طبل جنگ یا سکوت صلح؟

هم‌زمان با برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا، اماواگرها درباره آغاز دوباره تنش‌های نظامی میان آمریکا و اسرائیل علیه ایران افزایش یافته است. این در حالی است که برخی شهرهای جنوبی کشور شامگاه دوشنبه و بامداد سه‌شنبه شاهد چندین انفجار بودند.

انفجار در جنوب

ساکنان جزیره قشم در استان هرمزگان شامگاه دوشنبه، یازدهم آبان‌ماه، صدای پنج انفجار را شنیدند. به گزارش «پیام ما» و به نقل از «ایرنا»، منابع محلی و استانی تاکنون در این زمینه اظهارنظر رسمی نکرده‌اند.

این انفجارها به‌صورت ممتد و پشت‌سرهم رخ دادند و با توجه به شدت آن‌ها، به نظر می‌رسد اصابت‌ها در داخل جزیره بوده است. براساس این گزارش، برخی قشموندان نیز از پرواز دو هواگرد در آسمان خبر دادند.

در همین حال، خبرگزاری «فارس» از شنیده‌شدن صدای انفجارهای دیگری در بندرلنگه در هرمزگان خبر داد و اعلام کرد که این صداها از سمت دریا به گوش رسیده است.

آغاز جنگ یا عملیاتی محدود

هم‌زمان، «آسوشیتدپرس» به نقل از یک مقام آمریکایی از حمله نیروهای این کشور به نقاطی در تنگه هرمز خبر داد. به گزارش «عصرایران»، این مقام آمریکایی مدعی شد هدف حملات، نیروهای ایرانی بودند که از موشک‌های زمین‌به‌هوا علیه تجهیزات و دارایی‌های نظامی آمریکا استفاده می‌کردند. در همین راستا، شبکه «سی‌ان‌ان» نیز به نقل از سه مقام آمریکایی گزارش داد که حملات به قشم محدود بوده و در واکنش به شلیک ایران به‌سوی یک هواپیمای آمریکایی انجام شده است. مقام‌های آمریکایی این عملیات را اقدامی دفاعی برای حفاظت از نیروهای این کشور در منطقه توصیف کرده‌اند و آن را به‌معنای آغاز دوباره عملیات نظامی گسترده علیه ایران ندانسته‌اند.

«فاکس‌نیوز»، که مواضع آن به دونالد ترامپ و دولت او نزدیک است، ادعا کرد این حملات محدود و تلافی‌جویانه بوده و به‌معنای آغاز دوباره جنگ نیست.

«آکسیوس» نیز ادعایی مشابه فاکس‌نیوز و دیگر رسانه‌های آمریکایی مطرح کرد و نوشت: «سپاه پاسداران روز دوشنبه از جزیره قشم به‌سمت یک جنگنده آمریکایی در تنگه هرمز موشک شلیک کرده است. جنگنده آمریکایی در واکنش به این اقدام، یک پرتابگر موشک زمین‌به‌هوا متعلق به سپاه پاسداران را در جزیره قشم هدف قرار داده و منهدم کرده است.»

انفجار در نفت‌کش‌های متجاوز

در حالی که رسانه‌های آمریکایی دلایل متفاوتی برای این اقدام آمریکا عنوان کرده‌اند، اهداف حملات هنوز به‌صورت رسمی اعلام نشده است. در مقابل، روابط عمومی «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» نیز در اطلاعیه‌ای از انفجار سه نفت‌کش متخلف خبر داد.

روابط عمومی نیروی دریایی سپاه اعلام کرد: «از ساعات ابتدایی بامداد امروز تاکنون، سه فروند نفت‌کش متخلف در مسیر غیرمجاز تنگه هرمز دچار انفجار و آتش‌سوزی شدید شدند؛ به‌گونه‌ای که صیادان در بخش شرقی تنگه هرمز شبی روشن را تجربه کردند.»

براساس اعلام سپاه، این نفت‌کش‌ها به‌دلیل خاموش‌کردن سامانه‌های ناوبری و شناسایی خود و عبور از مسیرهای غیرمجاز تنگه هرمز، با اصابت به مین دریایی منفجر شده‌اند. این نفت‌کش‌ها در سواحل جنوبی تنگه هرمز رها شده‌اند و همچنان در آتش می‌سوزند.

