روز جمعه، تصاویر و ویدیوهایی از تجمع اعتراضی گروهی از مردم سیستان در فضای مجاز منتشر شد. مطالبه حقابه هامون از افغانستان، خواسته اصلی شرکت‌کنندگان در این تجمع بود. ظاهرا تجمع با دریافت مجوز از فرمانداری انجام شده و امام جمعه سابق زابل نیز از مردم برای شرکت در این تجمع دعوت کرده بود. نماینده زابل نیز در بین مردم حضور داشت و سخنرانان نیز سعی داشتند این تجمع را مسیری جدا از اعتراضات چند ماه اخیر در کشور نشان دهند. مردم سیستان چند دهه است درگیر خشکسالی تالاب هامون و عواقب آن در بخش‌های اقتصادی و محیط زیستی زندگی خود هستند و سکوت آنها همواره از سوی دولت‌ها با تعابیری مانند صبوری یا نجابت مورد تحسین قرار می‌گرفت.

بر خلاف سایر تجمعات اعتراضی در کشور، این تجمع ظاهرا با استقبال رسانه‌های نزدیک به دولت مواجه شده بود. حالا چند روز بعد از آن خبرهایی تایید نشده از توافق برای ورود آب از افغانستان به گوش می‌رسد که ظاهرا در هفته‌های گذشته صورت گرفته است. دولت‌های مختلف همواره تاکید می‌کنند اخبار مربوط به ورود آب نباید رسانه‌ای شود چرا که ممکن است با واکنش طرف مقابل مواجه شود و از ورود آب جلوگیری کند. اما اگر با طرف افغان توافقی رسمی و دیپلماتیک شکل می‌گیرد، رسانه‌ای شدن آن نباید تاثیری در تصمیم‌گیری داشته باشد.
گروه طالبان پس از روی کار آمدن، بارها مسیر سیلاب‌های هیرمند را منحرف کرده است تا آبی به هامون تشنه در ایران نرسد. آنها با وجود وعده تعیین حقابه هامون، مسیر رودخانه هیرمند را در سال‌های گذشته به سمت «گودزره» منحرف کرده‌اند. طالبان تنها یک مرتبه اجازه ورود حدود چهار میلیون متر مکعب آب به هامون را داد که در برابر حجم میلیاردی این دریاچه رقم قابل توجهی نیست. در حال حاضر جلوگیری از ورود آب به هامون و عدم تخصیص حقابه از هیرمند، این دریاچه را خشک و به کانون بزرگ تولید ریزگرد تبدیل کرده است.

وضعیت آب در سیستان و به تبع آن در زاهدان به شدت تحت تاثیر منابع آبی چاه‌نیمه است که با قطع آب ورودی از افغانستان، وضعیت چاه‌نیمه‌ها نیز در حالت بحرانی است. برخی کارشناسان در اظهار نظرهای غیررسمی، بیان کردند که سطح آب چاه‌نیمه‌ها به رسوب کف رسیده است

آب سال‌های گذشته هامون، ناشی از سیلاب بوده
در سال 1351 طی معاهده‌ای موسوم به «کمیسیون دلتا»، حقابه هامون درصدی از آب رودخانه هیرمند تعیین شد. این حقابه 22 متر مکعب بر ثانیه به علاوه 4 متر مکعب بر ثانیه حق حسن نیت و دوستی دو کشور تعیین شد؛ در مجموع 26 متر مکعب بر ثانیه که در سال معادل 820 میلیون متر مکعب است. در ارسال حقابه آب به ایران ضوابط و قواعد بین‌المللی رودخانه‌ای مرزی رعایت نمی‌شود و حقابه دریافتی، یا سرریز سدها بوده یا به شکل سیلاب به تالاب وارد شده است که ایران را برای مدیریت آب در وضعیت سختی قرار می‌دهد.
با رعایت منظم حقابه، سیلاب‌های فصلی به ایران هدایت می‌شوند. دیپلماسی شکست‌خورده آب سال‌هاست نتوانسته است شرایط زیست مردم هامون را بهتر کند. همانطور که گفته شد، آبی هم که در سال‌های گوناگون به تالاب هامون سرازیر شده، آب ناشی از سیلاب بوده که به صلاحدید دولت مستقر در افغانستان روانه ایران می‌شده است.
در طول رودخانه هیرمند که 1150 کیلومتر است کانال‌ها، پمپ‌ها و چاه‌های فراوانی است که با ذخیر آب مانع رسیدن آن به دشت سیستان می‌شوند. در حالی که هیرمند رودی مرزی است مردم افغانستان آن را رودی درون‌مرزی تصور می‌کنند و مالکیت انحصاری آن را به کشور افغانستان نسبت می‌دهند.
کشت خشخاش، محصول اصلی کشاورزی افغانستان در مسیر تاریخی قاچاق مواد مخدر است. طبق آماری که در سال 2017 منتشر شده است از 34 استان افغانستان، در 22 استان خشخاش کشت می‌شود و 80 درصد این کشت در هلمند و نیمروز یعنی حوزه آبی هیرمند است. آبی که برای احیای اکوسیستم هامون که ذخیره‌گاهی بین‌المللی و سرمایه‌ای مشترک برای دو کشور افغانستان و ایران است، صرف کشت خشخاش می‌شود.
چاه‌نیمه‌های خشکیده
وضعیت آب در سیستان و به تبع آن در زاهدان به شدت تحت تاثیر منابع آبی چاه‌نیمه است که با قطع آب ورودی از افغانستان، وضعیت چاه‌نیمه‌ها نیز در حالت بحرانی است. برخی کارشناسان در اظهار نظرهای غیررسمی، بیان کردند که سطح آب چاه‌نیمه‌ها به رسوب کف رسیده است.

