استقرار تجهیزات سنگین و اجرای آتش‌بازی در محوطه یک اثر ملی نگرانی کارشناسان میراث فرهنگی را برانگیخته است

«آزادی» زیر بار جرثقیل و آتش‌بازی





1 آذر 1405، 22:23

استقرار کانتینرها، سازه‌های فلزی و پیکره‌ای ربات‌مانند در محوطه «برج آزادی»، بار دیگر نگرانی درباره حفاظت از این نماد ملی را به میان آورده است. این تجهیزات برای رویداد «ایران پیشرو» یا «سیتکس» در پیرامون برج قرار گرفته‌اند؛ درحالی‌که محل برگزاری نمایشگاه، «برج میلاد» بوده است. کارشناسان میراث فرهنگی، با هشدار درباره پیامدهای احتمالی استقرار تجهیزات سنگین و اجرای برنامه‌های پرصدا در مجاورت بنا، خواستار روشن‌شدن ضوابط استفاده از محوطه و مسئولیت نهادهای صادرکننده مجوز هستند.

رونمایی از ربات غول‌پیکر در میدان آزادی در ۲۵ آبان، بار دیگر موضوع بهره‌برداری از محوطه برج آزادی برای برنامه‌های شهری و تبلیغاتی را مطرح کرده است؛ برنامه‌هایی که با نصب سازه‌های موقت، استقرار تجهیزات سنگین، نورپردازی گسترده و استفاده از سامانه‌های صوتی پرقدرت همراه‌اند و نگرانی‌هایی درباره پیامدهای احتمالی آن‌ها برای بنا ایجاد کرده‌اند.

به گفته یک تهران‌پژوه، عرصه و حریم برج آزادی ثبت نشده است. از سوی دیگر، یک منبع آگاه در «شهرداری تهران» به «پیام ما» گفت که شهردار تهران، با استقرار این سازه‌ها در محوطه برج آزادی موافقت کرده است. برگزاری نمایشگاه سیتکس و بهره‌برداری تبلیغاتی از این نماد ملی، توجه شهرداری تهران به ملاحظات حفاظتی بنا را محل انتقاد قرار داده است.

نماد شناخته‌شده ایران

برج آزادی، یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای تهران و ایران، صرفاً یک سازه شهری یا فضای عمومی برای برگزاری مراسم نیست. این بنا که در اواخر دهه ۱۳۴۰ در ورودی غربی پایتخت ساخته شد و حدود ۵۵ سال پیش به بهره‌برداری رسید، بازتابی از تاریخ و هویت معماری ایران است. «حسین امانت»، معمار برج، هدف خود از طراحی آن را ارائه تصویری از دستاوردهای تاریخی ایران در عرصه‌های ادبیات، هنر، معماری، صنایع‌دستی و علوم عنوان کرده است. از این منظر، ارزش برج آزادی تنها به ویژگی‌های فیزیکی آن محدود نمی‌شود و جایگاه نمادین و فرهنگی آن نیز بخشی از اهمیت این اثر به شمار می‌رود.

بااین‌حال، برگزاری پی‌درپی رویدادهای شهری در محوطه این بنا، پرسش‌هایی جدی درباره رعایت ملاحظات حفاظتی ایجاد کرده است. رفت‌وآمد جرثقیل‌ها، بارگذاری تجهیزات سنگین، نصب صحنه و داربست، استفاده از بلندگوهای قدرتمند و حتی مواد آتش‌زا، ازجمله مواردی هستند که کارشناسان درباره پیامدهای احتمالی آن‌ها هشدار داده‌اند.
مداخلات نگران‌کننده است

«اسکندر مختاری»، پژوهشگر میراث معماری و شهرسازی، این مداخلات را از منظر حفاظت از برج نگران‌کننده می‌داند. به اعتقاد او، تکرار چنین اقداماتی، علاوه بر احتمال تأثیرگذاری بر ساختار فیزیکی بنا، می‌تواند ارزش‌های بصری و جایگاه اجتماعی آن را نیز تحت‌تأثیر قرار دهد. ارتعاشات صوتی، بارهای متمرکز و عملیات اجرایی مکرر، ازجمله عواملی هستند که باید پیش از هرگونه استفاده از محوطه، از نظر فنی ارزیابی شوند.