نیروی دریایی سپاه همچنین اعلام کرد: «مقررات ایرانی تنگه هرمز بارها از ایستگاه‌های رادیویی و در اطلاعیه‌های نیروی دریایی سپاه به همه کشتی‌ها اعلام شده است و سرپیچی و نادیده‌گرفتن این مقررات از سوی شناورها و همراهی با ارتش متجاوز آمریکا برای عبور از مسیرهای غیرمجاز تنگه هرمز، با حوادث این‌چنینی همراه خواهد بود. واقعیت وضعیت تنگه هرمز این است که مشاهده می‌کنید، نه آنچه فرمانده تروریستی سنتکام با استفاده از تصاویر آرشیوی در فضای مجازی اعلام می‌کند.»

هشدار رئیس ستاد کل نیروهای مسلح

این رویدادها در حالی رخ می‌دهد که «سرلشکر علی عبداللهی»، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، در پیامی به مناسبت روز ۱۳ آبان هشدار داد: «دارایی‌های مادی و غیرمادی دشمن در تیررس ماست.»

به گزارش «مهر»، سرلشکر عبداللهی نوشت: «امروز نبرد ترکیبی ایران و آمریکا، فراتر از یک منازعه نظامی، در حال جابه‌جایی هندسه قدرت جهانی است و ایران مقتدر از مسیر کنترل تنگه هرمز به‌عنوان گلوگاه حیاتی انرژی و تعیین قواعد دسترسی به آن، به‌عنوان چهارمین قطب قدرت ظهور کرده است؛ و نظم تک‌قطبی در برابر این واقعیت جدید زانو زده است که: ملت‌ها و قدرت‌های منطقه‌ای می‌توانند بدون اتکا به چتر امنیتی آمریکا، امنیت خود را تأمین کنند.»

او تأکید کرد: «قدرت نظامی برای ما هدف نیست؛ ابزار است. ایران خواهان جنگ نیست، اما رهنامه (دکترین) ما براساس واقعیت‌ها و مقتضیات زمانه، از «پدافند» به «ابتکار آفندی» و از «مدیریت بحران» به «نظم‌سازی» گذر کرده است.»

رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، نقشه ایران برای امنیت پایدار را بر پنج اصل استوار دانست و نوشت: «۱ ـ پایان جنگ در همه جبهه‌ها، به‌ویژه لبنان و غزه؛ مذاکره هم‌زمان با تهدید، تحمیل است. ۲ ـ رفع کامل تحریم‌ها و آزادسازی اموال مسدودشده ملت ایران. ۳ ـ پرداخت غرامت جنگ‌های تحمیلی؛ ملت ایران بدهکار نیست، طلبکار است. ۴ ـ به‌رسمیت‌شناختن حاکمیت ایران بر تنگه هرمز و جایگزینی «سازوکار هرمز» با چتر امنیتی فرسوده آمریکا. ۵ ـ تضمین تجاوزنکردن دوباره و شکل‌گیری ترتیبات امنیتی درون‌زا در غرب آسیا. این پنج اصل، طرح صلح از موضع ضعف نیست؛ دکترین نظم‌سازی از موضع قدرت و در پرتو مقاومت فعال است. ایران به‌دنبال سلطه (هژمونی) نیست؛ بلکه در پی پایان سلطه‌ای است که ۷۳ سال پیش با کودتای ۲۸ مرداد تحمیل شد و امروز در سایه عبرت‌های ۱۳ آبان به پایان راه خود رسیده است.»

این فرمانده نظامی همچنین در بخش دیگری از پیام خود یادآور شد: «نیروهای مسلح و مدافعان تاریخ‌ساز وطن، به مدد برخورداری از حمایت ملی مردم مبعوث‌شده ایران به‌عنوان یکی از ارکان بازدارندگی در برابر ایران‌ستیزان داخلی و خارجی، آمادگی رزمی هوشمندانه را الزام «بازدارندگی حداکثری» می‌دانند و با روزآمدسازی بانک اهداف و در تیررس قراردادن دارایی‌های مادی و غیرمادی دشمن آمریکایی ـ صهیونیستی، هر سطح و نوع تهدید را با پاسخی فوری، تأثیرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی پاسخ می‌دهند.»

