شعار روز جهانی غذا در سال ۲۰۲۴ «حق داشتن غذا برای زندگی و آینده‌ای بهتر» است. این پیام قدرتمند بر حق اساسی انسان برای تغذیه کافی و نقش حیاتی غذا در شکل دادن به حال و آینده بشر تأکید می‌کند. این حق فراتر از فقدان گرسنگی است و شامل این موارد می‌شود: تنوع (دسترسی به طیف گسترده‌ای از گزینه‌های غذایی)، تغذیه (مصرف غذاهای تأمین‌کننده مواد مغذی ضروری)، مقرون‌به‌صرفه بودن (توانایی خرید غذاهای ضروری)، دسترسی (دسترسی فیزیکی به منابع غذایی)، ایمنی (اطمینان از عاری بودن غذاهای موجود از آلاینده‌های مضر) است. ایمنا در این زمینه نوشته است سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (فائو) با این شعار خواستار داشتن حق یک رژیم غذایی متنوع و غنی از مواد مغذی است که برای همه مقرون‌به‌صرفه، در دسترس و ایمن باشد.

 درک مفهوم حق غذا

درک اهمیت موضوع روز جهانی غذا در سال ۲۰۲۴ و چالش‌های جاری در امنیت غذایی جهانی بسیار مهم است. کشاورزان جهان غذای کافی برای تغذیه جمعیتی بیشتر از جمعیت جهان تولید می‌کنند، اما گرسنگی همچنان ادامه دارد. حدود ۷۳۳ میلیون نفر در جهان به‌دلیل شوک‌های آب‌وهوایی مکرر، درگیری‌ها، رکود اقتصادی، نابرابری و همه‌گیری‌ها با گرسنگی مواجه هستند.

گروه‌های فقیر و آسیب‌پذیر، به‌ویژه در خانوارهای کشاورزی بار سنگین این چالش‌ها را متحمل می‌شوند که منعکس‌کننده نابرابری‌های رو به گسترش بین و داخل کشورها است. غذا سومین نیاز اساسی انسان بعد از هوا و آب است، به این معنا که همه حق دارند غذای کافی داشته باشند. واژه کلی غذا مخففی برای تنوع، تغذیه، مقرون‌به‌صرفه بودن، دسترسی و ایمنی خوراک است. در اصل همه جهانیان این حق را دارند که به غذاهای متنوع و مغذی موجود در مزارع، تورهای ماهی‌گیری و بازارها دسترسی داشته باشند. حال آن‌که بیش از ۲.۸ میلیارد نفر در جهان توانایی دسترسی به یک رژیم غذایی سالم را ندارند.

رژیم‌های غذایی ناسالم عامل اصلی تمام اشکال سوء‌تغذیه از جمله موارد زیر است:

سوءتغذیه: دریافت ناکافی کالری و مواد مغذی

کمبود ریزمغذی‌ها: کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری

چاقی: تجمع بیش از حد چربی در بدن که منجر به مشکلات سلامتی می‌شود.

سیستم‌ کشاورزی به‌طور کلی در برابر بلایا و بحران‌ها آسیب‌پذیر هستند، اما درعین‌حال منجر به آلودگی و تخریب خاک، آب و هوا، انتشار گازهای گلخانه‌ای و از دست دادن تنوع زیستی می‌شوند. با تغییر سیستم‌های کشاورزی، پتانسیل بالایی برای کاهش تغییرات آب‌وهوایی و حمایت از معیشت صلح‌آمیز، انعطاف‌پذیر و فراگیر برای همه وجود دارد. یک دنیای غذایی امن و مغذی برای همه نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده، نوآوری، علم، فناوری و همکاری گسترده بین طیف وسیعی از تأثیرگذاران اجتماعی از جمله دولت‌ها، بخش‌های خصوصی، مؤسسات دانشگاهی و تحقیقاتی و جامعه مدنی است.

 هدررفت مواد غذایی

یک‌سوم از کل مواد غذایی تولیدشده در دنیا در سیستم‌های مصرف و تولید و توزیع غذا از بین می‌رود و هزینه زیادی را بر اقتصاد دنیا تحمیل می‌کند. برآوردهای فائو نشان می‌دهد سالانه ۱.۳ میلیارد تن غذا در جهان هدر می‌رود که ۳۵ میلیون تن از این رقم معادل ۲.۷ درصد در ایران دور ریخته می‌شود. گزارش‌های فائو تأکید می‌کند که در جهان ۹۰۰ میلیون نفر از گرسنگی رنج می‌برند که با ضایعات ۱.۳ میلیارد تنی غذا می‌توان ۸۰۰ میلیون نفر از گرسنگان را سیر کرد.