مسئولیت قانونی متولیان

حفاظت از برج آزادی صرفاً مطالبه کارشناسان و دوستداران میراث فرهنگی نیست، بلکه پشتوانه قانونی دارد. «قانون راجع به حفظ آثار ملی»، مصوب ۱۳۰۹، در ماده ۶، آسیب‌رساندن به آثار ملی را ممنوع کرده است. براساس بند «ب» این ماده، انجام عملیات در مجاورت یک اثر ملی که به سست‌شدن بنیان یا تغییر صورت آن منجر شود نیز ممنوع است. بنابراین، مداخلات پیرامونی را نمی‌توان صرفاً به این دلیل که مستقیماً با بدنه اثر تماس ندارند، از دایره ملاحظات حفاظتی و قانونی خارج دانست. البته تشخیص مصداق تخلف و مسئولیت حقوقی هر اقدام، به بررسی کارشناسی و احراز شرایط قانونی نیاز دارد.

برج آزادی با شماره ۱۰۰۸ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. این ثبت، مسئولیت دستگاه‌های متولی را در حفاظت از بنا و عرصه آن برجسته می‌کند. «وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی» و مدیریت مجموعه باید بر نحوه بهره‌برداری از محوطه نظارت داشته باشند و اجازه ندهند تصمیم‌های اجرایی و تبلیغاتی بدون ارزیابی پیامدهای احتمالی آن‌ها بر میراث ملی گرفته شوند.

در این میان، مسئولیت برگزارکننده یک رویداد با مسئولیت نهاد حفاظت‌کننده از اثر تفاوت دارد. برگزارکنندگان ممکن است با هدف معرفی فناوری، محصول یا دستاوردی جدید، به دنبال استفاده از یک فضای شناخته‌شده باشند، اما چنین هدفی نمی‌تواند جایگزین بررسی تخصصی آثار احتمالی برنامه بر بنا و حریم آن شود.

هشدار کارشناسان میراث فرهنگی

کارشناسان میراث فرهنگی با انتقاد از نحوه استفاده از محوطه برج آزادی، نسبت به پیامدهای مداخلات اجرایی و برگزاری رویدادهای شهری در مجاورت این بنا هشدار می‌دهند.
«محسن عربی»، معمار و کنشگر میراث فرهنگی، به پیام ما می‌گوید: «مسئله فقط بی‌حرمتی به یک نماد ملی نیست، بلکه باید احتمال آسیب به ساختار فیزیکی و اجزای معماری برج را نیز جدی گرفت.»

عربی با اشاره به ضرورت تعریف عرصه و حریم برای آثار تاریخی می‌افزاید: «برای حفاظت از یک اثر، باید محدوده عرصه و حریم آن مشخص باشد تا خوانایی و ارزش‌های معماری و تاریخی بنا حفظ شود. اگر برای برج آزادی چنین محدوده‌ای به‌درستی تعریف نشده یا ضوابط آن رعایت نمی‌شود، با خلأیی جدی در حفاظت از این اثر مواجه هستیم. برگزاری برنامه‌های موقت در میدان و محوطه پیرامونی نیز باید تابع ضوابط مشخص باشد و نمی‌توان بدون توجه به ویژگی‌های بنا، هر نوع فعالیتی را در این محدوده اجرا کرد.»

او یکی از نگرانی‌های اصلی را ارتعاشات ناشی از برنامه‌های پرصدا و انفجار مواد آتش‌بازی می‌داند و تأکید می‌کند: «ارتعاشات ناشی از صداهای بلند، انفجارها و فعالیت‌های اجرایی می‌توانند بر سازه و اجزای آن اثر بگذارند و احتمال ایجاد ترک در بخش‌های مختلف بنا را افزایش دهند. بنابراین، برگزاری مکرر کنسرت‌ها، مراسم آتش‌بازی و برنامه‌هایی که با انفجار مواد محترقه همراه هستند، باید از نظر پیامدهای فنی و حفاظتی بررسی شوند.»