بازگشت دیپلماسی

تحولات نظامی در حالی ادامه دارد که ترامپ در دو روز گذشته همچنان پیام‌های دوگانه‌ای درباره جنگ یا صلح منتشر کرده است. از سوی دیگر، برخی کارشناسان معتقدند پس از انتخابات آمریکا احتمال رویارویی نظامی وجود دارد. «کاظم غریب‌آبادی»، معاون امور حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، امروز سه‌شنبه، ۱۲ آبان‌ماه، در حاشیه مراسم رونمایی از گزارش‌های سالانه نقض حقوق بشر در آمریکا و انگلیس، در جمع خبرنگاران درباره انتخابات آمریکا گفت: «منتظر نتایج انتخابات آمریکا نیستیم. ما سیاست‌های خود و سیاست خارجی کشور را با وضعیت انتخابات در کشورهای دیگر گره نمی‌زنیم. این مربوط به مردم آمریکاست.»

معاون وزیر خارجه بیان کرد: «ما نه منتظر نتایج انتخابات آمریکا بودیم که بخواهیم سیاست‌های خودمان را تنظیم کنیم و نه منتظر نتایج این انتخابات باقی خواهیم ماند. آن چیزی را که در راستای منافع ملت بدانیم، اتخاذ می‌کنیم؛ بدون تأثیرپذیری از دیگر کشورها.»

در مقابل، مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده آمریکا، نیز ادعا کرد که آمریکا از مذاکرات استقبال می‌کند. به گزارش «پیام ما» و به نقل از «تابناک»، روبیو گفت: «ایران تمایل خود را برای دستیابی به سلاح‌های هسته‌ای نشان داده است، اما این اتفاق رخ نخواهد داد.»

او افزود: «ما از راهکارهای دیپلماتیک با ایران استقبال می‌کنیم، مشروط بر اینکه این راهکارها امنیت ملی ما را تهدید نکنند. مذاکرات با ایران متوقف نشده است؛ اما چارچوب زمانی آن را رئیس‌جمهور ترامپ تعیین می‌کند. رئیس‌جمهور ترامپ هنوز تصمیمی درباره انجام اقدام نظامی علیه ایران نگرفته است. اگر ترامپ لازم بداند در قبال ایران اقدام نظامی انجام دهد، توانایی انجام آن را داریم. ما ترجیح می‌دهیم این کار را به شیوه‌ای مسالمت‌آمیز انجام دهیم.»

اظهارات روبیو در حالی مطرح می‌شود که برخی رسانه‌های آمریکایی از فشار اسرائیل بر دولت آمریکا برای آغاز عملیات نظامی علیه ایران خبر داده‌اند. در همین راستا، «پل پیلار»، مقام پیشین اطلاعاتی آمریکا، نیز به تابناک گفت که حملات اخیر به قشم و انفجارهایی که دیروز در حوالی این جزیره گزارش شده‌اند، ممکن است نتیجه اقدام اسرائیل با هدف تحقق چنین سناریویی و خرابکاری در مذاکرات باشند. پیش‌تر، دونالد ترامپ نیز گفته بود که ایران خواهان دستیابی به توافق برای پایان جنگ است و احتمال تحقق چنین توافقی وجود دارد.

در همین حال، سخنگوی وزارت خارجه قطر اعلام کرد تلاش‌ها برای پرکردن شکاف میان ایران و آمریکا و نزدیک‌کردن دیدگاه‌های دو طرف همچنان ادامه دارد.

او افزود: «تهران و واشنگتن در حال بررسی پیشنهادهایی هستند که با هدف فراهم‌کردن مقدمات دستیابی به توافق میان دو کشور ارائه شده است.»

پیش از دو جنگ دوازده‌روزه و چهل‌روزه، امیدها به نتایج مثبت مذاکرات بسیار زیاد بود؛ اما وقوع این دو جنگ موجب شده است که با احتیاط به مذاکرات و سخنان مذاکره‌کنندگان نگاه شود.