حریقی که به‌سرعت وسعت گرفت

آتش‌سوزی در ضلع شمال‌غربی میدان شهرداری گرگان، بیش از ۲۰ مغازه در محدوده بازار نعلبندان را درگیر کرد؛ حریقی که به‌دلیل وجود سقف‌ها و عناصر چوبی، پیوستگی واحدهای تجاری و ویژگی‌های معماری این بناها، به‌سرعت گسترش یافت و عملیات اطفای آن را دشوار کرد. حریق حدود ساعت ۱۹:۱۵ دوشنبه ۲۶ مرداد از یکی از واحدهای تجاری آغاز شد و به مغازه‌های مجاور سرایت کرد. نیروهای آتش‌نشانی گرگان از شش ایستگاه به محل اعزام شدند و نیروهای آتش‌نشانی شهرهای قرق و جلین نیز برای پشتیبانی به عملیات پیوستند. تراکم ساختمان‌ها، محدودیت عرض معابر و توقف خودروها در حاشیه خیابان، دسترسی خودروهای سنگین آتش‌نشانی را دشوار کرد. همزمانی آتش‌سوزی با حضور شهروندان در میدان شهرداری نیز به حضور نیروهای انتظامی، بسیج و دیگر دستگاه‌های خدمات‌رسان برای مدیریت شرایط منجر شد.

این بخش از شهر در مجاورت بازار تاریخی نعلبندان و در قلب بافت تاریخی گرگان قرار دارد؛ محدوده‌ای با بناهای عمدتاً سنتی که در ساختار برخی از آن‌ها عناصر چوبی و مصالح قدیمی به کار رفته است.

آسیب به سقف و عناصر چوبی

«مسعود زیارتی»، مدیر روابط‌عمومی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان گلستان، درباره میزان آسیب واردشده به بافت تاریخی گرگان می‌گوید: «حریق در بخش تجاری رخ داده و به‌سرعت کنترل شده و به بخش‌های دیگر سرایت نکرده است.»

او با اشاره به وضعیت جداره اصلی میدان شهرداری گرگان می‌افزاید: «جداره اصلی آسیب جدی ندیده و عمده آسیب‌ها مربوط به سوختگی در بخش‌هایی از سقف و عناصر چوبی بوده است.»

زیارتی درباره علت اولیه آتش‌سوزی نیز می‌گوید: «براساس اطلاعاتی که تاکنون اعلام شده، موضوع سیم‌کشی و سیم‌های برق مطرح بوده است، اما علت دقیق حادثه باید از سوی مراجع کارشناسی مشخص شود.»

او درباره اقدامات پس از حادثه نیز می‌افزاید: «برآورد خسارت در حوزه معاونت میراث فرهنگی در حال انجام است و برای بازسازی و مرمت نیز برنامه‌هایی در دست پیگیری قرار دارد.»
مدیر روابط‌عمومی اداره‌کل میراث فرهنگی استان گلستان ادامه می‌دهد: «در حوزه معاونت میراث فرهنگی، طرح‌های حمایتی برای مرمت وجود دارد و کسبه‌ای که برای اجرای طرح‌های مرمتی و حفاظتی نیاز به حمایت داشته باشند، می‌توانند از این ظرفیت‌ها استفاده کنند.»

ایمنی بافت تاریخی؛ مسئله‌ای فراتر از مرمت

آتش‌سوزی اخیر بار دیگر مسئله ایمنی در بافت تاریخی گرگان را مطرح کرده است. در محدوده‌ای که فعالیت‌های تجاری در ساختمان‌های قدیمی جریان دارد، دسترسی محدود خودروهای امدادی، فرسودگی برخی بناها، وضعیت سیم‌کشی و وجود عناصر چوبی می‌تواند هنگام وقوع حادثه، خطر گسترش آتش را افزایش دهد. حفاظت از بافت تاریخی تنها به جلوگیری از تخریب یا تغییر شکل بناها محدود نمی‌شود. ایمن‌سازی ساختمان‌ها، اصلاح زیرساخت‌های فرسوده، ساماندهی شبکه برق و آب و فراهم‌کردن مسیر مناسب برای دسترسی نیروهای امدادی نیز بخشی از این فرایند است.

