فرزانه قبادی
روزنامهنگار
فرزانه قبادی
۷ آذر ۱۴۰۴
فروپاشی «مروارید»
«سقفها فرو ریخته، دیوارها و مبلمان داخلی بهشدت آسیب دیدهاند و عملاً با فضای رهاشدهای مواجهایم.» این تازهترین تصویری است که عضو شورای شهر کرج از وضعیت کاخ مروارید ارائه داده است؛ همان بنایی که بارها نابسامانی وضعیتش خبرساز شده. حالا مدیران میراثفرهنگی، برای چندمین بار میگویند قرار است مالکیت مجموعه از سپاه به دولت منتقل شود و درصورت تحقق، امکان واگذاری آن به بخش خصوصی برای مرمت، احیا و تبدیلشدن به کاخموزه فراهم خواهد شد. اما سؤال اینجاست که آیا این مجموعه کمنظیر معماری سرانجام از این چرخه نابسامانی رها میشود؟ آیا انتقال مالکیت آن راهگشا خواهد بود؟
فرزانه قبادی
۴ آذر ۱۴۰۴
ایران تماشا میکند، اعراب احیا میکنند
قطر و امارات لنجهای کهنه ایرانی را خریداری و احیا کردهاند و در بخش گردشگری از آن بهره میبرند. این خبر تازهای نیست، موضوعی است که در جریان جامجهانی قطر بیش از همیشه خبری شد. اما بعد از گذشت چند سال هنوز اقدامی برای احیای این صنعت و حتی ثبت تاریخ شفاهی دانش لنجسازی از سوی وزارت میراثفرهنگی صورت نگرفته، حتی پاسخ وزیر به این سؤال که چه برنامهای برای احیای صنعت لنجسازی دارید؟ «اطلاعی ندارم» است. درحالیکه در چند سال اخیر یکی از اصلیترین سیاستهایی که این وزارتخانه دنبال میکند، توسعه گردشگری دریامحور است. از طرفی دولت سال ۹۹ مصوبه امحای تمامی لنجهای چوبی را ابلاغ کرد که براساس آن، باید لنجهای آهنی جایگزین لنجهای چوبی شود. همین مصوبه بر بیتوجهی به این صنعت دامن زد. در این سالها بهجز تلاشهایی از سوی فعالان فرهنگی جنوب کشور، اقدامی برای احیای این صنعت صورت نگرفته است.
فرزانه قبادی
۳۰ آبان ۱۴۰۴
سدسازی روی استخوانهای تاریخ
|پیام ما| رویکرد نامتوازن در توسعه علاوهبر اینکه پیامدهای اجتماعی و محیطزیستی فراوانی دارد، آسیبهای جبرانناپذیری به آثار تاریخی وارد میکند. همان اتفاقی که در جریان ساخت سد خرسان۳ در حال وقوع است. بهگفته «نوروز رجبی»، باستانشناس، ۲۶ محوطه تاریخی و یکی از بزرگترین گورستانهای شناختهشده عیلامی با اجرای این پروژه نابود خواهند شد. وزارت میراثفرهنگی تا امروز در مقابل این پروژه منفعل بوده و بهجای انجام وظایف و تکالیف قانونی بیشتر نقش نظارهگر تخریب میراثفرهنگی داشته است. با اینکه کارشناسان معتقدند مطالعات نجاتبخشی همچنان باید در محوطههای باستانی این محدوده ادامه داشته باشد، وزارت نیرو که مکلف به تأمین مالی پروژههای مطالعاتی است، از تأمین هزینهها با ترفندهای مختلف سر باز میزند و با اتلاف وقت، همچون پروژههای مشابه، قصد دارد مخالفان و منتقدان را در برابر کار انجامشده قرار دهد.
فرزانه قبادی
۲۴ آبان ۱۴۰۴
زنان عشایر برگ برنده ثبت جهانی کوچ
|پیام ما| ایران در حال نهایی کردن پرونده «کوچ» برای ارائه به یونسکو است. این پرونده با تأکید بر نقش و جایگاه زنان در پایداری فرهنگی و زیستمحیطی در فرایند کوچ بهعنوان یکی از عناصر محوری میراثفرهنگی ناملموس ارائه خواهد شد. ایده ثبت جهانی کوچ سالهاست که مطرح شده و هنوز به نتیجه مطلوب نرسیده است. مدیرکل دفتر ثبت آثار وزارت میراثفرهنگی اعلام کرده این پرونده در دستورکار قرار گرفته و بهگفته رئیس مرکز مطالعات منطقهای میراثفرهنگی ناملموس یونسکو، «کوچ» میتواند با مدیریت ایران بهصورت یک پرونده چندملیتی ثبت جهانی شود. در اجلاس پیش رو که در آذرماه برگزار خواهد شد، ایران پرونده ثبت جهانی آیینهکاری را ارائه کرده؛ باید دید پرونده کوچ که چند سالی است از سوی فعالان فرهنگی عشایری پیگیری میشود، برای سال آینده آماده خواهد شد یا همچنان در مسیر تکمیل باقی میماند.
