در روزگـاری کـه رهبـران کـشـورهـای کـمتر توسعه‌یافته، عامل توسعه‌نیافتگی خود را به علل و عـوامـل خارجی نسبـت می‌دادند، جراح مالایی راه متـفاوتی در پیـش گـرفـت؛ تعامل بـا دنیا را برگـزید، از مزیـت‌های تجارت خارجی استفاده کرد، درعین‌حال امتیازاتی به این کشورها داد و به موازات ایـن سیاسـت خارجـی پویا و موفق، بر اعـتماد حداکثـری به بـخش خـصوصی مالزی برای حـصول رشد اقتصادی پـایدار تأکید بسیار می‌کرد و چنین شد که نام «دکتر مهاتیر محمد» در تـاریـخ مالایـی‌ها جـاودانه شـد. تبدیل‌شدن «دلبـر» به «دیو» و بالـعکس، در جامعۀ جنبشی ایران مسـبوق به سابقه است. در رابطه با مورد خاص «مـسعود پزشکیان»، عنصر زمان نقش تعیین‌کننده‌تری نسبت به موارد گذشته و خاصه دولت اول «حسن روحانی» دارد.

چرا که دنیا و ایران ۱۴۰۳، بسیار با ایران و دنیای خرداد ۱۳۹۲ متفاوت است و لذا باید این پرسش بنیادین را مطرح کرد: آیا اقتصاد، جامعه و محیط‌زیست ایران، ظرفیت‌های لازم برای مذاکرات هسته‌ای طولانی و فرسایشی با غرب را دارد؟

اگر به وضعیت بازارها در دو سال و نیم نخست دولت روحانی توجه کنیم، نیک در می‌یابیم از آبان‌ماه ۱۳۹۳ به بعد، علی‌رغم امیدواری نسبی جامعه به مذاکرات هسته‌ای، اما دیگر بازارها به خبرهای مربوط به روند مذاکرات و خبر درمانی دولت‌مردان بـرای کنـترل بـازارهـا، مـثل مـاه‌هـای گـذشته واکنش‌های هیجانی نشان نمی‌دادند و این باور در جامعه درحال گسترش بود که مذاکرات هسته‌ای میان ایران و غرب، طولانـی و فرسایشی خواهد بود و لذا بورس تهران کـه در ماه‌های نخست ریاست‌جـمهوری حـسن روحانی رونق داشت، تحت‌تأثیر این بـاور و سیاست‌های پولی و مالی وزارت اقتصاد، دیگر رونق گذـشته را نداشـت (رکـود). همچنان‌که عـلی‌رغم استمرار سیاست‌های پولی و مالی شدید انقباضی مدنظر «دکتر طیب‌نیا» و به تبع آن جذاب‌ترشدن بازار سپردۀ بانکی و سود بالای اوراق قرضۀ دولتی تحت‌تأثیر رشد باور به طولانی و فرسایشی‌شدن مذاکرات، شاهد ورود آرام بخشی از نقدینگی به بازارهای کالایی و مسکن بودیم. 

اما دولت روحانی خوش‌شانس بود؛ چرا که با کمی فاصله اما نزدیک به دوران طلایی دولت‌ها (وضعیت سرمایۀ اجتماعی دولت‌ها در دو سال نخست شروع به کار دولت‌ها در سطح مناسبی است و غالباً در اجرای برنامه‌های دولت شاهد همراهی نسبی جامعه هستیم و به همین علت از این دوران به‌عنوان سال‌های طلایی یاد می‌شود) به سرانجام رسید. واقعیت این است که سرمایۀ اجتماعی دولت پزشکیان در زمان شروع به کار، به نسبت دولت نخست حسن روحانی کمتر است. (رجوع به آمارهای مربوط به میزان مشارکت شهروندان در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۲ و ۱۴۰۳) همچنین وضعیت فقر و فقر مطلق در جامعۀ ایران در سال ۱۴۰۳ قابل مقایسه با وضعیت این شاخص‌ها در زمان آغاز به کار دولت حسن روحانی نیست. 

زیرا وضعیت شاخص‌های مورد اشاره چنان نگران‌کننده هستند، که در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس در ارتباط با بررسی شاخص‌های فقر و فقر مطلق در ایران، به صراحت در رابطه با وضعیت نگران‌کنندۀ فقر در ایران هشدار داده شده. بررسی نرخ تشکیل سرمایۀ ثابت ناخالص در یک دهۀ گذشته، توجه به مسئلۀ سرمایۀ در گردش صنایع بزرگ و بنگاه‌های اقتصادی کوچک، سایۀ ناترازی انرژی بر اقتصاد ایران، توجه به شاخص فلاکت، بررسی میزان نارضایتی عمومی و کاهش ضریب نفوذ رسانه‌های داخلی بر افکار عمومی ایرانیان، جملگی بیانگر یک نکتۀ مهم و خطیر است؛ اگر بنای دولت و شخص دکتر طیب‌نیا اجرای سیاست‌های پولی و مالی شدیداً انقباضی برای کنترل تورم است، شبیه به آنچه در دولت نخست حسن روحانی اجرا شد، با همان ابزارها و کیفیت و به شرط موافقت «ترامپ» با فروش نفت در سطح فعلی، بی‌شک دولت و دولتمردان باید به این مهم توجه کنند که باتوجه‌به مسائل متعدد شرح داده شده در ارتباط با وضع موجود اقتصاد و جامعۀ ایران، «جلوگیری و پرهیز از شکل‌گیری مذاکرات طولانی و فرسایشی» مهم‌ترین شرط توفیق آن‌ها خواهد بود؛ چرا که در صورت طولانی و فرسایشی شدن مذاکرات هسته‌ای و به شرط فروش نفت در سطح فعلی ناظر به وضعیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ایران امروز و همچنین ناظر به تصمیمات اقتصادی جامعه در زمان مذاکرات هسته‌ای ایران و غرب در فاصلۀ سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۴، بی‌شک شاهد کاهش سرمایۀ اجتماعی دولت و شخص مسعود پزشکیان و به تبع تشدید انتظارات تورمی خواهیم بود و در این میان وقوع حوادثی چون اعتراضات ۱۳۹۶ به سبب تعمیق فقر و تورم در ایران باتوجه‌به سناریوهای قابل طرح برای حجم نقدینگی در زمستان ۱۴۰۵، چندان دور از انتظار نیست.

آری؛ زمستان ۱۴۰۵ زمان تقابل یخچال‌های ایرانیان با منابع اعتمادساز دولت پزشکیان، یعنی  «ظریف»، «عراقچی» و «طیب‌نیا» است.