باغ‌های تهران فدای «خانه‌های ارزان»

در روزی که از گوشه‌وکنار خبر می‌رسید، شورای شهر تهران قصد دارد لایحۀ «پیشنهاد اصلاح دستورالعمل ماده 14 قانون زمین شهری» را بررسی کند، شهردار تهران دربارۀ عملکرد کمیسیون ماده 5 با اصحاب رسانه گفت‌وگو کرد. کمیسیون «تغییر کاربری» که این روزها حرف و حدیث زیاد دارد. همه‌چیز شاید از هتل سی‌طبقه‌ای آغاز شد که برخی می‌گفتند روی گسل ساخته شده است و سازمان بازرسی در نامه‌ای مصوبۀ کمیسیون ماده 5 برای احداث آن را «غیرقانونی» خواند. برخی رسانه‌ها بعد از افشاگری سازمان بازرسی دربارۀ این هتل به مصوبات موردی کمیسیون ماده 5 اشاره کردند که در برخی موارد فریاد شورای‌عالی معماری و شهرسازی را هم درآورده بود. علیرضا زاکانی شهردار تهران اما در پاسخ به انتقاد رسانه‌ها، کمیسیون ماده 5 را اهرم تحول شهر تهران دانست و از عملکرد خودش در حوزۀ شهرسازی دفاع کرد. او در خلال این نشست البته به شهردار سابق تهران هم تاخت.

«احداث بنای بلندمرتبه یعنی 12 طبقه و بیشتر با سطح اشغال بیش از 30 درصد در باغ‌ها با ارائۀ طرح امکان‌سنجی، قابلیت رسیدگی در کمیسیون ماده 5 را خواهد داشت.» این بند را فعالان محیط زیست از نگران‌کننده‌ترین بندهای لایحۀ تازۀ شهرداری تهران می‌دانند. لایحه‌ای که به گفتۀ «آرش میلانی»، رئیس کمیتۀ محیط زیست شورای پنجم شهر تهران، از برج-باغ هم بدتر است. در این لایحه که یک نسخه از آن به‌دست خبرنگار «پیام ما» رسیده، تأکید شده بود که برای باغ‌های تا مساحت ۷۵۰ متر مربع، سطح اشغال ۴۰ درصد و ساخت‌وساز ۳ طبقه پیش‌بینی شده است. در مساحت بین ۷۵۰ تا یک‌هزار مترمربع و از یک‌هزار تا ۱۵۰۰ مترمربع، سطح اشغال ۳۵ درصد و حداکثر ۴ طبقه ساخت‌وساز در نظر گرفته شده و زمین‌های با مساحت ۱۵۰۰ تا دو هزار مترمربع با سطح اشغال ۳۰ درصد هم برایشان حداقل ۶ طبقه و حداکثر ۹ طبقه ساخت‌وساز پیش‌بینی شده است. آن‌هایی که بالاتر از دو هزار مترمربع باشند هم تا سقف تراکم زیر پهنۀ طرح تفصیلی محل وقوع، یعنی حداکثر یازده طبقه یا سطح اشغال ۳۰ درصد امکان ساخت‌وساز خواهند داشت.

محمد سالاری، رئیس کمیسیون معماری و شهرسازی شورای پنجم شهر تهران: جامعۀ ‎مدنی و دوستداران ‎محيط زيست اعتراضات گسترده‌ای برای جلوگيری از تصويب‎ لايحۀ نابودی باغات توسط ‎شورای ششم آغاز كرده‌اند، اما گوششان بدهكار نيست

دربارۀ لایحۀ باغات، فقط «مهدی چمران» و «محمد آقامیری»، از اعضای شورای شهر فعلی تهران، اظهارنظر کرده‌اند. مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، به خبرنگاران گفته بود که این لایحه با برج-باغ و خانه-باغ تفاوت دارد و در ارتباط با صیانت از باغ‌هاست. محمد آقامیری، رئیس کمیتۀ عمران شورای شهر تهران، نیز در توجیه این لایحه گفت که او بوده که پیش‌نویس این لایحه را در سال 1400 به کمیسیون مربوطه جهت بررسی ارسال کرده است. آقامیری هم مانند باقی مدیران شهری فعلی، شرایط را باعث فریزشدن باغات می‌داند و به رسانه‌ها گفته است: «آرای ما در شورا مبنی‌بر اینکه سطح اشغال در باغات باید در دو طبقه باشد، منجر به فریزشدن باغات شده است. اگر این لایحه‌ای که در حال آماده‌سازی بود، به شورا ارائه، ایرادات برطرف و درنهایت در صحن شورا مصوب شود، مالکان ۷۰ تا ۸۰ درصد پلاک‌هایی که رأی باغ دارند، برای دریافت پروانه اقدام خواهند کرد.»
