تاریخچه استان کرمان
در کتیبه بیستون نام ایالت کارمانیا یا کرمان به صورت یوتیه آمده است. در دوره ساسانیان فرمانروای کرمان «شاه» نام داشت، چنان که بهرام چهارم پیش از جلوس، کرمان-شاه نامیده می شد.
پیش از ظهور اسلام، اعراب به این ناحیه مهاجرت کرده بودند. کرسی آن در سلطنت ساسانیان شیرجان شهر (سیرجان) بود. پس از آن که کرمان به تصرف مسلمانان درآمد، بسیاری از مردم آن به سیستان و خراسان یا به کوه ها گریختند و همچنان بر دین زردشت باقی ماندند. چون کرمان از مرکز خلافت بسیار دور بود، پناهگاه خوارج شد و مرکزشان بیشتر در جیرفت بود. در سال ۱۰۲ هجری قمری تسلط بنی امیه بر سرزمین کرمان بیشتر شد. در زمان نخستین خلفای عباسی حوادث مهمی در کرمان رخ نداد. در این زمان کرمان در معرض حمله «زطها» قرار گرفت. یعقوب لیث در سال ۲۵۳ هجری قمری ناحیه کرمان را از محمد ابن طاهر گرفت، حکومت یعقوب و برادرش، عمرولیث، اثر خوبی در ناحیه کرمان داشت. با مرگ وی در سال ۲۸۹ هجری قمری دوباره تسلط عباسیان در آنجا رواج یافت. در سال ۳۱۵ هجری قمری ابوعلی ابن الیاس از جانب سامانیان بر کرمان حکومت کرد و با آل بویه در افتاد و در این هنگام کرمان به تصرف آل بویه درآمد و پس از یک دوره هرج و مرج، غزنویان در سال ۳۲۴ هجری قمری بر ناحیه کرمان مسلط شدند.
ارسلان شاه اول، از سلسله سلاجقه کرمان، به سال ۴۹۵ تا ۵۳۷ هجری قمری بر ناحیه فارس تصرف داشت. در زمامداری پسر او، محمد ابن ارسلان شاه، از ۵۳۷ تا ۵۵۰ هجری قمری کرمان رونق یافت. در سال ۵۸۱ هجری قمری ملک دینار از سران غز بر کرمان مسلط شد. در سال ۶۰۰ هجری قمری سعد زنگی، از اتابکان فارس، بر ایالت کرمان تسلط پیدا کرد و در سال ۶۰۷ هجری قمری خوارزمشاهیان بر ناحیه کرمان دست یافتند. در سال ۷۴۱ هجری قمری مبارزالدین محمد، از سلسله آل مظفر، توانست ناحیه کرمان را تسخیر کند. آل مظفر تا سال ۷۹۵ هجری قمری که کرمان به دست تیمور گورکانی افتاد، بر این ناحیه حکومت می کردند.
شاه اسماعیل اول صفوی ناحیه کرمان را از آخرین امیر آق قویونلو در سال ۹۰۸ هجری قمری گرفت و تا پایان حکومت صفویه ناحیه کرمان در آسایش به سر می برد. گنجعلی خان از معروف ترین سران صفویه بود که در شهر کرمان آثار و ابنیه بسیار بنا نهاد. در سال ۱۱۳۳ هجری قمری محمود افغان در لشکر کشی به اصفهان به ناحیه کرمان تاخت و افغان ها اقدام به غارت و هرج و مرج کردند. پس از مرگ نادر شاه و طغیان افغان ها در کرمان، کریم خان زند توانست ناحیه کرمان را از دست آنان بیرون آورد. لطفعلی خان زند پس از ترک شیراز، ناحیه کرمان را تصرف کرد ولی به سبب خیانت اطرافیانش کرمان به دست آقا محمد خان افتاد. به گفته مورخان او بسیاری از ساکنین این ناحیه را کور کرد و کله منارهایی در آن جا ساخت. در سال ۱۲۵۶ هجری قمری آقا خان اول قیام کرد و در کرمان عصیان نمود ولی نتیجه ای نگرفت.