فرزانه قبادی
۲۳ آبان ۱۴۰۴
نمایش ملیگرایی یا تحریف تاریخ؟
نمادها و شخصیتهای تاریخی ایران در حالی در چند ماه اخیر مورد توجه سیاستگذاران قرار گرفتهاند، که مصادیق واقعی میراث تاریخی و فرهنگی کشور در وضعیت نگرانکنندهای به سر میبرند. این تضاد این سؤال را ایجاد میکند که چطور میشود به میراث یک سرزمین افتخار کرد و مصادیق همان میراث را نادیده گرفت؟ آیا قرار است نمادهای حقیقی میراث تاریخی ایران تخریب و تنها مواردی گزیدهشده با مجسمههای برنزی و فایبرگلاس و تصاویر بیلبوردی -آنهم نادرست و تحریفشده- باقی بماند؟
فرزانه قبادی
۱۲ آبان ۱۴۰۴
فراعنه باستان در مسیر توسعه پایدار
مصریها با افتتاح موزه بزرگ مصر در اولین روز نوامبر ۲۰۲۵ شکوه تمدن خود را به رخ دنیا کشیدند. مصر پس از عبور از بحرانهای متعدد در سالهای اخیر، در تلاش است دوباره پای گردشگران را به شهرهایش باز کند و شکوه تمدنی کهن را به جهان یادآوری کند. آنهم با کمک موزهای با ویژگیهای منحصربهفرد از جمله آثار باستانی ارزشمندی که برخی را از سراسر جهان با پیگیریهای متعدد حقوقی به مصر بازگردانده تا این موزه، بزرگترین موزه باستانشناسی جهان شود؛ با بنایی که الهام گرفته از اهرام مصر است و سال گذشته موفق به دریافت جایزه Prix Versailles 2024 بهعنوان یکی از زیباترین موزههای جهان از سوی یونسکو شده و با مساحتی ۵۰۰ هزار مترمربعی که دو برابر موزه لوور فرانسه و دو و نیم برابر موزه بریتانیاست و آثار یک تمدن کهن را به نمایش گذاشته. اما اینها تنها وجوه تمایز این موزه نیستند، مصریها با همکاری ژاپن در این موزه توجه ویژهای به فناوریهای روز و الزامات محیطزیستی داشتند. موزه بزرگ مصر تمام معیارهایی را که یک موزه ایدئال در جهان امروز میتواند مورد توجه قرار دهد، در طراحی، نمایش آثار، حفاظت و تجربه بازدیدکننده در نظر گرفته است.
فرزانه قبادی
۱۱ آبان ۱۴۰۴
«مرویسنتر» بیخ گلوی کاخ گلستان را گرفت
|پیام ما| تخریب گاراژ تاریخی «شمسالعماره» در حریم درجه یک مجموعه جهانی گلستان برای ساخت مجتمع تجاری «مرویسنتر» باعث نگرانی فعالان میراثفرهنگی شده است. منتقدان این اقدام را مغایر با ضوابط حفاظتی و تهدیدی برای بافت تاریخی عودلاجان و قنات ۷۰۰ساله مهرگرد و حریم منظری و عملکردی کاخ گلستان میدانند. اما معاون میراثفرهنگی استان تهران میگوید این پروژه از نظر قانونی مشکلی ندارد و با رعایت ضوابط ارتفاعی و نظارت میراثفرهنگی میتواند پیش برود.
فرزانه قبادی
۷ آبان ۱۴۰۴
پاسارگاد باغ شاهی که فرو مینشیند
|پیام ما| «آرامگاه بنیانگذار دودمان شاهان پارس در وسط یکی از باغهای شاهی واقع است که آب فراوانی در آن جاری است. درختان زیاد و سبزه و چمن آن را احاطه کرده است.» این توصیفی است که «اریستوبولوس» مورخ یونانی که همراه اسکندر بود، از پاسارگاد ثبت کرده. مطالعات باستانشناسان نیز نشان میدهد این منطقه سرزمینی آباد و حاصلخیز و مشجر بوده است. شاید امروز که بیم فرونشست تا عمق جان آثار بازمانده از عصر هخامنشی نفوذ کرده، باور این تصویر سخت باشد؛ اما پاسارگاد که در حال تبدیل شدن به دشتی غیرقابل کشت و سکونت است، روزگاری باغی بود مصفا که محبوبترین شاه هخامنشی در آن مقبرهای داشت. حالا همان مقبره در معرض تهدید فرونشستی به عمق ۲۰ سانتیمتر است و در تمام این سالها گوش شنوایی برای هشدار کارشناسان درباره تغییر الگوی کشت و توقف برداشتهای بیرویه از منابع آب زیرزمینی، وجود نداشته است.