بانکداری سنتی به اقتصاد پایدار نمی‌انجامد

در سال ۱۸۰۰ میلادی تنها سه درصد جمعیت جهان شهرنشین بودند، اما این رقم در اوایل قرن ۲۱ به بیش‌ از ۵۰ درصد رسید و پیش‌بینی‌ها حکایت از آن دارد که تا سال ۲۰۲۵ به ۷۰ درصد برسد. تحلیلگران گرایش به شهرنشینی را اقتصادمحور می‌دانند؛ چراکه اغلب روستانشینان با انگیزه رفع نیازهای معیشتی به شهرها مهاجرت می‌کنند. همین امر سبب شده است بیش از ۸۵ درصد تولید ناخالص داخلی (GDP) کشورها در شهرها تولید شود. از سوی دیگر، میان فقر و شهرنشینی گسترده رابطه مستقیمی وجود دارد؛ یعنی دوره‌های معیوبی شکل می‌گیرد که در آن سلسله عوامل اقتصادی به‌صورت زنجیره‌ای بر یکدیگر تأثیرات منفی می‌گذارند و نتیجه آن فراخ‌تر شدن فقر است. این یعنی رشد شهرنشینی هم فرصت است و هم تهدید و به همین دلیل هم در حال تبدیل‌شدن به مسئله‌ای جهانی است.

جوامع شهری و روستایی در سراسر جهان برای رفع این چالش در تلاش‌اند تا با افزایش انعطاف‌پذیری خود در برابر فقر، نابرابری، تغییرات آب‌‌وهوا و… شرایط مطلوبی را برای زندگی شهروندان خود فراهم کنند. یکی از مهم‌ترین چاره‌اندیشی‌های صورت‌گرفته در این مورد، حرکت در مسیر «شهر پایدار» است.

با این تعریف که شهر پایدار شهری زیست‏پذیر، تاب‏آور و پایدار است که از طریق یک سیستم حکمروایی باز و مشارکتی ایجاد و مدیریت می‏شود. در شهر پایدار این امکان وجود دارد که نسل فعلی نیازهای خود را بدون آسیب رساندن به منابع نسل آینده برطرف کند. برای نیل به این هدف، یکی از مهمترین ارکان پایداری شهرها، برخوردار بودن از اقتصاد پایدار است. بنا به تعریف، پایداری اقتصادی عبارت است از ایجاد درآمد و ثبات آن برای افراد جامعه بدون کاهش و زوال سرمایه‌ها و ذخایر شهری. بنابراین، اقتصاد شهر پایدار باید متکی بر ایجاد درآمد پایدار، اشتغال‌زایی، سرمایه‌گذاری، گردش منابع و توسعه صنعت و تجارت پایدار بدون تأثیر نامطلوب در سرمایه‌ها و منابع شهری باشد.

با این نگاه، بانک‌ها و نهادهای مالی نقشی کلیدی در ایجاد اقتصاد پایدار و به‌تبع آن، شهر پایدار دارند. اما پرسش اصلی این است که آیا بانکداری به شیوه سنتی می‌تواند این نقش را در پایداری شهری ایفا کند؟

در سال‌های اخیر به‌ویژه با فراگیری بیماری کرونا، بانک‌ها یکی از سازمان‌هایی بودند که بیشترین تغییرات را در ارائه خدمات تجربه کردند و می‌توان گفت ناگزیر شدند به‌نوعی از بانکداری سنتی به‌سمت بانکداری دیجیتال حرکت کنند و به کمک فناوری‌های دیجیتال تغییراتی جدی را به‌ویژه در ارائه خدمات غیرحضوری، کاهش شعب، بهبود فرایندهای داخلی و کنترل هزینه‌های عملیاتی خود تجربه کردند.

بانکداری دیجیتال، از یک‌سو نقشی محوری در مسیر تحول دیجیتال بانک‌ دارد که نتیجه آن افزایش بهره‌وری و ارائه خدمات بهتر بانکی و مالی به سایر صنایع است. از سویی دیگر، باید به نقش بانکداری دیجیتال در توسعه اقتصاد دیجیتال اشاره کرد. بانکداری دیجیتال با ایجاد زمینه‌های همکاری و حمایت از شرکت‌های نوآور فعال در حزوه‌های مختلف خدمت‌رسانی به شهروندان، باعث گسترش اقتصاد دیجیتال می‌شود. بانکداری دیجیتال، با سرمایه‌گذاری در شرکت‌های نوآور، ضمن توسعه بازار خدماتی خود، سهم اقتصاد دیجیتال در تولید ناخالص کشور را افزایش و اشتغال و کارآفرینی را در جامعه گسترش می‌دهد که به‌نوبه خود، پایداری و رفاه اجتماعی را به‌همراه خواهد داشت.

