وضعیت بارش و تنش آبی در کشور

سال آبی جاری با ثبت ۲۳۸ میلی‌متر بارش، تنها یک درصد با میانگین نرمال فاصله دارد. با این حال، سخنگوی صنعت آب با تأکید بر اینکه «آب امری محلی است» تصریح کرد که پرآبی یک منطقه به معنای رفع کم‌آبی در دیگر نقاط نیست. در حال حاضر ۱۲ استان شامل تهران، البرز، اصفهان، یزد، سیستان‌وبلوچستان، مرکزی و خراسان رضوی با کاهش بارش و تنش آبی مواجه هستند.

در این میان، استان قم با وجود کم‌بارشی، به دلیل مدیریت منابع و انتقال آب از سرشاخه‌های دز، از تنش آبی فاصله گرفته است. در مقابل، تهران، کرج و مشهد به دلیل ناترازی در منابع و عدم دریافت کامل حقابه‌ها، در صدر فهرست مناطق دارای تنش آبی شرب قرار دارند.

وضعیت سدها؛ ۵۳ درصد پرشدگی و تفاوت‌های منطقه‌ای

مجموع ذخایر سدهای کشور اکنون به ۲۷ میلیارد و ۵۰ میلیون مترمکعب رسیده که نسبت به سال گذشته رشد قابل‌توجهی داشته است. با این حال، باید توجه داشت که درصد پرشدگی سدهای تهران تنها ۲۶ درصد است.

• مدیریت هدفمند سدها: وزارت نیرو با استراتژی نگهداشت آب در سدهای دارای نیروگاه (مانند امیرکبیر و لتیان)، موفق به تولید ۱۱ هزار مگاوات برق‌آبی در سال جاری شده است که نقش بسزایی در پایداری شبکه انرژی کشور داشته است.
• سدهای کم‌ظرفیت: برخلاف سدهای برق‌آبی، سدهایی نظیر لار و ماملو به دلیل کارکرد متفاوت، با درصد پرشدگی بسیار پایین‌تری مواجه‌اند.

چالش حقابه‌های مرزی (هیرمند و هریرود)

یکی از چالش‌های جدی صنعت آب، تغییر در جریان‌های ورودی رودخانه‌های مرزی است. توسعه بالادست هریرود (مانند سد سلما) و هیرمند، بهره‌برداری تاریخی پایین‌دست را تحت‌الشعاع قرار داده است.

• سد دوستی با تنها ۳ درصد پرشدگی، وضعیت بسیار نگران‌کننده‌ای دارد و ایران همچنان پیگیر اجرای تعهدات بین‌المللی و عرفی کشور همسایه برای رهاسازی آب است.

ال‌نینو و واقعیتِ “سیلاب، درمان خشکسالی نیست”

سخنگوی صنعت آب با اشاره به پیش‌بینی‌ها از وقوع پدیده ال‌نینو، تأکید کرد که بارش‌های سیلابی و رخدادهای جوی مقطعی، جایگزین مدیریت مصرف نیستند. کسری ۱۵۰ تا ۱۶۰ میلیارد مترمکعبی منابع آب زیرزمینی، با یک یا چند سال پربارش جبران نمی‌شود.

• هشدار مدیریت بحران: دستگاه‌های مسئول باید برای سناریوهای مختلف، به‌ویژه وقوع سیلاب‌های پاییزی، در حالت آماده‌باش باشند. شهروندان نیز باید از حریم رودخانه‌ها فاصله بگیرند، زیرا حفاظت از جان و سرمایه در برابر سیل، یک ضرورت ملی است.

وضعیت دریاچه ارومیه

حجم آب دریاچه ارومیه به حدود ۲ میلیارد و ۹۸۰ میلیون مترمکعب رسیده که نسبت به سال گذشته بهبود یافته است. با این حال، فاصله تا تراز اکولوژیک (۱۵.۵ میلیارد مترمکعب) همچنان زیاد است. راهبرد اصلی برای احیای این دریاچه، کاهش ۴۰ درصدی مصارف کشاورزی است و بهبودهای اقلیمی نباید موجب غفلت از این تکالیف مدیریتی شود.

ضرورت مدیریت مصرف؛ انتخابی دائمی

سرانه آب در دسترس هر ایرانی نسبت به دهه‌های گذشته به شدت کاهش یافته است. با توجه به اینکه ۷۵ تا ۸۰ درصد مساحت ایران در اقلیم خشک و نیمه‌خشک قرار دارد، مدیریت مصرف آب نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت دائمی برای تحقق توسعه پایدار و حفاظت از محیط زیست است.