چالش محیط زیستی ایجاد نکنیم و به حفظ محیط‌زیست کمک کردیم؛ اما موضوعات زیست‌محیطی همیشه ساده نیستند. چند سال پیش متوجه شدیم که برخی کاربران، از بخش آگهی‌های حیوانات سوءاستفاده می‌کنند و در این آگهی‌ها از فروش گونه حیوانات ممنوعه استفاده می‌کنند با کمک فعالان حوزه محیط‌زیست، موفق شدیم روند انتشار این نوع آگهی‌ها را اصلاح کنیم تا از تهدید گونه‌های حیات‌وحش جلوگیری شود. ما در دیوار سعی می‌کنیم هیچ اثر منفی و ناخواسته‌ای بر محیط‌زیست نداشته باشیم. البته، همیشه درخواست‌های زیادی برای مشارکت در پروژه‌های محیط زیستی داشته باشیم. برخی از آن‌ها خارج از توان تخصصی ما بوده‌اند، البته برای مهار آتش‌سوزی زاگرس مشارکت کردیم که هم در توان ما و هم ضروری بود. به همین دلیل، مدل «هما» را ایجاد کردیم.

مدیرعامل دیوار درباره استفاده از نظرات کارشناسی بیان کرد: سعی کردیم در مواجهه با چالش‌ها و موضوعاتی که خودمان تخصص داریم با دانش خودمان مسئله را حل کنیم، در مواردی هم که خودمان تخصص نداریم از تخصص، متخصصان این حوزه استفاده کردیم تا بتوانیم بهترین انتخاب و بهترین تصمیم را بگیریم. هدف ما از راه‌اندازی هما، ایجاد یک ساختار شفاف، قابل‌اندازه‌گیری و قابل‌گسترش و منطبق با معیارهای جهانی بود که با کمک متخصصان محیط‌زیست توانستیم پروفایل‌ها را بررسی کنیم. فرایند انتخاب، داوری و بررسی پروفایل‌هایی که ارسال شده بود هم به‌صورت کاملاً شفاف و روشن انجام شده است.

آرمندهی با اشاره به مسئله مهاجرت، عنوان کرد: موضوع مهاجرت یکی از چالش‌هایی است که دردهای مشترک ماست. در شرکت دیوار، تمام تلاشمان را می‌کنیم تا شرایط و محیطی را فراهم کنیم که افراد بتوانند بمانند و بسازند. این دغدغه برای من به‌عنوان یک پدر هم شخصی است. آرزو دارم که ایران آینده‌ای باشد که فرزند سه‌ساله‌ام بتواند در آن زندگی کند و رشد کند. هما یکی از همان تلاش‌های جمعی است برای ساختن آینده‌ای بهتر برای کشورمان. حمایت از پروژه‌هایی مانند هما، در واقع حمایت از ساختن ایرانی بهتر برای خودمان و نسل آینده است.

 آغاز یک مسیر تازه برای حمایت از طبیعت ایران

ایمان ابراهیمی مدیر پروژه هما توضیح داد: با شروع پروژهٔ هما، خیلی زود متوجه شدیم که مسئله تنها فقدان منابع مالی نیست. مشکلات زیربنایی‌تری در ساختارهای اجتماعی و ارتباطی حوزه محیط‌زیست وجود دارد. امید ما این است که با ادامه این مسیر و همراهی شما، بتوانیم قدم‌به‌قدم پازل نیازمندی‌های حوزه حفاظت از طبیعت ایران را تکمیل و بتوانیم یک‌قدم به‌پیش بریم.

او ادامه داد: هما برای من فراتر از حمایت مالی است؛ بلکه برآورده‌شدن یک آرزوی دیرینه است، اینکه افراد صرفاً به‌خاطر عشقشان به طبیعت و به‌خاطر مهارتی که در این مسیر کسب کردند، تحت حمایت قرار بگیرند و بتوانیم یک حمایت مالی و غیرمالی از محیط‌زیست کشور داشته باشیم. هما برای من نماد تغییری است که در ساختار اجتماعی کشور هم آرزو داشتم. «همای سعادت» و سایه همای سعادت بخشی از فرهنگ و ادبیات ما است، اینکه بنشینیم و امید داشته باشیم که سایه همای سعادت از سر ما گذر می‌کند. برنامه حمایت مالی هما از ایده‌های محیط زیستی نمادی از تغییر در این باور است، اینکه منتظر سایه همای سعادت نباشیم بلکه می‌توانیم برای دیدن و مشاهده‌کردن آن برنامه‌ریزی کنیم؛ با علم و تجربه در جایی قرار بگیریم که سایه هما از سر ما بگذرد.

مدیر پروژه هما درباره مشکلات این سال‌ها، تصریح کرد: باور دارم برای حفظ طبیعت باید حافظان طبیعت را حفظ کنیم. در این سال‌ها، مشکلات متعددی مانند مهاجرت گسترده شده، نبود حمایت ساختاری، فشارهای امنیتی، تحریم‌های بین‌المللی و بی‌توجهی به کنشگران محیط‌زیست، سبب شده تا ما حافظان طبیعت را هم مانند گونه در معرض خطر ببینیم و این مسئله منجر به کاهش نگران‌کنندهٔ تعداد حافظان واقعی طبیعت شده است. اما ما نمی‌خواهیم در برابر این روند سکوت کنیم؛ هما نمادی از تلاش برای حفظ، حافظان طبیعت است.

