«دشت کاشان» درگیر «ال‌نینو»

این پیش‌بینی، زمانی بیان می‌شود که چند روزی‌ست دشت کاشان، روزهای رؤیایی برف و باران را پشت سر می‌گذارد. همین چند روز قبل برای چندمین بار نیاسر، قهرود، قمصر، برزک و روستاهای کوهستان برف و باران به خود دیده‌اند. در شهر نوش‌آباد و کاشان، رکورد ۵۲ میلی‌متر بارندگی در ۲۴ ساعت ثبت شده است و با وجود همهٔ اینها، غرش «ال‌نینو» هم در این دشت شنیده می‌شود. 

پیش‌بینی دانشمندان‌ چینی برای تابستان پیش رو در سال ۲۰۲۴ مو بر اندام آدم راست می‌کند. دانشمندان آکادمی علوم هواشناسی چین احتمالی ۹۰ درصدی را برای رکوردشکنی گرمای امسال، آن‌هم به‌دلیل پدیدهٔ ال‌نینو پیش‌بینی کرده‌اند: «سال ۲۰۲۴ گرمترین سال تاریخ زمین خواهد بود.» هرچند امیدواریم این پيش‌بينی غلط از آب دربیاید، ولی آن‌طور که از شواهد پیداست، پر بیراه هم نیست.  

ال‌نینو چیست؟ ساده اینکه یک پدیده‌ٔ هواشناسی‌ است که هر چند سال اتفاق می‌افتد. می‌شود گفت یک ناهنجاری‌ست که باعث تغییرات بزرگ اما موقت، در آب‌وهوای کرهٔ زمین می‌شود. تأثیرات آن عموماً جهان‌شمول و فراتر از منطقه و نواحی اکوسیستمی است. 

از اینجا به بعدش، دیگر برای همه سخت می‌شود: ابتدا برای مرتعداران، سپس کشاورزان و باغداران و بعد تمام منابع آبی، دست‌خوش تغییر قرار می‌گیرد. مراتع و جنگل‌های دشت کاشان، خود چند سالی‌ است دچار خشکسالی شدید شده‌اند. وضعیت آب کشاورزی هم رو به بحران است و عموماً چاه‌های کشاورزی آبخوان کاشان از عمق ۲۵۰ متری آب برداشت می‌کنند. آبخوان کاشان دیگر فرصت تغذیه ندارد و بارش‌های اخیر نیز تنها می‌توانند چشمه‌ساران و قنات‌های این دشت را نیمه جانی ببخشند. این را هم داخل پرانتز بگوییم که محال است این ۶۰ تا۷۰ میلی‌متر بارش بتواند به عمق ۲۵۰ متری زمین نفوذ کند و آبخوان دشت را تغذیه کند! محال است، این حجم اندک بارش از بادهای خشک، تبخیر و تعرق جان سالم بدر ببرد و عمقی بیش‌از چند سانتی‌متری خاک را تر کند. بعد از بهار، ما می‌مانیم و دشتی تفتیده‌تراز خود شهر کاشان.

آمارهای کارشناسی، ادعا دارند ما داریم ۹۰ درصد از منابع آبی‌ کشورمان را برداشت می‌کنیم. معاون پشتیبانی شرکت مدیریت منابع آب ایران به خبرنگار «پیام ما» گفته است: «امسال کم‌بارش‌ترین سال در ۶۸ سال گذشته بوده است.» برخی کارشناسان مانند «دکتر عباس مفیدی»، استادیار گروه جغرافیا دانشگاه فردوسی مشهد پدیدهٔ ال‌نینو را برای منطقهٔ خاورمیانه و از جمله ایران مثبت ارزیابی کرده و معتقدست با ترسالی همراه می‌شویم. ولی دیگران مانند «صادق ضیائیان»، رئیس سازمان ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران به خبرگزاری فارس گفته است: «ال‌نینو هم تأثیرات زیادی بر ایران ندارد. شاید برای خشکسالی ایران کاری از دست این پدیده برنیاید.» 

ولی همين که چند روزی است دشت کاشان در  زمستان، احوال بهاری به‌خود گرفته و مردم بعد از چندین سال، لذت درک و تماشای برف داشتند، شاید بدکی نباشد. هرچند ناگفته پیداست، شرایط «مراتع ییلاقی» دشت به مراتب بهتر از «مراتع قشلاقی» است. حداقل آنجا به‌لطف این چند روز بارندگی برف، آبی برای شرب دام پیدا خواهد شد.  حالا همه‌چیز می‌ماند به بارش‌های بهار، یعنی بارش‌های پانزدهم فروردین تا پانزدهم خرداد و اگر باران ببارد، امید دجلهٔ پر آب و ویشنگی پُرعلف می‌توان انتظار داشت.