هزار سؤال بی‌پاسخ برای روستا و عشایر

در تقویم ما، روز ۱۵ مهر به‌عنوان روز ملی روستا و عشایر انتخاب شده است و به همین مناسبت، معمولاً، مراسمی برگزار می‌شود و مسئولان دولتی از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های روستائیان و عشایر، به‌خصوص رشادت‌ها و فداکاری‌های آنها در زمان دفاع مقدس و همچنین تلاش بی‌وقفه ایشان در عرصه تولید و تأمین امنیت‌ غذایی یاد می‌کنند. ضمن تشکر از همه مسئولان که در روز ملی روستا و عشایر به فکر جوامع روستایی و عشایری هستند و آمار و اطلاعاتی از عملکرد خویش ارائه می‌دهند، درخواست می‌شود در طول سال هم به فکر جوامع روستایی و عشایری باشند و هرچه زودتر، تکلیف آنها را مشخص کرده و نقشه‌راه توسعه جوامع روستایی و عشایری را تعیین کنند.

سؤال مشخص از مسئولان امر این است که از نظر ایشان، جوامع روستایی و عشایری چه نقش و جایگاهی در توسعه کشور دارند؟ آیا مثل سابق، نقش تولیدی داشته باشند و در زمینه کشاورزی و دامپروری سنتی (کشاورزی معیشتی و کم‌درآمد) فعالیت کنند؟ آیا مهاجرت کنند به شهرها و از نیروی کار ایشان در بخش صنعت و خدمات استفاده شود؟ (به‌خصوص با توجه به شرایط فعلی کشور و وقوع بحران‌های محیط‌زیستی متعدد، کمبود منابع آب، افزایش شدت تخریب سرزمین، نابودی جنگل‌ها و مراتع، هجوم ریزگردها و طوفان نمک در اطراف دریاچه ارومیه، فرونشست اراضی و…). آیا در روستا و سیاه‌چادر بمانند و به گردشگران داخلی و خارجی خدمت کنند؟ به‌نوعی، نمایش بازی کنند و سیمای یک روستا یا ایل شاد و باصفا و مولد را به تصویر بکشند؟ آیا در روستا بمانند و به شهرنشینانی که برای گذران اوقات فراغت به روستا و خانه دوم خودشان مراجعه می‌کنند، خدمت کنند؟ (ایفای نقش سرایدار و خدمتکار برای صاحبان خانه دوم از طبقه مرفه و پولدار). آیا در روستا و به‌خصوص مناطق مرزی بمانند برای حفظ امنیت و رعایت اصول پدافند غیرعامل؟ آیا قرار است روستاهای اطراف کلانشهرها به خوابگاه کارگران شهری تبدیل شوند؟ (حل مشکل مسکن و سکونت خانواده کارگران شاغل در شهرها که زیرخط فقر زندگی می‌کنند و توان اجاره مسکن در شهر را ندارند) آیا روستاها تبدیل شوند به قطب‌های صنعتی (شهرک‌های صنعتی و یا گلخانه ای) و یا شهرک خدماتی؟

البته سؤالات بسیار زیاد دیگری نیز مطرح است. آیا توسعه در بخش کشاورزی به‌معنی توسعه مناطق روستایی است؟ آیا می‌توان از مرگ روستا جلوگیری کرد؟ (چطور می‌توان پویایی و مولد بودن جوامع روستایی و عشایری را حفظ کرد؟) آیا سهم اعتبارات روستایی متناسب با درصد جمعیت روستاها به جمعیت کل کشور خواهد شد؟ آیا دولت برنامه‌ای برای کاهش شکاف خدمات آموزشی، بهداشتی، درمانی و رفاهی بین شهر و روستا دارد؟ (رفع ضعف دسترسی روستاییان و کاهش انگیزه مهاجرت ایشان) آیا دولت برنامه مدونی برای مهاجرت معکوس روستاییان از شهر به روستا دارد؟ (با چه سازوکاری و چه مشوق‌هایی؟) 

بلاتکلیفی در حوزه جوامع عشایری بدتر از جوامع روستایی است. آیا دولت قصد اسکان عشایر را دارد و یا اینکه بهتر است عشایر غیور ما به همان زندگی سنتی کوچ‌نشینی خود ادامه دهند؟ (ارائه تسهیلات و مشوق‌هایی از طرف دولت برای اسکان هدایتی، حمایتی و یا خودجوش عشایر).

و سؤالاتی مشابه سؤالات فوق در مورد نقش و جایگاه روستا که اکثراً در مورد جوامع عشایری نیز صدق می‌کند.

دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام، ۲۲ بند برای سیاست‌های کلی نظام در حوزه توسعه مناطق روستایی و عشایری تدوین کرده، ولی هنوز ابلاغ نشده‌اند. امید است که با ابلاغ آنها، بخشی از نقشه راه توسعه مناطق روستایی و عشایری مشخص شود. البته به شرط آنکه عزم و اراده‌ای برای پیاده‌سازی سیاست‌های کلی نظام وجود داشته باشد.

انتظار می‌رود تا دیر نشده، مسئولان امر با حسن تدبیر و دوراندیشی و با استفاده از نظرات نمایندگان جوامع روستایی و عشایری و همچنین مشارکت و همفکری نهادهای مدنی، رسانه‌ها و افراد صاحب‌نظر از مراکز علمی و پژوهشی، در اسرع وقت، پاسخ سؤالات فوق را تعیین کنند و اقدامات لازم را برای تحقق توسعه مناطق روستایی و عشایری به‌ عمل آورند.