|پیام ما| چندی پیش ویدئوی عجیبی توسط طالبان در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد، با تصاویری که وحشت آشنا در حکومت طالبان را به سخره گرفته بود، سعی داشت گردشگران را به این کشور دعوت کند. طالبان در دوره دوم حکومت خود سیاست‌های جدیدی درباره موضوع گردشگری و میراث‌فرهنگی در پیش گرفته است؛ سیاست‌هایی که هم ردپای افراطی‌گری در آن دیده می‌شود و هم سعی دارد همراه با جریان‌های جهانی باشد. از تأسیس موزه انتحاری در کابل تا دعوت از ترکیه برای همکاری در بازسازی بناهای تاریخی و آثار باستانی. از دعوت گردشگران آمریکایی به افغانستان تا اجازه فعالیت به زنان برای راهنمایی و همراهی با گردشگران زن که به افغانستان سفر می‌کنند. «قدرت‌الله جمال»، معاون گردشگری وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، به آسوشیتدپرس گفته افغانستان سال گذشته میزبان حدود ۹ هزار گردشگر خارجی بوده و در سه‌ماهه اول امسال سه هزار گردشگر وارد این کشور شده‌اند. اینها بازی رسانه‌ای است یا حقیقت؟ هر کس پاسخی دارد. در هفته‌های اخیر چند رسانه‌ بین‌المللی گزارش‌های متعددی درباره تورهای گردشگری زنان به افغانستان منتشر کرده‌اند و آزادی‌های نسبی که طالبان برای گردشگران زن در این کشور اعمال می‌کند را بازتاب داده‌اند. برخی هم این آزادی نسبی را با محدودیت‌های روزافزون طالبان علیه زنان در افغانستان مقایسه کرده‌اند. برخی رسانه‌ها با خوش‌بینی به تربیت زنان راهنمای گردشگری اشاره کرده‌اند و برخی به محدودیت‌هایی پرداخته‌اند که زنان در حکومت طالبان برای حقوق اولیه خود از جمله تحصیل دارند. برخی هم به‌نقل از زنان اهل افغانستان این رفتار طالبان را سفیدشویی سرکوب سیستماتیک زنان و آنچه آنها «شرایط خفه‌کننده» دانسته‌اند، عنوان کرده‌اند.

ثبت جهانی دارابگرد، سالها یکی از وعده‌های مدیران استان فارس و شهرستان داراب به مردم بوده، وعده‌ای که گویی مدیران قرار نیست برای تحقق آن گام اجرایی بردارند. بیش از یک دهه است که فعالان میراث فرهنگی درباره تبعات فرونشست در این منطقه و همچنین گسترش حفاری‌های غیرمجاز هشدار می‌دهند. فرونشست در دارابگرد آنقدر پیش‌روی کرده و چاه‌های غیرمجاز آنقدر جان زمین را مکیده‌اند که در این محدوده به جای شکاف‌های ناشی از فرونشست باید از «فروچاله‌ها» سخن گفت. فروچاله‌هایی که عمق برخی از آنها تا دو متر هم می‌رسد و این روند رو به افزایش است. با اینهمه هنوز مطالعات دقیقی در این زمینه در دارابگرد صورت نگرفته است. سیاست و رویکرد مدیران اما همچنان وعده ثبت جهانی است. با وجود چالش‌ها و مشکلات و تهدیدات جدی پیرامون این اثر باستانی، باید پرسید که ثبت جهانی این اثر چه گرهی از مشکلات آن باز خواهد کرد؟ آیا الزامات حفاظتی مورد نظر یونسکو در مورد این اثر رعایت شده است؟ پس از یک دهه از تشدید فرونشست در عرصه و حریم این اثر چه اقدامی برای کنترل آسیب‌های ناشی از آن در این محدوده صورت گرفته است؟ حتی اگر یونسکو با ثبت این اثر در فهرست میراث جهانی موافقت کند، چه برنامه حفاظتی برای آن تدوین شده است؟