در طول سال‌های خشکسالی، بودجه‌های هنگفتی صرف طرح‌های مختلفی برای بهبود وضعیت معیشت و محیط زیست منطقه سیستان شده است که تاکنون هیچ کدام نتیجه ملموسی در زندگی مردم سیستان نداشته‌اند. ایجاد منطقه آزاد سیستان، طرح آبیاری قطره‌ای، اختصاص سهمیه سوخت مرزنشینی و پروژه‌ آب‌های ژرف از نمونه این طرح‌ها هستند

چاه‌نیمه‌ها، چاله‌ها یا گودال‌های طبیعی هستند که در فاصله 50 کیلومتری شهر زابل و 4 کیلومتری در ساحل چپ دلتای هیرمند قرار گرفته‌اند. پس از مهاجرت گسترده مردم در اثر خشکسالی، سال 1349 دولت وقت گروهی را برای مطالعه منطقه و رفع مشکل آب اعزام کرد. چاه‌نیمه‌ها به‌عنوان ذخیره‌گاه‌های آب مازاد رودخانه هیرمند برای استفاده در فصول خشکسالی و کم‌آبی در نظر گرفته شدند و با ایجاد کانال‌هایی ورود آب به چاه‌نیمه‌ها تسهیل شد. گنجایش سه مخزن چاه‌نیمه‌های اول تا سوم 700 میلیون متر مکعب است و مخزن چهارم که در سال 87 ساخته شده است، 800 میلیون متر مکعب گنجایش دارد. در حال حاضر آب شرب کل منطقه سیستان و بخشی از شهر زاهدان از چاه‌نیمه‌ها تامین می‌شود.
ظرفیت کل چاه‌نیمه‌ها در بهترین حالت یک هفتم تالاب هامون است و به گفته برخی کارشناسان ساخت و ذخیره آب در چاه‌نیمه چهارم اقدامی غیراصولی بوده است و بخش زیادی از آب ذخیره شده در آن تبخیر می‌شود. گرچه مطالعات دقیقی درباره تبخیر آب از چاه‌نیمه وجود ندارد اما این موضوع مشخص است که سطح تبخیر از چاه‌نیمه‌ها بسیار بالاست به طوری که کارشناسان میزان تبخیر آب از میزان آب انتقالی آن به زاهدان بیشتر است.
در طول سال‌های خشکسالی، بودجه‌های هنگفتی صرف طرح‌های مختلفی برای بهبود وضعیت معیشت و محیط زیست منطقه سیستان شده است که تاکنون هیچ کدام نتیجه ملموسی در زندگی مردم سیستان نداشته‌اند. ایجاد منطقه آزاد سیستان، طرح آبیاری قطره‌ای، اختصاص سهمیه سوخت مرزنشینی و پروژه‌ آب‌های ژرف از نمونه این طرح‌ها هستند.
با وجود صرف بودجه برای این پروژه‌های اغلب بی‌نتیجه و یا نیمه‌تمام، تالاب هامون همچنان یکی از بزرگ‌ترین کانون‌های ریزگرد است که در روزهای زیادی از سال، نفس‌های مردم را بریده است. وضعیت اشتغال و معیشت مردمی که شغل آنها در گذشته کشاورزی، دامداری و یا صیادی بوده نیز بسیار تلخ است. موج گسترده مهاجرت از منطقه و روستاهای متروکه، نشانه‌هایی هشدارآمیز از خالی شدن مرزهای جنوب شرقی ایران است که تاکنون هیچ توجهی به آنها نشده است.