اکنون با مهار آتش و آغاز بررسی میزان خسارت، مسئله اصلی به مرحله بعدی رسیده است؛ اینکه وضعیت ایمنی ساختمان‌های قدیمی این محدوده چگونه ارزیابی می‌شود و چه اقداماتی برای کاهش خطر حوادث مشابه در بافت تاریخی گرگان در نظر گرفته می‌شود.

آتش‌سوزی به جداره اصلی میدان شهرداری گرگان آسیب جدی نزده است

فرسودگی سیم‌کشی در بافت تاریخی گرگان، به‌عنوان علت احتمالی آتش‌سوزی خطرناکی مطرح شده است که آسیب‌هایی به بافت تاریخی و بازار گرگان وارد کرد.
مسعود زیارتی میگوید:«جداره اصلی میدان شهرداری گرگان آسیب جدی ندیده و عمده آسیب‌های ایجادشده مربوط به سوختگی در بخش‌هایی از سقف است. با توجه به اینکه در قسمت‌هایی از این بنا از چوب استفاده شده، بیشتر خسارت نیز به‌شکل سوختگی در سقف و عناصر چوبی بوده است.»

زیارتی درباره علت وقوع آتش‌سوزی نیز می‌گوید: «طبق اطلاعات اولیه‌ای که اعلام شده، موضوع به سیم‌کشی و سیم‌های برق مربوط بوده که از مدت‌ها پیش در این محل وجود داشته است.»

او درباره اقدامات پس از حادثه و برنامه‌های مرمتی بیان می‌کند: «در حال حاضر، برآورد خسارت در حوزه معاونت میراث فرهنگی در حال انجام است و پس از مشخص‌شدن میزان خسارت، اقدامات لازم برای بازسازی و مرمت دنبال می‌شود.»

مدیر روابط‌عمومی اداره‌کل میراث فرهنگی استان گلستان ادامه می‌دهد: «در حوزه معاونت میراث فرهنگی، طرح‌های حمایتی برای مرمت بناهای تاریخی وجود دارد و اگر کسبه این محدوده برای مرمت و اجرای طرح‌های حفاظتی نیاز به حمایت داشته باشند، این طرح‌ها در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد.»

او درباره وضعیت زیرساخت‌های محدوده تاریخی می‌گوید: «برای ساماندهی زیرساخت‌هایی مانند برق و آب، همکاری شهرداری گرگان و سایر دستگاه‌های متولی ضروری است. انتقال و اصلاح این زیرساخت‌ها نیازمند اجرای عملیات عمرانی و در برخی موارد حفاری در کف معابر است و باید با هماهنگی دستگاه‌های مربوط انجام شود.» زیارتی درباره وضعیت دسترسی خودروهای امدادی و تجهیزات آتش‌نشانی نیز بیان می‌کند: «با توجه به اینکه معابر این محدوده چندان عریض نیستند، تردد برخی تجهیزات آتش‌نشانی با محدودیت‌هایی مواجه است. بااین‌حال، سیستم آبرسانی آتش‌نشانی در بخش‌هایی از محدوده اجرا شده و اقدامات لازم در این زمینه در حال پیگیری است.»

او تأکید می‌کند: «در حال حاضر، برآورد دقیق خسارت در دست انجام است و همزمان برنامه‌های لازم برای اقدامات مرمتی و حفاظتی نیز در حال پیگیری است.»