او با اشاره به فرایند داوری، بیان کرد: فرایند داوری و انتخاب پروژه‌ها هم ساده نبود. انتخاب سه پروژهٔ نهایی از میان طرح‌هایی که هر کدام قابلیت‌های زیادی داشتند، برای داوران بسیار دشوار بود. اما در نهایت، سه طرح انتخاب شدند که هر کدام نمادی از تجربه، پشتکار، خلاقیت و مدیریت در حوزه حفاظت از محیط‌زیست بودند.

ابراهیمی در پایان گفت: خبر خوب اینکه، هم‌زمان با این سه پروژه، پنج طرح دیگر نیز برای حمایت مالی کوچک‌تر هم انتخاب شده‌اند. این مسیری که در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته طی شده و خوشحالم که «هما» در کشور ما نیز شکل‌گرفته و امروز آغاز فصلی جدید برای حمایت واقعی از محیط‌زیست است.

آیا طبیعت با آدم‌های عاشق حفظ می‌شود؟

امیرحسین خالقی در ابتدای سخنان خود از امید و امکانات کم گفت: کار ما از قدیم شبیه به دوخت‌ودوز بود، ما داشتیم امید را به امکانات خیلی محدود می‌دوختیم، یعنی تلاش می‌کردیم پروژه‌ای راه بیندازیم با چیزهایی که به‌سختی می‌شد اسمشان را منابع گذاشت. آن موقع‌ها هما نبود و ما هم اهل صبرکردن نبودیم؛ چون یاد گرفته بودیم با بی‌چیزی یک چیزی بسازیم.

او با بیان خاطرات و مصائبی که در حوزه حفاظت از محیط‌زیست تجربه کرده، توضیح داد: واقعیت این است که داستان همیشه پیچیده‌تر از چیزی بود که از بیرون دیده می‌شد. پشت‌دستم را داغ کردم که با سازمان محیط‌زیست همکاری کنم؛ چون دوتا از بزرگ‌ترین شکست‌های زندگی‌ام را خوردم.

این فعال محیط‌زیست ادامه داد: مهم‌ترین مسئله برای من این است که چقدر حفاظت از محیط‌زیست را به‌عنوان «حرفه» می‌شناسیم؟ ما همیشه آدم‌هایی را می‌شناسیم که به‌خاطر عشق به طبیعت، وارد این کار شدند. اما واقعاً، آیا صرفاً با عشق می‌شود این کار را حرفه‌ای کرد؟ حفاظت‌کردن فقط این نیست که در بیابان کار کنیم؛ بلکه باید شرایط ایجاد شود تا حفاظت از طبیعت به‌عنوان حرفه انتخاب شود.

خالقی درباره کار حرفه‌ای و کار داوطلبانه بیان کرد: ما همیشه بین وضعیت مبهم گیرکرده بودیم، بین کار داوطلبانه کردن یا کار حرفه‌ای، بین دیده‌شدن و قضاوت‌شدن، بین مستقل‌بودن و نیاز به حمایت ساختاری داشتن. امروز ما اینجا به‌خاطر حمایت ساختاری جمع شدیم؛ اگر بخواهیم به‌صورت حرفه‌ای برای طبیعت کار کنیم، یک جایی مثل هما هست که می‌توانیم در رقابت آن شرکت کنیم؛ آیا من خودم را در قامت حرفه‌ای حفاظت بگذارم و برای آن تلاش می‌کنم. البته ما فقط با یک هما کارمان راه نمی‌افتد؛ بلکه چیزهای دیگری هم احتیاج داریم تا جامعه محیط‌زیست افراد آماتور و حرفه‌ای را کنار هم قرار دهد؛ مهم است که باور کنیم آدم‌هایی هستند که هم دغدغه حفاظت را دارند، هم به شکل کسب‌وکار نگاهش می‌کنند، اما ما نیاز داریم جامعه محیط‌زیست را از حالت کار خیریه کردن بیرون بیاوریم؛ چون صرفاً با کار خیر کردن نمی‌توانیم طبیعت را نجات دهیم.

او در پایان گفت: ما نیاز داریم تا حفاظت را یک کار حرفه‌ای ببریم و این حلقه‌های گمشده را کنار هم قرار دهیم تا به نتیجه بهتر برسیم؛ در نتیجه هما برای من یک پیوند اجتماعی بین دیده‌شدن برای حمایت حرفه‌ای است و جدی‌گرفتن خیلی از کارهایی که بسیاری از ما در سکوت انجام دادیم. در نهایت یک امیدواری دارم که این دغدغه مشترک، صرفاً یک مسئولیت اجتماعی شرکتی نباشد، بلکه واقعاً یک دغدغه مشترک به‌عنوان صاحب یک کسب‌وکار یا یک حفاظت گر باشد.

اسامی اعضای کمیته داوران نخستین دوره هما که داوری طرح‌های دریافت شده را بر عهده داشتند به شرح زیر است: تعدادی از متخصصان، پژوهشگران و فعالان محیط‌زیست هستند؛ سید محمود قاسم‌پوری: استاد دانشگاه، علی پارسا: پژوهشگر و دوستدار محیط‌زیست، امیرحسین خالقی: حفاظت گر طبیعت، مژگان جمشیدی: کارشناس و روزنامه‌نگار مستقل محیط‌زیست، دلارام عشایری: کارشناس ارشد علوم حفاظت محیط‌زیست، صدرا محقق: مدیر روابط‌عمومی دیوار و نیلوفر رئیسی کارشناس ارشد علوم حفاظت تنوع زیستی و مشاور پایداری شرکتی.