 از دیگر تحولاتی که بانکداری دیجیتال در صنعت بانکداری ایجاد کرد، حرکت به‌سمت استفاده از ظرفیت‌های شرکت‌های نوآور فناوری اطلاعات در حوزه پولی و بانکی (فین‌تک‌ها) بود. با ورود فین‌تک‌ها به بازار مالی، موضوع نئوبانک به یکی از روندهای ارائه خدمات بانکی تبدیل شد که ضمن ساده‌سازی ارائه خدمات بانکی، تنوع‌بخشی به جامعه مشتریان بانکی را نیز به‌همراه داشت. ارائه خدماتی همچون «الان بخر، بعداً پرداخت کن» (BNPL) و وام‌دهی ساده‌تر توسط نئوبانک‌ها و توجه به جامعه‌ مشتریانی مانند افرادی که کمتر از خدمات بانکی استفاده می‌کنند یا به‌دلیل نداشتن شغل ثابت، نمی‌توانند از خدمات اعتباری و اعتبارسنجی استفاده کنند، باعث شده است نئوبانک کارکردهای اجتماعی هم داشته باشد و به افزایش رفاه اجتماعی کمک کند که خود شاخصی در ایجاد پایداری در شهرها و جوامع محسوب می‌شود.

یکی دیگر از ویژ‌گی‌های بانکداری دیجیتال، کاهش هزینه‌های ارائه خدمات به شهروندان، برابری در دریافت خدمات و صرفه‌جویی در وقت است. در بانکداری دیجیتال، هزینه‌های عملیاتی نسبت به بانکداری سنتی کاهش یافته که نتیجه آن، کاهش هزینه ارائه خدمت است و باعث می‌شود تمامی شهروندان در سطوح مختلف مالی به یک خدمت یکسان دسترسی داشته باشند.

صنعت بانکداری در ایران نیز از این تغییرات مستثنا نبوده و فرایندهای ارائه خدمات سنتی خود را متناسب با شرایط و نیاز مشتریان تغییر داده است. لازم است به این نکته نیز اشاره شود که موضوع بانکداری دیجیتال یک موضوع کسب‌وکاری است؛ نه موضوع فناوری اطلاعات و صرفاً فناوری. درحقیقت، بخش فناوری ساده‌ترین بخش این روند است و آنچه اهمیت دارد تغییر جریان فرایندها و ایجاد و طراحی فضا و کسب‌وکار جدید است. ابزارهای افتتاح حساب غیرحضوری در حال حاضر یکی از نمادهای بانکداری دیجیتال در کشور شده‌ است و متناسب با آن، بانک‌ها به‌سمت احراز هویت دیجیتال در حال حرکت هستند و برای ارائه خدمات بهتر به مشتریان و ایجاد رفاه اجتماعی بیشتر از ظرفیت‌های شرکت‌های حوزه‌ فین‌تک نیز استفاده کرده‌اند و این همکاری منجر به شکل‌گیری ظرفیت‌های جدید در صنعت بانکداری شده است.

درنهایت با توجه به آنچه بیان شد، بانک‌های دیجیتال با ارائه خدمات همه‌جا حاضر و نیز ساده‌سازی ارائه خدمات بانکی، به‌ویژه به گروه‌های خاص مشتریان، ارائه خدمات به‌روزتر و افزایش سطح دسترسی به خدمات مالی برای شهروندان و شرکت‌ها نقش مهمی در ایجاد پایداری و توسعه شهرهای هوشمند و پایدار دارند و در این میان، نباید از نقش‌آفرینی شرکت‌های فناوری حوزه مالی (فین‌تک) غافل شد. همچنین، با حمایت و سرمایه‌گذاری در شرکت‌های نوآور باعث توسعه اقتصاد دیجیتال می‌شود.