عربی با اشاره به استقرار جرثقیل‌ها و تجهیزات سنگین در محوطه برج آزادی می‌گوید: «وقتی قرار است تجهیزاتی با این ابعاد، وزن و حجم در فاصله نزدیک به بنا مستقر شوند، نمی‌توان موضوع را صرفاً یک اقدام اجرایی یا نمایشی دانست. باید مشخص باشد این تجهیزات چه میزان بار به محیط وارد می‌کنند و استقرار آن‌ها چه پیامدهایی برای بنا دارد.»
این معمار همچنین درباره استفاده از مواد آتش‌بازی در فاصله بسیار نزدیک به برج آزادی هشدار می‌دهد و می‌افزاید: «برگزارکنندگان برخی برنامه‌ها مواد آتش‌بازی و تجهیزات انفجاری را در فاصله یکی دو متری برج مستقر کرده‌اند. در چنین شرایطی باید پرسید میزان ایمنی این تجهیزات چگونه ارزیابی شده است؟ اگر یکی از آن‌ها دچار نقص فنی می‌شد یا مسیر انفجار و پرتاب آن تغییر می‌کرد، چه اتفاقی برای بنا و افراد حاضر در محوطه رخ می‌داد؟ مسئولیت چنین پیامدهایی بر عهده چه نهادی بود؟»

او با انتقاد از انتخاب محوطه برج آزادی برای اجرای برنامه‌هایی با این ویژگی‌ها بیان می‌کند: «در تهران فضاهای دیگری برای برگزاری نمایشگاه‌ها و رویدادهای عمومی وجود دارد. وقتی مجموعه‌هایی مانند برج میلاد و فضاهای نمایشگاهی برای این منظور در نظر گرفته شده‌اند، اصرار بر استفاده از محوطه برج آزادی برای استقرار تجهیزات بزرگ و سنگین، منطقی به نظر نمی‌رسد. باید متناسب با ماهیت هر رویداد، فضای مناسبی انتخاب شود و بناهای تاریخی به محل اجرای برنامه‌هایی تبدیل نشوند که امکان برگزاری آن‌ها در مکان‌های دیگر وجود دارد.»

عربی همچنین بر ضرورت روشن‌شدن روند صدور مجوز و مسئولیت نهادهای دخیل در این برنامه‌ها تأکید می‌کند. به اعتقاد او، باید مشخص شود چه نهادی با اجرای این برنامه‌ها موافقت کرده، برگزارکنندگان چه ملاحظات فنی و ایمنی را در نظر گرفته‌اند و آیا مجموعه مدیریت برج و نهادهای میراث فرهنگی در جریان جزئیات این مداخلات بوده‌اند یا خیر.
از نگاه این معمار، حفاظت از برج آزادی مستلزم آن است که پیش از هرگونه استقرار تجهیزات یا اجرای برنامه در محوطه، آثار احتمالی آن بر بنا بررسی شود و تصمیم‌گیری‌ها براساس ضوابط فنی و حفاظتی صورت گیرد.

عرصه و حریم برج آزادی ثبت نشده است

«وحید شهاب»، کنشگر بافت تاریخی و تهران‌پژوه، با اشاره به ضعف پرونده ثبتی برج آزادی و مشخص‌نبودن عرصه و حریم این اثر تاریخی، بر ضرورت بازنگری در پرونده‌های ثبتی و بررسی ظرفیت سازه‌ای بنا برای تحمل بارهای جدید تأکید می‌کند. او معتقد است برج آزادی، به‌عنوان یکی از نمادهای شناخته‌شده ایران در عرصه بین‌المللی، به آسیب‌شناسی دقیق، تقویت سازه و مرمت اضطراری نیاز دارد.

شهاب به پیام ما می‌گوید: «پرونده ثبتی برج آزادی از ابتدا با محدودیت‌هایی همراه بوده و در آن زمان عرصه و حریم مشخصی برای این اثر تعریف نشده است. همین مسئله امروز به یکی از چالش‌های مدیریت و حفاظت از برج تبدیل شده است. میراث فرهنگی نیز در این زمینه مکاتباتی انجام داده، اما مسئله اصلی این است که برج آزادی و میدان اطراف آن از نظر مدیریتی در اختیار دو مجموعه متفاوت قرار دارند؛ برج زیر نظر بنیاد رودکی است و میدان در اختیار شهرداری تهران قرار دارد.»

او می‌افزاید: «در چنین شرایطی، بنیاد رودکی ممکن است مسئولیت برخی مسائل را متوجه خود نداند و شهرداری نیز بگوید این موضوع به ما ارتباطی ندارد. درحالی‌که حفاظت از یک اثر تاریخی نیازمند تعیین دقیق مسئولیت‌ها و مشخص‌بودن عرصه و حریم آن است. وقتی این محدوده‌ها تعریف نشده باشند، در عمل با مشکلات متعددی مواجه می‌شویم. هرچه جلوتر می‌رویم، معضلات تازه‌ای آشکار می‌شود و لازم است پرونده‌های ثبتی بناها مورد بازبینی قرار بگیرند. این مسئله فقط به برج آزادی محدود نمی‌شود و بسیاری از بناهای تاریخی کشور با چنین مشکلی روبه‌رو هستند. بنابراین، اصلاح پرونده‌های ثبتی و تعیین عرصه و حریم آثار، یک ضرورت جدی است.»

