«حجت کرمانی»، وکیل زندانیان محیط‌زیستی ۱۹ فروردین به امتداد گفت «نیلوفر بیانی»، «سپیده کاشانی»، «طاهر قدیریان» و «هومن جوکار» عفو شده‌اند. خبر مثل ویروس در شبکه‌‌های اجتماعی منتشر شد. آنها که در این شش و نیم سال منتظر شنیدن این خبر بودند، به گریه افتادند و بار رنج این‌همه سال را زمین گذاشتند. 

مروری بر مهمترین اخبار ۱۴۰۳ را با این خبر شروع کردم تا یادمان نرود پس از سال‌ها سختی کارشناسان محیط‌زیست زندانی،‌ خانواده‌ها و جامعه بزرگ محیط‌زیست، روز خوشی را هم اولین ماه بهار این سال داشتیم. در این سال تغییراتی در تیم مدیریتی سازمان حفاظت محیط‌زیست اتفاق افتاد و «شینا انصاری» ساکن طبقه دهم پردیسان شد. «حمید ظهرابی» توانست عنوان معاون محیط‌زیست طبیعی را به‌دست آورد و حضور «صدیقه ترابی» به‌عنوان معاون محیط‌زیست انسانی هم نویدبخش آن بود که در این بخش شاهد تحولاتی باشیم و قفل محرمانه بودن تمام گزارش‌های ارزیابی اثرات محیط‌زیستی شکسته شود. به‌دنبال این تحولات و تغییر دولت که شعارش را وفاق قرار داده بود،‌ فعالان و کارشناسان محیط‌زیست انتظار داشتند پرونده‌سازی‌ برای فعالان این حوزه اعم از دولتی یا غیردولتی پایان یابد و بتوانند با آسودگی خاطر به کار حفاظت از تنوع زیستی ایران بپردازند. بااین‌حال، به‌نظر می‌رسد تا پایان سال تنها بر فهرست ممنوعه‌ها افزوده شده است. «مهدی تیموری»، رئیس سابق پارک ملی گلستان، همچنان درگیر پرونده‌ای است که اتفاقاً در دولت قبل در همین سازمان برایش ایجاد شد. نام شش کارشناس و حفاظت‌گر یوز در فهرستی آمده که ورودشان را به مناطق چهارگانه محیط‌زیست ممنوع می‌کند‌، در کنار اینها چند دادگاه علیه فعالان محیط‌زیست داشتیم و کارشناسان آزادشده نیز از فروردین تاکنون همچنان نتوانسته‌اند به مناطق تحت مدیریت محیط‌زیست وارد شوند. در این سال شاهد مهاجرت گروهی از کارشناسان حیات‌وحش و حفاظت‌گران هم بودیم،‌ یکی از آنها «مهدی نبی‌یان» است که بیش از دو دهه سابقه حفاظت در ایران دارد. «مینا استقامت» که در حوزه جامعه محلی کار می‌کرد هم از ایران رفت تا بدنه لاغر کارشناسان نحیف‌تر شود. این دو نفر تنها مهاجران نبودند،‌ ما با جمع بزرگتری مواجه هستیم که نمی‌شود نام همه را آورد. متأسفانه در سال آتی و سال‌‌های بعد با خروج نسل جدید حفاظت‌گران این فهرست طولانی‌تر خواهد شد؛ مگر آنکه انگیزه و امیدی برای ماندن داشته باشند. خبرهای خوبی هم درباره تشکل‌ها و کارشناسان حیات‌وحش در سال ۱۴۰۳ منتشر شد،‌ نمونه‌اش کشف یک گونه سمندر جدید برای ایران توسط «پرهام آذرخش»، «الوند محمدعلی‌زادگان» و «علی حبیب‌خدا» بود. در بیستم مهرماه هم برندگان پانزدهمین دوره «Equator Prize» یا «جایزه استوا» برنامه عمران ملل متحد (UNDP) مشخص شدند. در این فهرست ۱۱ تشکل برگزیده حضور داشتند که یکی از آنها انجمنی محیط‌زیستی در استان فارس و شهرستان کازرون بود؛ «میراث پریشان». یک ماه بعد حفاظتگاه مردمی‌ منصورآباد رفسنجان توانست برنده جایزه «مارخور» از شورای جهانی حفاظت از حیات‌وحش و شکار شود. جایزه‌ای که هر دو سال یک‌بار به تلاش‌های مردمی‌ موفق در زمینه تلفیق حفاظت با بهره‌برداری پایدار از تنوع‌زیستی و معیشت مردم اعطا می‌شود. به‌علاوه، «ایمان ابراهیمی»، مدیرعامل و بنیانگذار انجمن حفاظت پرندگان آوای بوم از ایران، در شصت‌وچهارمین نشست کمیته دائمی کنوانسیون رامسر که از ۲۰ تا ۲۴ ژانویه ۲۰۲۵ در گلاند، سوئیس برگزار شد، به‌عنوان برنده جایزه «قهرمان جوان تالاب‌های جهان» معرفی شد. این جایزه معتبر به پاس یک‌دهه فعالیت او در حفاظت از پرندگان تالاب‌ها و ارتقای آگاهی عمومی در زمینه تالاب‌ها به او تعلق گرفت. در این سال همچنین دو کارشناس خارجی را که برای حفاظت و شناسایی تنوع‌زیستی ایران کوشیده بودند، از دست دادیم. «استیون کلمنت اندرسون» به‌مدت ۶۶ سال درباره خزندگان ایران مطالعه کرد و توانست جدا از معرفی گونه‌های جدید دانش ما در این زمینه را چندین گام جلو ببرد. اندرسون در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۴ در ۸۸سالگی درگذشت. در دی‌ماه نیز «الن ووسالو- توکلی»، درناشناس فنلاندی‌ را که چند دهه برای حفاظت از درناهای ایران تلاش می‌کرد، از دست دادیم. سال ۱۴۰۳ سالی بود تلخ و شیرین با اتفاقات فراوان!‌ در این سال‌ بارها ناامید و امیدوار شدیم‌،‌ نوشتیم و گفتیم و درباره محیط‌زیست خواندیم. امید داریم سال ۱۴۰۴ سالی بهتر باشد برای محیط‌زیست ایران،‌ سالی که در آن وفاق به مرحله عمل برسد و همه آنها که می‌خواهند برای بهبود ایران فعالیت کنند، دچار محدودیتی نشوند.