درباره حضور افغان‌ها در ایران همواره دو دیدگاه وجود داشته است؛ آنان‌که مخالف حضور مهاجران هستند، می‌گویند بازار کار را با مشکل مواجه کرده‌اند و افغان‌ها به‌دلیل اینکه نیروی کار ارزان هستند، بیشتر مورد اقبال برخی کارفرماها قرار می‌گیرند و عده‌ای که موافق حضور آنها هستند، یا مهاجران را نیروی کار مناسبی می‌بینند یا از سر انسان‌دوستی حضورشان را بی‌خطر می‌دانند. حالا مسائل امنیتی هم به این موضوع اضافه و باعث شده است اخراج آنان که گفته می‌شود غیرمجازند، سرعت بگیرد.
ششم تیرماه رسانه‌ها خبر دادند براساس سیاست‌های ابلاغ‌شده به فرمانده انتظامی کشور همه اتباع غیرمجاز باید ایران را ترک کنند. «احمدعلی گودرزی»، فرمانده مرزبانی فراجا، گفته بود ساماندهی اتباع غیرمجاز «خواست عمومی مردم» است. او هرگونه اجاره ملک به افغان‌ها را ممنوع اعلام کرد و گفت «پلمپ و مهر و موم و مصادره» سرنوشت املاکی است که به افغان‌های غیرمجاز اجاره داده شود.
دادستان کل کشور هم هفتم تیرماه درباره اخراج تبعه‌های غیرقانونی گفت: «ما میزبان خوبی بوده‌ایم و خواهیم بود. اما کسانی که غیرمجاز در ایران هستند، باید هرچه سریع‌تر کشور را ترک کنند؛ چون با خارجیان غیرمجاز برخورد قانونی خواهیم داشت.»
او در ادامه صحبت‌های خود با توجه به دستگیری چند تبعه در جریان جنگ تأکید کرد «اتباع مجاز نیز باید مراقب باشند که دیگران آنها را بدنام نکنند».
پس از ابلاغ این دستور، ضرب‌الاجل اخراج مهاجران آغاز شد و تصاویر منتشرشده نشان از ازدحام اتباع افغان برای خروج از کشور در مرز می‌داد. روز هشتم تیر فرماندار تایباد اعلام کرد در بازه زمانی پنج‌روزه «بیش از ۷۲ هزار تبعه افغانستانی غیرمجاز» از دوغارون به‌سمت افغانستان بازگشته‌اند.
همچنین، دفتر والی طالبان در هرات اعلام کرده است روز ‏پنجشنبه، پنجم تیر، برای دومین روز متوالی بیش از ۳۰ ‏هزار مهاجر از طریق مرز اسلام‌قلعه به کشور بازگشته‌‌اند.‏ روز چهارشنبه نیز بیش از ۳۰ هزار نفر وارد هرات شدند.
«محمدصادق معتمدیان»، استاندار تهران، اعلام کرده بود میزان دستگیری اتباع غیرمجاز نسبت به گذشته تا چهار برابر افزایش یافته: «امنیت پایتخت خط قرمز مدیریت استان است و در این راستا، هیچ‌گونه مماشاتی با ورود و حضور غیرقانونی اتباع غیرمجاز صورت نخواهد گرفت.» او همچنین از شهروندان خواسته بود در‌صورت اطلاع و مشاهده این افراد محل اختفا و حضور آنها را اعلام کنند.
در شهرهای مختلف کشور هم روال به همین طریق است. دادستان عمومی و انقلاب ریگان با صدور هشدار جدی، ضرب‌الاجل ۱۰روزه برای خروج اتباع خارجی فاقد مجوز از این شهرستان داد. ۹ واحد صنفی متخلف در به‌کارگیری اتباع غیرمجاز در رفسنجان پلمب شدند. فرمانده انتظامی شهرستان زنجان از بازداشت اتباع غیرمجاز در روستای اسفناج خبر داد و ۹۷ تبعه غیرمجاز در لرستان تا روز هشتم تیر بازداشت شدند.