ظرفیت سازه‌ای برج باید بررسی شود

شهاب با اشاره به برگزاری برنامه‌ها و رویدادهای مختلف در محدوده برج آزادی می‌گوید: «یکی از افتخارات شهردار تهران، برگزاری برنامه‌هایی در این مجموعه بوده و این برنامه‌ها حتی زیر نظر دفتر شهردار نیز قرار داشته‌اند. اما در کنار برگزاری رویدادها، باید به ظرفیت‌های حفاظتی و سازه‌ای بنا هم توجه شود. نمی‌توان بدون بررسی‌های کارشناسی، بارهای سنگین به یک سازه تاریخی تحمیل کرد و ندانست که آیا اساساً توان تحمل آن را دارد یا خیر.»

او ادامه می‌دهد: «وزارت میراث فرهنگی باید وضعیت برج را به‌طور دقیق بررسی کند، میزان آسیب‌های واردشده را مشخص کند و ظرفیت تحمل بار سازه را بسنجد. هرگونه استفاده از فضای پیرامونی و برگزاری برنامه‌های سنگین باید با توجه به وضعیت فنی و میزان تحمل سازه انجام شود. نمی‌توان صرفاً به برگزاری برنامه‌ها توجه کرد و از پیامدهای احتمالی آن برای بنا غافل ماند.»

ضرورت مرمت اضطراری پس از شوک‌های سازه‌ای

این کنشگر میراث فرهنگی با اشاره به تأثیر حوادث اخیر بر بناهای تاریخی می‌گوید: «اتفاقات و تنش‌های اخیر می‌تواند بر وضعیت سازه‌ای بناها اثر بگذارد و لازم است آسیب‌شناسی دقیقی در این زمینه انجام شود. برای نمونه، در جریان جنگ، آسیب به مقداد نیز شوک قابل‌توجهی به این سازه وارد کرد. چنین رخدادهایی نشان می‌دهد که بناهای تاریخی در برابر موج انفجار، ارتعاشات و فشارهای ناشی از حوادث، ممکن است با آسیب‌های جدی مواجه شوند.»

او با اشاره به عوامل دیگری که پایداری سازه‌های تاریخی را تهدید می‌کنند، می‌افزاید: «پایین‌رفتن سطح آب‌های زیرزمینی و فرونشست زمین نیز می‌تواند به بناها آسیب برساند. این عوامل در کنار تنش‌های ناشی از انفجار و ارتعاشات، وضعیت سازه را پیچیده‌تر می‌کنند. به همین دلیل، لازم است وضعیت برج آزادی از نظر میزان آسیب‌پذیری و پایداری سازه بررسی شود.»

شهاب بر ضرورت اجرای اقدامات حفاظتی پیشگیرانه تأکید می‌کند: «مرمت اضطراری و تقویت سازه باید در اولویت قرار بگیرد. اگر امروز برای تثبیت و تقویت بنا اقدام نکنیم، ممکن است در صورت وقوع دوباره جنگ، موج انفجار یا ارتعاشات، تعادل ثانویه سازه نیز به خطر بیفتد و بنا وارد مرحله بحرانی‌تری شود. بنابراین، نباید منتظر بروز آسیب‌های بیشتر ماند.»

برج آزادی؛ فراتر از یک بنای تاریخی

این تهران‌پژوه در ادامه با اشاره به جایگاه فرهنگی و هویتی برج آزادی می‌گوید: «برج آزادی صرفاً یک سازه یا اثر تاریخی نیست، بلکه نمادی ملی است که در سطح بین‌المللی نیز شناخته شده است. نسل‌های مختلف ایرانی با این برج خاطره و پیوند عاطفی دارند و این بنا بخشی از حافظه جمعی جامعه محسوب می‌شود. اگر چنین نمادی را از دست بدهیم، خلأیی فرهنگی و هویتی ایجاد خواهد شد که به‌سادگی قابل جبران نیست.»