جداره اصلی میدان شهرداری گرگان آسیب ندیده است

زیارتی درباره امکان سرمایه‌گذاری در بافت تاریخی گرگان می‌گوید: «ما نیز مانند سایر دستگاه‌ها این ظرفیت را در نظر گرفته‌ایم که سرمایه‌گذار بتواند در این محدوده فعالیت کند. ایجاد کافه، رستوران، مراکز اقامتی و کافه‌گالری از جمله کاربری‌هایی است که می‌تواند در چارچوب ضوابط بافت تاریخی شکل بگیرد. حتی دولت نیز در حال تعریف مسیری فرهنگی در این محدوده است و طبیعتاً می‌توان برای حضور سرمایه‌گذاران در چنین طرح‌هایی برنامه‌ریزی کرد.» زیارتی درباره همزمانی مطرح‌شدن موضوع سرمایه‌گذاری بابک زنجانی در محدوده بافت تاریخی گرگان و وقوع آتش‌سوزی می‌گوید: «بخشی که آتش‌سوزی در آن رخ داده، عمدتاً در مالکیت مردم است و بسیاری از مالکان نیز تمایلی به فروش املاک خود ندارند. این محدوده در مرکز شهر و در مسیر اصلی طلافروشان قرار دارد و ارزش املاک در آن بالاست؛ بنابراین، اینکه کسی بخواهد به‌راحتی ملک خود را بفروشد، موضوعیت چندانی ندارد.» او ادامه می‌دهد: «در حال حاضر، ملکی در این محدوده نداریم که به‌عنوان ملک قابل‌فروش در اختیار ما باشد. حتی پس از آتش‌سوزی نیز بسیاری از مالکان همان املاک را در حال مرمت هستند و تاکنون کسی برای دریافت کمک یا تسهیلات مرمتی به ما مراجعه نکرده است. خود مالکان در حال انجام اقدامات لازم هستند.»

هنوز خسارت واقعی برآورد نشده است

مدیر روابط‌عمومی اداره‌کل میراث فرهنگی استان گلستان درباره میزان خسارت واردشده به بافت تاریخی می‌گوید: «اگر بخواهیم ابعاد حادثه را در مقایسه با کل بافت در نظر بگیریم، میزان خسارت بسیار محدود است. کل بافت تاریخی حدود ۱۵۰ هکتار وسعت دارد و محدوده آسیب‌دیده بخش کوچکی از این بافت است.»

او درباره علت وقوع آتش‌سوزی اظهار می‌کند: «براساس آنچه تاکنون از سوی آتش‌نشانی اعلام شده و در اخبار نیز منتشر شده، موضوع سیستم‌های برق و سیم‌کشی مطرح بوده است.»

ورود بابک زنجانی برای سرمایه‌گذاری

از زمانی که طرح همکاری و سرمایه‌گذاری بابک زنجانی مطرح شد، آتش‌سوزی و وقایع ناگوار نیز در بافت تاریخی گرگان رخ داد؛ آن‌هم برای کسبه‌ای که قصد فروش مغازه خود را به هیچ سرمایه‌داری نداشتند.

زیارتی درباره احتمال سرمایه‌گذاری بابک زنجانی در این محدوده می‌گوید: «اگر بخواهیم فارغ از حواشی درباره این موضوع صحبت کنیم، در حد صحبت و مذاکره مطرح شده که شرکت مربوط برای سرمایه‌گذاری وارد گفت‌وگو شود، اما اینکه این موضوع به مرحله عملیاتی برسد، نیازمند طی‌شدن مراحل قانونی و بررسی‌های لازم است.» زیارتی درباره ظرفیت بناهای تاریخی بافت گرگان برای سرمایه‌گذاری می‌گوید: «در این محدوده بناهای تاریخی متعلق به دوره‌های قاجار، پهلوی اول و پهلوی دوم وجود دارد و امروز نیز نمونه‌هایی از سرمایه‌گذاری در همین بناها قابل‌مشاهده است.»

او درباره موضوع مطرح‌شده پیرامون ورود بابک زنجانی به حوزه سرمایه‌گذاری در بافت تاریخی گرگان تأکید می‌کند: «برای شفاف‌شدن موضوع باید میان صحبت درباره سرمایه‌گذاری و ورود قطعی یک سرمایه‌گذار تفاوت قائل شد. اگر قرار باشد سرمایه‌گذاری در این محدوده انجام شود، باید تمام مراحل و ضوابط قانونی رعایت شود.» زیارتی می‌افزاید: «دستگاه‌های نظارتی و مجموعه‌های مسئول در حوزه معماری، شهرسازی و میراث فرهنگی نمی‌توانند ضوابط مربوط به بافت تاریخی را صرفاً به‌دلیل نام یا سابقه یک فرد کنار بگذارند. هر سرمایه‌گذاری که وارد این محدوده شود، باید مطابق قوانین، طرح‌ها و ضوابط مصوب فعالیت کند.»

