فاطمه سعیدی‌نیا، پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی خراسان رضوی، در حاشیه همایش «خاک سالم، شهر سالم» ، وضعیت تخریب خاک در ایران را بسیار نگران‌کننده توصیف کرد.

وی با بیان اینکه حدود ۹۰ درصد عرصه سرزمین ایران در اقلیم خشک و نیمه‌خشک قرار دارد، افزود: از مجموع اراضی کشور، ۱۲۵ میلیون هکتار در معرض کاهش پتانسیل تولید قرار گرفته‌اند. به گفته او، از این میزان، ۱۰۰ میلیون هکتار دچار فرسایش آبی، ۲۰ تا ۲۱ میلیون هکتار دچار فرسایش بادی و حدود ۵ میلیون هکتار نیز گرفتار فرسایش شیمیایی و فیزیکی شده‌اند.

سعیدی‌نیا اظهار کرد: ۱۲ درصد از سطح کشور متأثر از فرسایش آبی است که این میزان ۶ برابر میانگین جهانی است. همچنین ۴۶ درصد از عرصه‌های کشور دارای فرسایش بیش از ۱۰ تن در هکتار در سال هستند. وی با استناد به اعلام بانک جهانی در سال ۲۰۰۵، خسارت ناشی از فرسایش خاک در ایران را ۱۰ میلیارد دلار عنوان کرد.

این پژوهشگر با بیان اینکه ایران از نظر توسعه بیابان رتبه پنجم جهان را دارد، گفت: متأسفانه روزانه ۴۰ هکتار زمین در کشور تخریب و به بیابان تبدیل می‌شود. به گفته او، نقشه‌های شدت فرسایش نشان می‌دهد نقاط با شدت بالا گسترده‌اند و روند تخریب از سال ۵۰ تا ۹۶ شتاب گرفته است.

وی درباره وضعیت خراسان رضوی نیز اظهار کرد: این استان به دلیل قرارگیری در کمربند خشک و نیمه‌خشک جهان، با آسیب‌پذیری شدید در برابر فرسایش خاک مواجه است و حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد اراضی کشاورزی و مراتع آن با فرسایش شدید و بسیار شدید روبه‌رو هستند. به گفته او، شیب‌دار بودن برخی اراضی و الگوهای نادرست کشت از عوامل فرسایش آبی و کمبود پوشش گیاهی و بادخیز بودن منطقه از عوامل اصلی فرسایش بادی در استان است.

سعیدی‌نیا به پدیده شوری و غرق‌آب شدن خاک در برخی دشت‌های استان اشاره کرد و افزود: مدیریت ناصحیح آبیاری و نبود سیستم‌های زهکشی مناسب، موجب بالا آمدن سطح آب‌های زیرزمینی شور و خروج نمک به سطح خاک شده است.

وی همچنین درباره مراتع خراسان رضوی هشدار داد: چرای غیراصولی و تراکم دامی بالا باعث تسریع فرسایش خاک در مراتع ییلاقی و قشلاقی شده است. تشکیل لایه‌های سخت سطحی و کاهش توان آب‌گیرایی خاک، افزایش رواناب و کاهش شارژ سفره‌های آب زیرزمینی را در پی دارد و در صورت اصلاح نشدن مدیریت منابع طبیعی و کشاورزی، امنیت غذایی و معیشتی استان به خطر می‌افتد.

این پژوهشگر با اشاره به نقش خاک در تأمین امنیت غذایی گفت: حدود ۹۶ درصد غذای مورد نیاز انسان به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم از خاک تولید می‌شود. وی افزود: خاک سالم علاوه بر تأمین غذا، در سلامت جسمی و روحی شهروندان نیز نقش دارد و منبع تولید برخی داروها از جمله آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای ضد سرطان است.

سعیدی‌نیا با اشاره به کاهش تماس مردم با خاک در محیط‌های شهری هشدار داد: کاهش تنوع میکروارگانیسم‌های روده و افزایش بیماری‌های مزمن مانند آسم، آلرژی و اختلالات خودایمنی از پیامدهای این وضعیت است.

وی با بیان اینکه ۶۱ درصد از اراضی دارای خاک در جهان به دلیل خشکی و شوری برای سکونت انسان مناسب نیست، افزود: تنها ۱۱ تا ۱۲ درصد اراضی مستعد کشاورزی هستند. همچنین براساس مطالعات برنامه محیط‌زیست سازمان ملل متحد، یک‌سوم خاک‌های جهان در اثر مدیریت ناصحیح کاربری دچار تنزل کیفیت شده‌اند.

سعیدی‌نیا در پایان با تأکید بر اهمیت پیشگیری از تخریب خاک اظهار کرد: هزینه پیشگیری چندین برابر کمتر از اصلاح خاک است. زمان بازسازی خاک نیز بسته به نوع زمین متفاوت است؛ برای زمین‌های کشاورزی آبی سه تا پنج سال، برای اراضی دیم ۱۰ سال و برای خاک‌های مراتع در مناطق خشک و نیمه‌خشک حدود ۵۰ سال زمان نیاز است.

منبع : ایسنا