او ثبت جهانی برج آزادی را نیز پیشنهادی مثبت ارزیابی می‌کند و می‌افزاید: «ثبت جهانی آثار تاریخی فرایندی طولانی و پیچیده است و نمی‌توان انتظار داشت که این اتفاق به‌سرعت رخ دهد، اما پیشنهاد ثبت جهانی برج آزادی می‌تواند اقدامی ارزشمند باشد. بااین‌حال، پیش از هر چیز باید حفاظت از بنا را جدی گرفت.»

شهاب تأکید می‌کند: «اولویت اصلی باید آسیب‌شناسی دقیق، بررسی وضعیت سازه‌ای و تقویت برج آزادی باشد تا این نماد ملی در برابر تهدیدهای مختلف آسیب نبیند. حفاظت از چنین اثری فقط حفاظت از یک ساختمان نیست، بلکه صیانت از بخشی از خاطره و هویت چند نسل از ایرانیان است.»

منظر برج آزادی نباید مخدوش شود

«مهدی کلانتری»، دبیر «پویش حفاظت از بافت‌های تاریخی کشور»، به خبرنگار پیام ما می‌گوید: «بارها اتفاق افتاده است که سازه‌های موقتی در محوطه و منظر برج آزادی قرار داده می‌شود. این در حالی است که این برج تبدیل به نماد شهری شده و به همین روی برگزارکنندگان رویدادها و نمایشگاه‌ها همواره قصد دارند از این نماد بهره‌برداری تبلیغاتی کنند، اما منظر برج آزادی نباید مخدوش شود.»

او می‌افزاید: «در برخی اوقات سازه‌های موقت مانند کانکس در منظر برج آزادی گذاشته می‌شود. به‌تازگی نیز حین برگزاری نمایشگاه سیتکس در برج میلاد، هم‌زمان کانکس و ربات در نزدیکی این نماد کشور قرار داده شد که با مخالفت کنشگران میراث فرهنگی مواجه شد.»

کلانتری درباره عرصه و حریم برج آزادی می‌گوید: «۳۹ هزار اثر ثبت‌شده داریم که تنها ۵ هزار اثر دارای حریم و عرصه ثبت‌شده هستند. میراث فرهنگی نه‌تنها فکری به حال ثبت حریم و عرصه آثار تاریخی و ارزشمند کشور نمی‌کند، بلکه تنها دغدغه‌اش کوچک‌کردن حریم آثاری است که دارای عرصه و حریم ثبت‌شده هستند.»

عرصه و حریم برج آزادی نباید مخدوش شود

«احمد محیط‌طباطبایی» درباره استقرار این سازه‌ها در میدان آزادی و حریم برج می‌گوید: «برج آزادی که پیش از انقلاب با نام برج شهیاد شناخته می‌شد، یکی از معدود بناهایی است که پس از ساخت در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این برج از چنان ظرفیت و جایگاهی برخوردار است که با تغییر نام از شهیاد به آزادی، به یکی از نمادهای انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی تبدیل شد و همچنان این جایگاه را حفظ کرده است. این بنا در ردیف برج‌های مهم ایران و جهان قرار دارد و به یکی از نمادهای شناخته‌شده کشور تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که هنگام معرفی ایران در بسیاری از مراجع و فضاهای گردشگری، نام و تصویر برج آزادی در کنار تخت جمشید قرار می‌گیرد. این موضوع نشان‌دهنده اهمیت و ظرفیت بالای این مجموعه است.»

او با اشاره به کاربری‌های پیش‌بینی‌شده برای بخش‌های داخلی برج آزادی بیان می‌کند: «این بنا حدود ۱۰ هزار مترمربع فضای زیرزمینی دارد که بخش‌هایی مانند موزه، فضاهای فرهنگی و نمایشگاهی را دربرمی‌گیرد. از ابتدا نیز قرار بود این فضاها برای معرفی ایران مورد استفاده قرار گیرند، هرچند در طول سال‌های گذشته تغییراتی در شیوه بهره‌برداری از آن‌ها ایجاد شده است. برگزاری برخی برنامه‌های فرهنگی در فضاهای داخلی برج، ازجمله کنسرت و تئاتر، از ابتدا در ظرفیت‌های کاربری این مجموعه پیش‌بینی شده بود. استفاده از این فضاها به شرط آنکه به مجموعه، اصالت و ویژگی‌های معماری بنا آسیب وارد نکند، می‌تواند قابل قبول باشد، اما موضوع عرصه بیرونی برج شرایط متفاوتی دارد.»

