جامعه

محسن تیزهوش

منتقد سینما

تصویرِ تهران با شتاب و خستگی مردمی آغاز می‌شود که روز خود را در میان سیمان و گوگرد به پایان می‌رسانند

تهران؛ اسیرِ دست‌های آلوده

اینجا زمانی شهر بود

28 مرداد 1402، 10:42

تصویرِ تهران با شتاب و خستگی مردمی آغاز می‌شود که روز خود را در میان سیمان و گوگرد به پایان می‌رسانند. اینجا زمانی شهر بود. روزگاری تهران محلی برای آرامش و زیستِ انسان‌هایی بود که تمام توان خود را برای گذر از آلودگی‌ها صرف نمی‌کردند، اما اکنون پس از عبور از ساختمان‌سازی‌های گسترده و انواع تخریب‌های محیطی و جمعیت میلیون نفری، یک نفس عمیق برای پایتخت ایران آرزویی دور از دسترس است.

تهران، در قابِ مستندِ «دست‌های آلوده» به زمینی می‌ماند که سوخته است، اما همگان در پی خوب جلوه دادن این زخمِ کهنه در هوای خاکستری آن هستند! در شماره‌های قبل به این نکته اشاره کردیم که ساخت مستندهای محیط زیستی که دارای پشتوانه علمی هستند، می‌توانند در ایجاد تفکر به جهت بهبود شرایط کمک بسیار موثری کنند.
این مستند با کارگردانی مشترک «لیلا فولادوند» و «محمدحسین نظری» از آن دست کارهایی است که با سختی‌های بسیاری ساخته شده و توانسته در بخش فنی با همه دشواری که در بخش تولید و پخش وجود دارد، اثری ماندگار در به تصویر درآوردن محیط زیستِ تهران باشد. مستند در ۱۲ قسمت ساخته شده و بارها از تلویزیون پخش شده و اینک نیز در بسترِ اینترنت نیز برای تماشا موجود است.
در این اثر بسیاری از چالش‌های زیستی تهران به تصویر درآمده‌اند و از کارشناسان و اساتید متخصص بسیاری نیز در امر پژوهش استفاده شده است. با این‌همه می‌توان به سازندگان اثر چنین نقدی را وارد کرد که می‌توانستند در امر پژوهش بسیار منسجم‌تر و پویاتر عمل کنند. این درحالی‌است که نگاه خاص «لیلا فولادوند» در بخش محیط زیست توانسته دست‌هایی را که در تخریب و آلودگی تهران نقش داشته‌اند، نمابه‌نما تصویر کند. این تصویر مستند از وارونگی عملکرد در بخش‌هایی همچون بحران فرونشست زمین، فضای سبز، اکوسیستم شهری و چالش عمیق مدیریت پسماند و فاضلاب به‌خوبی به نمایش در آمده است. تصویر چنان قدرتمند است که اکنون که شدت تخریب‌ها و آلودگی‌ها بیشتر شده، این مستند کارایی خود را همچنان حفظ کرده است.
در بحث از بین رفتن تهران قدیم صحبت‌ها و تصویرهای بسیاری ساخته و پخش شده، اما هنوز حرف‌های استادی همچون «بهرام بیضایی» زنده است که برای یافتن لوکیشنِ تهران با اصالت در فیلم‌های «کلاغ» و «شاید وقتی دیگر» به زحمت زیادی افتاد؛ زیرا تهران دهه‌هاست که گرفتار دست‌هایی شده که آلوده هستند و نماهای طبیعی آن در حال فرسودگی و در یک کلام زشت شدن بوده و هستند و این نمای کثیف بصری امروز به اوج خود رسیده است. سازندگان این مستند توانسته‌اند با همهٔ محدودیت‌های نمایشی و پژوهشی در فرم و محتوا عملکرد خوبی از خود به‌جای بگذارند. این جای نیکبختی است که زنان این سرزمین می‌توانند نگاه خرمندانه‌ای به آنچه در زیرِ پوست شهرهایی همچون تهران می‌گذرند، داشته باشند.
بی‌شک تهران نیازمند یک محیط زیست سالم است، اما منافع عده‌ای در آلوده نگاه داشتن آن است. پایتخت ایران باید محل زندگی باشد، اما در حال حاضر زیستگاه سُرب و آهن شده است. بی‌تردید هر انسانی که مستند «دست‌های آلوده» را ببیند، بر آنچه بر همهٔ ما می‌گذرد افسوس خواهد خورد و آنان‌که در آلودگی‌های این شهر سهم دارند، اثرِ دست‌های خود را خواهند دید؛ هر چند پول و قدرت چُنان چشم‌هایشان را کور کرده که درد و رنج میلیون‌ها انسان و دیگر زیستمندان محیط زیست طبیعی هرگز برایشان مهم نخواهد بود و دست‌هایشان همواره آلوده خواهد ماند. با این‌همه ساخت چنین مستندهایی برای نسل‌های آتی یک مَسترکلاس تاریخی با طعم یک اکوسیستم سوخته است!

به اشتراک بگذارید:

برچسب ها:

آلودگی تهران، مدیریت پسماند، مستند