نهم تیر مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان زنجان اعلام کرد طبق قوانین، به‌کارگیری هرگونه تبعه افغانستانی (دارای پروانه کار یا بدون پروانه کار) در استان زنجان ممنوع است و در همین روز معاون استاندار گلستان تأکید کرد شهروندان از واگذاری سیم‌کارت و کارت بانکی به اتباع خارجی خودداری کنند.
اینها خلاصه‌ای از روند جمع‌آوری و اخراج اتباع از سراسر کشور است که در روزهای اخیر با شدت بیشتری انجام شد، تا جایی که سازمان بین‌المللی مهاجرت، میزان بازگشت مهاجران افغان از ایران را در یک ماه اخیر بی‌سابقه اعلام کرد. سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) در تازه‌ترین گزارش خود نوشت در ماه گذشته میلادی (ژوئن) بیش از ۲۵۶ هزار مهاجر افغان از ایران به افغانستان بازگشتند.
سازمان بین‌المللی مهاجرت سازمان ملل متحد نیز گزارش داد «بیش از ۲۳۰ هزار افغان در ماه ژوئن (خرداد و تیر) از ایران به کشورشان بازگشتند که بیشتر آنها از تهران اخراج شده‌اند.»
نماینده یونیسف در افغانستان نیز در پیامی گفته بود روزانه به‌طور میانگین ۲۰ هزار مهاجر افغان از ایران به کشورشان بازمی‌گردند. «ملاعبدالسلام حنفی»، معاون ریاست‌الوزرای افغانستان، نیز برای بررسی ارائه خدمات به مهاجران بازگشتی به هرات و سپس به نیمروز سفر کرد. حنفی گفته است ۳۵ شهرک برای مهاجرین افغان در ۲۵ استان افغانستان ایجاد می‌شود.
بااین‌حال، روز نهم تیرماه «علی احمدی»، عضو کمیسیون امور داخلی کشور و شوراهای مجلس، گفته بود موضوع اخراج اتباع غیرمجاز طرح نوین و جدیدی نیست: «فقط در بعضی موارد شاید انسجام درستی در این امر حاکی نبوده است. اما با توجه‌ به شرایط خاص و مهم کشور و سوءاستفاده دشمن از این افراد علیه کشور عزیزمان، این مهم به‌صورت کاملاً جدی در حال اجرا است.»
روند دستور خروج به مهاجران افغان همان‌قدر بی‌ضابطه است که روند ورود آنها به ایران نشان از این موضوع داشت. حالا برخی از آنان که سالیان سال در ایران بزرگ شده و زندگی کرده‌اند، ناچار به ترک جایی هستند که میزبان و خانه‌شان شده بود.
«محمدکاظم کاظمی»، شاعر اهل افغانستان که ساکن ایران است، چند روز پیش در واکنش به اخراج مهاجران غیرقانونی متنی را منتشر کرد که در بخشی از آن آمده است: «من نه مخالف برخورد با عوامل دشمن هستم و نه مخالف ساماندهی امور مهاجرین. این هر دو لازم است. ولی تجربه نشان داده است که غالباً در این موارد بزرگ‌نمایی یا شاید حتی خلاف‌نمایی صورت گرفته و تبعات آن متوجه مردمی شده است که کاملاً «بی‌صدا» و «بی‌پناه» هستند و پای همین مملکت و همین مردم خون داده‌اند و مال و جان نثار کرده‌اند. در جریانات اقتصادی، امنیتی، بزهکاری‌ها اولین انگشت اتهام متوجه مهاجرین بود، پیش از اینکه قضیه صحت‌سنجی شود. گاهی حقیقت داشت، ولی خیلی وقت‌ها هم نداشت؛ ولی مجازات پیش از محاکمه در مورد گروه زیادی از مردم انجام شد.»