نابسامانی‌ها در حریم مسجد عتیق اصفهان که بسیاری آن را «موزه معماری ایران» می‌نامند، آنقدر ریشه دوانده که اثراتش را می‌توان در تخریب تدریجی و عامدانه خانه‌های ابواسحاقیه، عبور مترو و گودبرداری در گذر کمرزرین و رسیدن رطوبت فاضلاب به دیوارهای این اثر جهانی دنبال کرد. با وجود تمام هشدارهایی که درباره وضعیت این بنا داده می‌شود، سودای توسعه غیراصولی همچنان به سر مدیران شهری اصفهان است. در هفته پیش‌رو قرار است جلسه شورای فنی میراث فرهنگی به میزبانی اصفهان برگزار شود. جلسه‌ای که موضوع حریم مسجد جامع و همچنین پرونده ثبت خانه‌های تاریخی محله ابواسحاقیه از مهمترین موضوعات آن خواهد بود. اما به نظر می‌رسد به سامان رسیدن وضعیت این محدوده مستلزم تغییر رویه و نگاه در میان مدیران شهری و متولیان میراث فرهنگی است.

فردای روزی که کلیسای نوتردام در آتش سوخت و بسیاری از مردم جهان را شوکه کرد، نام «اندرو تالون»، تاریخ‌نگار بلژیکی و دانشیار کالج هنر واسار، به زبان‌ها افتاد. او سه سال قبل، با اسکنرهای لیزری یک نسخه دیجیتال کامل و دقیق از نوتردام تهیه کرده بود. نسخه‌ای که دقت آن به پنج میلی‌متر می‌رسید. هدف تالون از تهیه این نسخه دیجیتال یک آزمایش فنی بود، اما نتیجه کارش در بازسازی نوتردام نقش مهمی ایفا کرد. مدل دیجیتالی او به نقشه‌ای ارزشمند برای بازسازی نوتردام تبدیل شد. با کمک این مدل، معماران توانستند طاق‌ها، پل معلق و تزئینات پیچیده را با دقت میلی‌متری دوباره طراحی کنند. اندرو یک سال پیش از آتش‌سوزی نوتردام در ۴۹سالگی از دنیا رفته بود، اما میراث ارزشمند او و شیوه دقیق ثبت دیجیتال یک بنای تاریخی برای دنیا باقی ماند؛ میراثی که می‌تواند آثار تاریخی را حفظ و جاودانه کند. شش سال بعد از آن آتش‌سوزی عظیم و هشت ماه پس از پایان پروژه بازسازی نوتردام، خبر رسیده که قرار است کپی دیجیتال این بنا به‌شکل سه‌بعدی و با دقت و جزئیات بیشتر توسط مایکروسافت تهیه و در موزه نوتردام ارائه شود. این پروژه نخستین پروژه کپی دیجیتال یک بنای تاریخی نیست، اما به‌گفته مجریان آن جامع‌ترین و کامل‌ترین کپی دیجیتال در نوع خود است. مرور جزئیات منتشرشده از این پروژه این نوید را می‌دهد که بهره‌گیری از فناوری در حیطه میراث‌فرهنگی قرار است آینده‌ای متفاوت برای آثار تاریخی رقم بزند، آینده‌ای که در آن میراث گذشتگان با تمام جزئیات جاودانه می‌شوند. اما اینکه شانس جاودانگی نصیب کدام‌یک از آثار ارزشمند تاریخی جهان می‌شود، موضوعی است که پیش‌شرط‌های فراوانی دارد که مهمترین آن اراده دولت‌ها و نگاه آنها به مقوله میراث‌فرهنگی است.

نامش در اسناد تاریخی بسیاری ذکر شده و جایگاه ویژه‌ای در افسانه‌های محلی دارد. از شاهکار فردوسی بزرگ تا عالم‌آرای عباسی و روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه به موقعیت این قلعه و همچنین ساختار معماری قدرتمندش اشاره کرده‌اند. در عصر ما اما این قلعه مهجوریتی عمیق را تجربه می‌کند، تا جایی که حتی یک تابلوی معرفی هم برای آن نصب نشده است، چه رسد به اینکه پای باستان‌شناسان برای کاوش و بیرون کشیدن رمزورازها و تاریخش به آن باز شود. قلاع گردان (قَلی‌گِردَن) یا قلعه اولاد، در سوادکوه مازندران با پیشینه‌ای قابل‌توجه و قصه‌های بسیار، به حال خود رها شده و فقط گاهی حفاران غیرمجاز به آن سر می‌زنند تا زخمی جدید بر تنش نقش بندد.

