ماندگار در حافظه‌ تاریخ هنر ایران

«منصور قندریز» (۱۳۱۴–۱۳۴۴) هنرمند نوگرای ایرانی و از چهره‌های اثرگذار تاریخ هنر معاصر ایران است. در تبریز متولد شد، در تهران تحصیل کرد و در زمانی کار خود را آغاز کرد که مسئله‌ هویت به یکی از دغدغه‌های اصلی هنرمندان آن دوره بدل شده بود. جامعه و حکومت وقت، با شتاب به‌سوی مدرنیزاسیون حرکت می‌کردند و هنر نیز ناگزیر با مدرنیسم غربی مواجه شده بود.

قندریز با عبور از تجربه‌های فیگوراتیو (دوره تبریز) و حرکت به‌سوی نقاشی‌های آبستره، چاپ‌های دستی و بازآفرینی عناصر سنتی ایران در قالب مدرن سهم قابل‌توجهی در نقاشی نوگرای ایران داشت. او از هنرمندانی بود که در شکل‌گیری جریان موسوم به مکتب سقاخانه نقشی مؤثر داشت؛ جریانی که می‌کوشید عناصر فرهنگ بصری ایرانی از نشانه‌های آیینی و مردمی تا ساختارهای هندسی و اسطوره‌ای را در زبان هنر مدرن بازخوانی کند.

اهمیت قندریز در این بود که این رجوع به سنت را به بازسازی صرف یا نوستالژی تقلیل نداد. در آثارش، فیگورهای ساده‌شده، ساختارهای هندسی و موتیف‌های الهام‌گرفته از نقوش کهن در نظمی منسجم و شخصی کنار هم قرار می‌گیرند. سنت برای او منبع الهام بود، مدرنیسم ابزار بیان و او در میان این دو، به‌دنبال بروز بیان شخصی خویش بود.

دستیابی زودهنگام به زبانی مشخص، یکی دیگر از دلایل ماندگاری نام اوست. درحالی‌که بسیاری از هنرمندان پس از سال‌ها فعالیت به امضای بصری می‌رسند، قندریز در زمانی کوتاه به زبانی مستقل دست یافت. انسجام فرمی آثارش نشان می‌دهد او به مرحله‌ تثبیت بیان شخصی رسیده بود.

قندریز در سال ۱۳۴۳ همراه با هنرمندانی چون «سیروس مالک»، «مرتضی ممیز»، «رویین پاکباز» و… «تالار ایران» را بنیان گذاشت؛ فضایی مستقل برای نمایش هنر نو که به یکی از پایگاه‌های مهم هنر مدرن ایران بدل شد. پس از درگذشت نابهنگام او در اثر سانحه‌ رانندگی، دوستانش به پاس یاد او نام این تالار را به «تالار قندریز» تغییر دادند.

قندریز تنها سی سال زیست و کمتر از یک دهه فرصت فعالیت حرفه‌ای داشت، اما ماندگاری او بیش از آنکه به طول عمر وابسته باشد، به دغدغه‌مندی‌اش نسبت به هنر مربوط است؛ موضعی روشن در برابر مسئله‌ سنت و مدرنیته، دستیابی به زبان شخصی و مشارکت فعال در شکل‌گیری ساختارهای نوین هنر معاصر ایران.  تأثیرگذاری او بیش از آنکه حاصل کثرت آثارش باشد، نتیجه‌ کیفیت و عمق نگاهش به هنر ایران است.