محیط‌طباطبایی با تفکیک عرصه‌های مختلف میدان آزادی می‌گوید: «فضای بیرونی مجموعه از دو حلقه تشکیل شده است. حلقه نخست، عرصه و محدوده پیرامونی خود برج را دربرمی‌گیرد و حلقه دوم، بخش بیرونی میدان، مسیر عبور خودروها و فضای سبزی است که مجموعه میدان آزادی را شکل می‌دهد. در عرصه داخلی و حلقه نخست پیرامون برج، هیچ‌گونه اقدامی نباید بدون اطلاع و نظر میراث فرهنگی انجام شود. هر فعالیتی که قرار است در این محدوده صورت بگیرد، باید به اطلاع میراث فرهنگی برسد و این دستگاه به‌عنوان نهاد ناظر و مسئول حفاظت از هویت اثر، ابعاد مختلف آن را بررسی کند.»

استانداردهای حفاظتی چه می‌گویند؟

در رویکردهای بین‌المللی حفاظت از میراث فرهنگی نیز فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی در مجاورت آثار تاریخی ممنوع نیست، اما این فعالیت‌ها باید با ارزش‌های فرهنگی و ویژگی‌های اثر سازگار باشند. راهنمای ارزیابی اثرات در زمینه میراث جهانی که با همکاری «یونسکو»، «ایکوموس» و «ایکوم» تدوین شده، بر بررسی پیامدهای احتمالی طرح‌ها و پروژه‌ها پیش از اجرا تأکید دارد. این ارزیابی تنها به احتمال آسیب فیزیکی محدود نمی‌شود و تأثیر فعالیت‌ها بر منظر، ویژگی‌های بصری، ارزش‌های فرهنگی و هویت تاریخی اثر را نیز دربرمی‌گیرد. بررسی گزینه‌های جایگزین نیز بخشی از این فرایند است. اگرچه برج آزادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت نشده، اصول این راهنما می‌تواند به‌عنوان معیارهای حرفه‌ای حفاظت از یک اثر ثبت ملی مورد استفاده قرار گیرد. بر همین اساس، پیش از استقرار هر سازه یا اجرای هر برنامه در محوطه برج آزادی باید تأثیر آن بر ساختار بنا، منظر تاریخی، ایمنی و هویت معماری اثر بررسی شود. این ارزیابی باید پیش از صدور مجوز و آغاز عملیات انجام گیرد، نه پس از شکل‌گیری اعتراض‌ها و نگرانی‌های عمومی.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

معاون صنایع‌دستی و هنرهای سنتی کشور خبر داد

استاندارد تشویقی به بازار صنایع‌دستی می‌رسد

۳۲۲ نقطه سیلابی خراسان شمالی لایروبی شد

خطر فرسایش ارزش‌های فرهنگی صنایع‌دستی

«سمیه کریمی»، هنرمند و مدرس پته‌دوزی، در گفت‌وگو با «پیام ما» از افت کیفیت و دشواری‌های فروش این هنر می‌گوید

ظرافت پته در بازار رنگ می‌بازد

پژوهش تازه درباره آینده جمعیتی پایتخت هشدار داد

سهم سالمندان تهران تا ۱۴۱۵ به ۲۰ درصد می‌رسد

اعتراض‌ها به استقرار سازه‌های تبلیغاتی بی‌نتیجه ماند

ابهام در مجوز استقرار ربات و کانتینرها در حریم برج آزادی

«محسن عربی»، کنشگر میراث فرهنگی، در گفت‌وگو با «پیام ما» از بازار گنج‌یابی
در فضای مجازی می‌گوید

تجارت بر سر غارت تاریخ ایران

ثبت جهانی آیین‌ها و مهارت‌های سنتی و تقویت دیپلماسی فرهنگی ایران؛

ثبت جهانی میراث ناملموس؛ فرصتی برای قدرت نرم و گفت‌وگوی فرهنگی ایران

«پیام ما» در هفته‌ای که گذشت

از بحران آب و میراث تا سال سخت کودکان

«علی بیت‌اللهی»، متخصص فرونشست، در گفت‌وگو با «پیام ما»

«ال‌نینو» گره‌ای از فرونشست باز نکرد