سازمان گردشگری ملل متحد در گزارش اخیر خود درباره عملکرد کشورهای مختلف در حوزه گردشگری، بیست کشور اول دنیا که بهترین عملکرد را در سه ماه نخست سال ۲۰۲۵ داشتند، معرفی کرد. در این فهرست ایران با ۱۴ درصد بهبود نسبت به مدت مشابه در سال گذشته میلادی، در رتبه نوزدهم قرار گرفته است. این گزارش توسط «انوشیروان محسنی بندپی» در نشست با فعالان گردشگری با تیتر «صعود ایران به جمع ۲۰ مقصد برتر گردشگری جهان» ارایه و در رسانه‌ها منعکس شد. اما درصورتی‌که مبنای اعلام این رشد ۱۴ درصدی آمارهای رسمی وزارت گردشگری باشد، باید به این نمودار و جایگاه ایران در آن، با دیده تردید نگریست؛ چراکه آمارهای این وزارتخانه سال‌هاست که پرابهام و بدون مبنای دقیق اقتصادی بوده است. بدون تعیین‌تکلیف حساب‌های اقماری نمی‌توان به هیچ آماری در هیچ بخشی از گردشگری اعتماد داشت و به دقت آن استناد کرد. ضمن اینکه مدیران ارشد این حوزه نیز نگاهی واقع‌بینانه به وضعیت موجود گردشگری ندارند. در آخرین مورد و نزدیک به بیست روز پس از آتش‌بس میان ایران و اسرائیل، معاون توسعه مدیریت وزیر گردشگری اعلام کرده است که به‌زودی تورهای ورودی وارد کشور خواهند شد. اما سؤال اینجاست که مبنای این ادعا کدام اطلاعات دقیق از وضعیت گردشگری کشور است؟ و منظور از گردشگران خارجی، کدام طیف از گردشگران است؟ درحالی‌که هنوز تعریف دقیقی از «گردشگر» در ساختار آماری این وزارتخانه وجود ندارد، چه طیفی از گردشگران قرار است وارد ایران شوند؟ گردشگران مذهبی؟ گردشگران درمانی؟ کسانی که برای خرید از بازارچه‌های مرزی وارد کشور و نامشان وارد فهرست گردشگران می‌شود؟ یا گردشگرانی که خیالشان بابت امنیت ایران آسوده است و چند روزی ایران را به‌عنوان مقصد سفر انتخاب می‌کنند؟ این مانور رسانه‌ای و خبری در شرایطی که بسیاری از فعالان بخش گردشگری از وضعیت موجود آسیب‌های جدی دیده‌اند، جای بحث دارد.

نگاهی به تصاویری که به‌تازگی از تجریش منتشر شده

سه روز قبل از آتش‌افروزی‌ها در تهران و شروع جنگ دوازده‌روزه، موزه فرش همایش روز ملی فرش دستباف ایرانی را برگزار کرد. مهمانان و سفرا از کشورهای مختلف در سالن آمفی‌تئاتر موزه آمده بودند تا درباره فرش ایرانی، تاریخچه و زیبایی‌های پنهان و آشکار آن بگویند و بشنوند. مهمان ویژه این رویداد، «نادین لوزانو»، سفیر سوئیس در تهران، بود. او پس از پخش مستندی کوتاه درباره «فرش نادین» درباره احساسش نسبت به فرش ایرانی و تجربه‌ای که در مواجهه با آن داشت، گفت. از علاقه‌اش به آشنایی با فرهنگ مردم ایران، صنایع‌دستی و موسیقی گفت و فرش ایرانی را سفیر این فرهنگ غنی دانست. از سفرش به دیار مغان و ملاقات با مینا گفت، زن عشایری که یک سال روی بافت فرش نادین کار کرده بود تا نادین آن را به‌عنوان یادگاری ارزشمند از دوران مأموریتش در ایران با خود ببرد. او گفت این فرش برای او نمایانگر استعداد بی‌نظیر ایرانی‌هاست. اما «فرش نادین» چه قصه‌ای دارد؟ این سؤالی است که «علی بردبار» در گفت‌وگو با «پیام ما» به آن پاسخ می‌دهد. بردبار سال‌هاست که با همراهی برادرش در حوزه فرش ایرانی فعالیت دارد. نگاه متفاوت او به فرش ایرانی و گره‌زدن قصه فرش به روایت و قصه آدم‌ها باعث شده است فصلی جدید برای فرش ایرانی رقم بخورد. روایت خلق فرش نادین از زبان او شنیدنی است.