روزنامه آسیا در این رابطه نوشته است ارزش مواد غذایی که هر‌ساله هدر می‌رود، بالغ بر یک هزار میلیارد دلار آمریکاست که ۶۸۰ میلیارد دلار از آن در کشورهای صنعتی و توسعه‌یافته و بقیه در کشورهای درحال‌توسعه هدر می‌رود. میزان هدررفت مواد غذایی در کشورهای صنعتی و توسعه‌یافته دنیا در سال‌های اخیر به‌طور متوسط برابر با ۲۲۲ تا ۲۳۰ میلیون تن در هر سال بوده است.

 برنامه‌های اجرایی در ایران به مناسبت روز جهانی غذا

مدیریت نظارت بر مواد غذایی، آرایشی و بهداشتی معاونت غذا و دارو در نظر دارد برنامه‌های آموزشی، تشویقی و فرهنگی را از ۲۴ مهرماه ۱۴۰۳ به‌مدت یک هفته در این حوزه اجرا کند.

«ابوالفضل نجاریان»، مشاور اجرایی این اداره، در جلسه هماهنگی برنامه‌های غذا که ۱۴ مهرماه برگزار شد، گفت: «غذا، از ابتدایی‌ترین نیازهای انسانی و تمام موجودات زنده است و نقش اساسی و مهم آن غیرقابل‌انکار است. یکی از اهداف اصلی روز جهانی غذا، جلب توجه عموم مردم به چالش گرسنگی و سوءتغذیه است. این روز فرصتی برای اطلاع‌رسانی به مردم درباره ابعاد گسترده این مشکل و تأثیرات آن بر سلامت، رشد کودکان، و توسعه جوامع است.»

او هفته جهانی غذا در ایران را از ۲۴ تا ۳۰ مهرماه ۱۴۰۳ اعلام کرد و گفت: «به‌دلیل حساسیتی که بحث مواد خوراکی در صنعت جهانی دارد، در ایران این روز به هفته جهانی غذا تبدیل شده است و با‌توجه‌ به برنامه‌های فرهنگسازی مرتبط با ایمنی غذا که هرساله همزمان در سراسر کشور برگزار می‌شود. معاونت غذا و دارو تهران نیز با هدف کاهش قند، نمک و چربی محصولات غذایی و آشامیدنی، نشانگرهای رنگی تغذیه‌ای در راستای ارتقای دانش مصرف‌کننده، نشان ایمنی و سلامت محصولات غذایی سلامت‌محور، مبارزه با قاچاق کالاهای سلامت در حوزه غذا، محصولات غذایی ویژه و فراسودمند و اطلاع‌رسانی و ارتقای آگاهی مصرف‌کننده در حوزه سلامت غذا برگزار خواهد شد.»

مشاور اجرایی معاونت غذا و دارو در ادامه عناوین برنامه‌های معاونت غذا و دارو در هفته جهانی غذا را شامل پیام معاون غذا و دارو، نشست خبری مدیر اداره نظارت بر مواد غذایی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی، آموزش حضوری در مدارس، سرای محلات و مهدهای کودک و برگزاری مسابقات بین دانش‌آموزان، سخنرانی مدیریت نظارت بر مواد غذایی در نمازجمعه تهران، آموزش مجازی رابطین بهداشت، حضور در برنامه‌های رادیویی، اطلاع‌رسانی و انتشار بروشورها، پمفلت و بنرهای مرتبط با هفته جهانی غذا، ویزیت کارمندان معاونت غذا و دارو، و همچنین قدردانی از کارکنان اداره نظارت بر مواد خوراکی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی و تقدیر از واحدهای برتر تولیدی دانست. برنامه جهانی غذا سازمان ملل متحد (WFP) در ایران نیز به مناسبت روز جهانی غذا و گرامیداشت سی‌وهفتمین سال حضور خود در ایران، رویداد هنری ویژه‌ای با حضور بیش از ۷۰ هنرمند برجسته ایرانی برگزار می‌کند. این نمایشگاه که شامل آثار تجسمی از نقاشی‌ و عکس‌های هنرمندان ایرانی است، از تاریخ ۲۵ مهر تا ۳ آبان ۱۴۰۳ در فرهنگسرای نیاوران تهران دایر خواهد بود. این نمایشگاه با هدف تلفیق هنر و بشردوستی، برای افزایش آگاهی عمومی نسبت به مأموریت این سازمان و ضرورت مقابله جهانی با گرسنگی تلاش می‌کند.