درخواست یک مناظره دربارۀ باغ‌ها
بحث دربارۀ لایحۀ تازه در شورای شهر تهران در همین حد است، اما اعضای سابق شورای شهر تهران به این لایحه واکنش‌های بیشتری نشان دادند. مثلاً «محمد سالاری»، رئیس کمیسیون معماری و شهرسازی شورای پنجم شهر تهران، از نهادهای نظارتی و سازمان بازرسی خواست تا از نابودی باغ‌های تهران جلوگیری کنند: «در جلسۀ يك‌سال پيش با مهندس ‎چمران و برخی اعضای محترم ‎شورای ششم، درباره احيای مصوبۀ ‎برج-باغ هشدار دادم و گفتم ‎جامعۀ مدنی، نهادهای نظارتی و نهايتاً مقام معظم ‎رهبری مانع ازبين‌رفتن باغات باقيمانده تهران خواهند شد. متأسفانه علیرغم هشدارها، تصميم به تصويب لايحۀ آقای ‎زاکانی دارند. جامعۀ ‎مدنی و دوستداران ‎محيط زيست اعتراضات گسترده‌ای برای جلوگيری از تصويب ‎ لايحۀ نابودی باغات توسط ‎شورای ششم آغاز كرده‎اند، اما گوششان بدهكار نيست. انتظار است نهادهای ‎نظارتی و به‌ويژه ‎سازمان بازرسی كل كشور به اين تصميم ضد ‎محيط زيستی براي دفاع از حقوق عمومي ورود نمايند.» از سوی دیگر «علی اعطا»، سخنگوی سابق شورای شهر تهران، نیز از مهدی چمران دعوت کرده است تا دربارۀ این لایحه مناظره کنند.
هدف ما گسترش و حفظ باغات است
علیرضا زاکانی در نشست خبری روز شنبه 20 خرداد، بالاخره دربارۀ این لایحه صحبت کرد و همان توجیهاتی را به‌کار برد که در گزارش اولیۀ این لایحه نیز وجود داشت. او هدف شهرداری از ارائۀ این لایحه را حفظ و گسترش باغات خواند. او در ابتدا به وضعیت فضای سبز تهران اشاره کرد و گفت: در این مدت فضای سبز را به‌شدت توسعه داده‌ایم و می‌دهیم، به‌طوری که در سال ۱۴۰۰ به میزان هزار هکتار، سال قبل هزار و ۵۰۰ هکتار و در سال جاری ۲ هزار هکتار را در دستور کار قرار دادیم. او که معتقد است در موضوعی مانند باغات خرمالوی کن، حساسیت شهردار تهران از حساسیت شورای‌عالی معماری و شهرسازی بیشتر بوده است، تأکید کرد: اگر راه را باز نکنیم، کسانی هستند که از بیراهه بروند و کار را ناقص کنند. لایحۀ باغات که به شورا رفته برای حفظ و گسترش باغات است و مواهبی دنبال می‌شود که بسیاری حاضر می‌شوند زمین‌های بزرگ خود را به باغ اختصاص دهند و در ۳۰ درصد آن ساخت‌وساز انجام دهند. سیر شهر این بود که باغات را خشک کنند و به واحد مسکونی تبدیل کنند، اما ما سعی کردیم که باغ را نگه داریم و شرایط را به‌گونه‌ای دنبال کردیم که زمین‌های بزرگ در این مسیر به‌کار گرفته شود. زاکانی در ادامه به یک گود اشاره کرد و گفت: نمی‌توان گود را پر و به باغ تبدیل کرد، بلکه می‌توان در اطراف آن باغ ایجاد کرد. ما میراث‌دار بخش زیادی از این موارد هستیم که باید برای آن راه پیدا کنیم؛ ایده‌ای که با مشورت برخی افراد شورا که صاحب‌نظر هستند، مطرح شده است و با تصمیم اعضای شورا به نتیجه خواهد رسید.
