برچسب قیمت روی شیر نایلونی ۸۰۰ گرمی، امروز، عدد ۶۳ هزار تومان را نشان می‌دهد؛ محصولی که حدود ۴۰ روز پیش با قیمت ۳۱ هزار تومان عرضه می‌شد؛ افزایشی نزدیک به ۱۰۰ درصد در بازه‌ای کوتاه برای کالایی که سال‌ها با عنوان «شیر یارانه‌ای» یا «شیر اقتصادی» شناخته می‌شد.

شیر نایلونی ۸۰۰ گرمی در عمل حدود سه لیوان شیر می‌دهد. برای یک خانواده سه‌نفره که مصرف روزانه شیر دارند، این یعنی تقریباا هر روز باید یک پاکت تهیه شود. با قیمت جدید اما هزینه ماهانه این یک قلم مصرفی می‌تواند به رقمی قابل توجه در سبد خانوار برسد؛ رقمی که برای بسیاری از خانواده‌ها دیگر ساده و قابل اغماض نیست.

این نوع شیر در مقایسه با نمونه‌های تتراپک و بطری،از نظر ماندگاری، فرآیند حرارتی و حتی کیفیت چربی و طعم، در سطح پایین‌تری قرار می‌گیرد و همین موضوع باعث شده بود همواره با قیمت کمتری عرضه شود. قرار بود این محصول، گزینه جایگزین اقتصادی برای خانوارهای دهک‌های پایین باشد؛ انتخابی حداقلی اما در دسترس. اما افزایش اخیر قیمت، تعریف «اقتصادی بودن»این کالا را با پرسش مواجه کرده است.

وقتی شیر از خرید ثابت به خرید مشروط تبدیل می‌شود

افزایش قیمت‌ها فقط در جدول هزینه‌ها معنا ندارد؛ اثر آن را می‌توان در لیست خرید خانواده‌ها دید. مادر یک دانش‌آموز ابتدایی می‌گوید: « الان فقط برای تغذیه مدرسه پسرم شیر کوچک می‌خرم. قبلا شیر جزو خریدهای ثابت خانه بود، اما با این قیمت دیگر نمی‌توانیم هر روز بخریم. شاید هفته‌ای دو بار.»

به گفته او، شیری که زمانی یکی از اقلام ضروری خانه بود، حالا به کالایی تبدیل شده که باید برای خریدش برنامه‌ریزی کنم.

کالابرگ؛ حمایت یا جبران؟

شیر نایلونی در حال حاضر در قالب طرح کالابرگ عرضه می‌شود و بخشی از هزینه لبنیات از طریق اعتبار حمایتی پوشش داده می‌شود. به هر نفر ماهانه یک میلیون تومان اعتبار تعلق می‌گیرد. اما پرسش اینجاست: آیا این میزان اعتبار پاسخگوی تمامی اقلام اساسی یک خانوار است؟

اگر یک خانواده سه‌نفره تنها برای شیر حدود یک میلیون و ۲۶۰ هزار تومان در ماه هزینه کند، چه میزان از اعتبار باقی می‌ماند تا سایر کالاهای اساسی مانند گوشت، مرغ، برنج یا روغن تامین شود؟ در چنین شرایطی این نگرانی مطرح می‌شود که بخشی از اعتبار حمایتی عملا صرف جبران افزایش قیمت یک یا دو قلم کالای پایه شود.

پیامدهای تغییر الگوی مصرف

کارشناسان حوزه تغذیه همواره بر اهمیت مصرف منظم لبنیات، به‌ویژه در میان کودکان، تاکید کرده‌اند. کاهش تدریجی مصرف این گروه غذایی شاید در کوتاه‌مدت محسوس نباشد، اما در بلندمدت می‌تواند پیامدهای جدی برای سلامت عمومی به همراه داشته باشد.

افزایش قیمت شیر نایلونی تنها یک تغییر عددی نیست؛ نشانه‌ای از فشاری است که به اقلام پایه‌ای سبد خانوار وارد می‌شود اقلامی که قرار بود مستقل از شرایط اقتصادی، در دسترس همه اقشار باقی بمانند. حالا پرسش این است؛ اگر خانواده‌ها برای خرید شیر اقتصادی هم مجبور به برنامه‌ریزی و حذف سایر اقلام شوند، آیا هنوز می‌توان آن را بخشی ثابت از سبد روزانه دانست؟

شیر نایلونی در حال حاضر در قالب طرح کالابرگ عرضه می‌شود و بخشی از لبنیات خانواده از طریق اعتبار حمایتی پوشش داده می‌شود. با این حال، همین وابستگی به حمایت مستقیم دولتی، پرسشی جدی ایجاد کرده است؛ اگر سقف اعتباری کالابرگ یک خانواده تکمیل و این محصول بدون این حمایت از دسترس آن‌ها خارج شود، آیا همچنان می‌توان آن را شیر یارانه‌ای یا گزینه اقتصادی دانست؟