انتقال آب بین‌حوضه‌ای آخرین راه است

تغییر اقلیم، خشکسالی، تخریب محیط‌زیست و منابع طبیـعی (تخریب جنگل‌ها و مراتع در بالادست حوضه‌های آبخیز و در نتیجه کاهش نفـوذ آب در لایه‌ـهای خـاک و بروز فرسایش خاک، سیلاب، زمیـن لغزش و …) از یک طرف و افزایش جمـعیت، ارتـقاء سـطح بهداشت عمومی، تغییر الگوی مصرف، آلودگی منابع آب، پایین بـودن سطـح بهـره‌وری (اتـلاف آب در شبکه‌های انتقال و توزیع آب و نیز در مزارع و باغات) و ضـعیـف شـدن سـرمایۀ اجـتماعـی (بـی‌اعـتمـادی، ضـعـف روحـیـۀ هـمـدلـی، مسئولیت‌پذیری و مشـارکت) از طـرف دیگر، سبب بروز برداشت‌های بی‌رویه از منابع آب و به تبع آن کاهش ذخایر آبی قابل دسترس و بروز تنش‌های آبی در سطح جهان و بخش‌های وسیعی از ایران شده است.

بدیهی اسـت رویکردهای مرتبط با افزایش بهره‌وری، مـدیریت تقاضا، بازچرخانی آب و مدیریت مصارف در بخش‌های پرمصرف تا حـدودی می‌توانند از شدت تنش‌ها و بحران کم‌آبی بکاهـند. علاوه‌بر رویکردهای «مدیریت تقاضا» و پیش‌بینی سازوکارهای تشویقی برای بهره‌برداران از مـنابع آب و مصرف‌کنندگان برای افزایش بهره‌وری، کاهش مصرف و صرفه‌جویی در مصرف آب، به‌طور کلی راهکارهای تأمین آب شرب روستاها در مناطق روستایی و کوهپایه‌ای عبارت‌اند از:

۱- بررسی روش‌های سنتی تأمین آب شرب هر روستا و تلاش برای احیاء یا بهبود آن

۲- انجام اقدامات آبخیزداری و استحصال آب بــاران (Rain Water Harvesting) در بالادست چشمه‌ها و قنوات موجود

۳- اجرای اقدامات استحصال آب باران برای جمع‌آوری آب باران از پشت‌بام منازل و هدایت آن به یک منبع ذخیرۀ مناسب

۴- تلاش در زمـینۀ افـزایش بهـره‌وری آب (Water Productivity) در بخش کشاورزی و تخصیص آب صرفه‌جویی‌شده به مصارف شرب و صنعت و خدمات در قالب سازوکارهای «بازار آب» (خریــد و فــروش آب مــازاد بــخـش کشاورزی پس از اجرای روش‌های نوین آبیاری و کاهش تلفات آب در شبکۀ انتقال و توزیع و آبیاری)

۵- انجام اقدامات آبخیزداری و احیاء مراتع در بالادست حوضـه‌های آبـخیز بـا هـدف ذخـیرۀ نزولات جـوی و سـپس احـداث چاه گالری‌دار در دامنه‌های پایین‌دست برای تأمین آب شرب مورد نیاز روستا

۶- اجرای پروژه‌های پخـش سیلاب و تغذیۀ آبخوان‌ها در پایین‌دسـت حوضه‌های آبخیز و برداشت از آب زیرزمینی برای تأمین آب شرب

۷- احـداث سـد زیرزمینی در مقاطع مناسب از رودخانه‌های آبرفتی برای ذخیرۀ آب و جلوگیری از تبخیر آن

۸- شناسایی مناطق مناسب برای ذخیرۀ آب در سطح زمین شامل بندسار، خوشاب، گوراب، استخرهای آب و نظایر آن

۹- شناسایی مناطق دارای «منابع آب کارستی کم‌ژرفا» در سازندهای سخت

۱۰- شـناسایی مـناطق دارای «سـفره‌هـای آب زیرسطحی معلق» در مناطق مرتفع و استخراج آب از این مناطق

۱۱- ارائۀ الگوها و روش‌های مصرف بهینۀ آب در بخش‌های مختلف به‌خصوص بخش کشاورزی

۱۲- ارائۀ روش‌هـای سـازگاری بـا خـشکسالی براساس پیش‌بینی‌های دوره‌ای

۱۳- استفاده از روش‌های جدید تأمین آب از رطوبت نسبی هوا (نظیر استفاده از آب شبنم)

۱۴- استفاده از آب‌های نامتعارف، شور، پساب و فاضلاب (پس از تصفیۀ آب و رفع آلودگی‌های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیک آن‌ها و یا پس از استفاده از دستگاه‌های آب‌شیرین‌کن)

۱۵- آخرین گزینه، احداث سد مخزنی و یا «انتقال آب بین‌حوضه‌ای» (زیرا معمولاً این قبیل پروژه‌ها اثرات سوء محیط‌زیستی دارند و همچنین هزینۀ احداث و تعمیر و نگهداری آن‌ها بسـیار بالاسـت و اجـرای آن‌هـا در سـرزمین زلزله‌خیز ایران، دارای ریسک و مخاطرات زیادی است)

باتوجه‌به‌ایـنکه اقدامـات آبخـیزداری و احیای مـنابع طبیعـی (جنـگل‌ها و مـراتع) اقداماتی چندمنظوره هسـتند (هم به حفظ آب و خاک و هم به کنترل فرسـایش خاک و سیل‌خیزی و هم به بهبود معیشـت جوامع بهره‌بردار محلی کمک می‌کنند)، امیـد است که با استفاده از دانش بومـی و همـچنین فناوری‌های نوین، بـتوان مـسئلۀ تأمـین آب شــرب روسـتاهـا (به‌خصوص روستاهـایی کـه درحال‌حاضر با ماشین تانکر، آب شرب آنها تأمین می‌شود) را برطرف کرد و با استفاده از نظرات کارشناسی، بیش از پیش تلاش شود تا همۀ منابع کشور به‌شکل اصولی و پایدار مورد بهره‌برداری قرار گیرند.