زاکانی، در خلال پاسخ به پرسش درباره عایده لایحه تازه باغات برای شهرداری تهران بود که به پیروز حناچی، شهردار سابق تهران نیز تاخت. پیروز حناچی در گفت‌وگویی با هفته‌نامه اهالی شرق، خودش را «شهردار در سایه» خوانده بود و برای این موضوع هم دو دلیل داشت: «مصاحبه‌های تخصصی» و حضورش در وزارتخانه و نقد سیاست‌های مدیریت شهری دوره سوم و چهارم شهری: «تأثیرات آن نقدها بود که از تخریب باغات جلوگیری شد.» علیرضا زاکانی اما این ادعای پیروز حناچی را قبول نداشت و خطاب به خبرنگاران گفت که انتقادات حرف‌های سیاسی نادرست و غیردقیق است: «احساس می‌کنند که شهردار در سایه هستند؛ شهردار در واقع که بودند کاری جز دوچرخه سواری نکردند و حالا که شهردار در سایه هستند اینگونه می‌گویند؛ بنده بنا ندارم وقت خود را برای این حرف‌ها صرف کنم.»
زاکانی در این نشست به ارزان اداره شدن شهر نیز اشاره کرد. موضوعی که در نشست خبری قبلی خود نیز مدعی آن شده بود. شهردار تهران می‌گوید خرید مسکن فراتر از آرزو شده است و علت این موضوع را هم عملکرد پیشینیان دانست. او با اشاره به سالهای 84 تا 91 گفت: تورم در این مدت ۲۵ درصد و رشد قیمت چهار برابر بوده و در دولت تدبیر و امید تورم ۳۳ درصد و قیمت مسکن هشت برابر شده و بدترین ادوار به این دوره اختصاص دارد و ۶۹۰ درصد رشد قیمتی را شاهد بوده ایم، به طوری که در انتهای دوره قیمت هر متر مسکن ۳۰ میلیون تومان بوده است. او می‌گوید در این دوره باید تصمیم می‌گرفته که آیا تهران را مثل پیشینیان به ویژه دوره قبلی گران اداره کند یا به سمت ارزان کردن ببرد: «و اینکه نگاه ما این باشد شهر را ارزان و زیست پذیر کنیم که با این شرایط مردم سود ببرند.» زاکانی البته باتوجه به توضیحاتش مسیر دوم را انتخاب کرده است.
هتل 30 طبقه روی گسل بود؟
پای هتل سی طبقه در ولنجک تهران هم به نشست خبری شهردار تهران باز شد، هتلی که شهردار تهران می‌گوید شرط مجوز آن این بود که تأییدیۀ مرکز تحقیقات ساختمان را داشته باشد. زاکانی تأکید کرد: «در تهران بحث ساخت هتلی داریم که زمین‌شناسی گفت که این بنا روی گسل است، اما مراجع دانشگاهی از دانشگاه امیرکبیر نامۀ رسمی دادند که نوع سازه تاب‌آوری لازم را دارد و کاملاً مناسب است و در کمیسیون دفاع کردند. باز هم ما گفتیم و آوردیم که این مجوز را به شما می‌دهیم، به شرط تأیید مرکز تحقیقات ساختمان و این نشان می‌دهد این مسئله برای ما مهم است. مثلا در ژاپن نوع سازه برای ۸ ریشتر نیز دوام می‌آورد. درواقع، در این حوزه سختگیرانه‌ترین روش را اعمال کردیم.»