حریق از یک مغازه شروع شد

«حیدر آسیابی»، رئیس‌کل دادگستری استان گلستان، درباره این حادثه می‌گوید: «آتش‌سوزی از یکی از مغازه‌های قدیمی اطراف میدان شهرداری آغاز شد و به‌دلیل شرایط خاص این واحدها، از جمله وجود سقف‌های چوبی، به مغازه‌های اطراف سرایت کرد.»

او می‌افزاید: «با حضور نیروهای آتش‌نشانی گرگان و شهرهای اطراف، عملیات اطفای حریق انجام و آتش کنترل شده است. پس از مهار حریق نیز عملیات لکه‌گیری و بررسی محل برای اطمینان از خاموش‌شدن کامل آتش ادامه داشته است.»

آسیابی درباره علت وقوع حادثه می‌گوید: «بررسی‌های اولیه، اتصالات برق را به‌عنوان علت احتمالی و اولیه آتش‌سوزی نشان می‌دهد. با توجه به تشکیل پرونده قضایی، علت دقیق حادثه و مسئولیت احتمالی افراد یا دستگاه‌های مرتبط پس از انجام بررسی‌های کارشناسی مشخص می‌شود.»
بسیج دستگاه‌های اجرایی

در پی این حادثه، «علی‌اصغر طهماسبی»، استاندار گلستان، دستور بسیج امکانات دستگاه‌های اجرایی، امدادی و خدماتی استان برای مهار آتش و ایمن‌سازی محدوده را صادر کرد.
«مجید طاهری»، شهردار گرگان، نیز با اشاره به حضور نیروهای آتش‌نشانی در محل می‌گوید: «نیروهای آتش‌نشانی در کوتاه‌ترین زمان ممکن به محل حادثه رسیدند و با توجه به شرایط خاص منطقه، عملیات اطفا را مدیریت کردند.»

او با بیان اینکه این حادثه تلفات جانی نداشته است، می‌افزاید: «یکی از نیروهای آتش‌نشانی به‌دلیل دودگرفتگی و مشکلات تنفسی دچار آسیب شد که بلافاصله تحت درمان قرار گرفت.»

به گفته شهردار گرگان، ساختمان محل وقوع حادثه دارای پروانه بوده و پیش‌ازاین نیز موضوع تجدید بنا و احداث ساختمان جدید در آن مطرح شده بود.

درخواست بابک زنجانی برای واگذاری ۵۰ هکتار

«فریدون فعالی»، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان، درباره حضور شرکت تحت مدیریت بابک زنجانی در این محدوده می‌گوید: «این شرکت پس از بازدید از بافت تاریخی گرگان برای سرمایه‌گذاری اعلام آمادگی کرده، اما این موضوع به‌معنای واگذاری ۵۰ هکتار از بافت تاریخی نیست.»

او می‌افزاید: «سرمایه‌گذار می‌تواند در حوزه‌هایی مانند احیای محله، جداره‌سازی، مرمت و اجرای پروژه‌های گردشگری فعالیت کند، اما تمام اقدامات باید براساس ضوابط بافت تاریخی و پس از طی مراحل قانونی انجام شود. اقامتگاه سنتی، بوتیک‌هتل، بازارچه صنایع‌دستی و فروشگاه از جمله کاربری‌های قابل‌اجرا در این محدوده هستند.»

بافت تاریخی گرگان حدود ۱۵۷ هکتار وسعت دارد و به‌دلیل ارزش‌های تاریخی و فرهنگی، ظرفیت قابل‌توجهی برای احیا و سرمایه‌گذاری دارد. بخشی از این محدوده با مشارکت میراث فرهنگی، شهرداری و بخش خصوصی احیا شده و امروز در کنار سکونت، کاربری‌های گردشگری، اقامتی و صنایع‌دستی نیز در آن فعال است.