باران‌های دردسرساز برای کهگیلویه و بویراحمد در راه است

پاییز برای کهگیلویه و بویراحمد در حالی آغاز شده که این بار استان نه‌فقط چشم به آسمان بارانی دوخته، بلکه باید برای پیامدهای بارش‌های زودهنگام و رگباری نیز آماده باشد؛ بارش‌هایی که طبق پیش‌بینی هواشناسی می‌تواند بیشتر از حد نرمال باشد و در کنار فرصت تغذیه منابع آب، در صورت آماده نبودن زیرساخت‌ها، به آبگرفتگی، سیلاب ناگهانی، خسارت به محصولات کشاورزی و آسیب به راه‌ها و تأسیسات منجر شود.

ماجرا اما فقط به بارش مربوط نیست. مدیریت آب در کهگیلویه و بویراحمد در شرایطی وارد فصل بارندگی می‌شود که میزان هدررفت آب شرب استان از ۵۸ درصد به حدود ۵۰ درصد کاهش یافته، اما همین رقم همچنان نشان‌دهنده حجم قابل‌توجهی از آب ازدست‌رفته در شبکه است.

از سوی دیگر، عملکرد استان در مدیریت منابع آب زیرزمینی نیز از هدف‌گذاری عبور کرده است؛ به‌گونه‌ای که در برنامه برای این بخش ۳۷ میلیون مترمکعب هدف تعیین شده بود، اما عملکرد ثبت‌شده به ۶۶ میلیون مترمکعب رسیده است. این دستاورد با اقداماتی مانند اصلاح و تعدیل پروانه‌های بهره‌برداری، نصب ۴۸۰ کنتور هوشمند و انسداد ۵۰۰ حلقه چاه غیرمجاز حاصل شده است.

در منابع آب سطحی اما فاصله‌ای میان هدف و عملکرد وجود دارد. هدف برنامه ۲۱ میلیون مترمکعب بوده، درحالی‌که عملکرد حدود ۱۳ میلیون مترمکعب ثبت شده است. همین تفاوت نشان می‌دهد که مدیریت آب استان فقط به کنترل مصرف محدود نمی‌شود و هم‌زمان به توسعه منابع، آبخیزداری، ذخیره‌سازی، کاهش هدررفت و افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌ها نیاز دارد.

«خبرگزاری مهر» در گزارشی در مورد این وضعیت نوشت: «هشدار اصلی این روزهای کهگیلویه و بویراحمد از تغییر زمان‌بندی بارش‌ها آغاز می‌شود. در سال‌های گذشته، بخش اصلی بارندگی پاییز معمولاً از نیمه دوم آبان‌ماه شکل می‌گرفت، اما امسال الگوهای اقلیمی از جابه‌جایی زمانی سامانه‌ها و آغاز بارش‌های رگباری از مهرماه حکایت دارد. این تغییر برای استانی مانند کهگیلویه و بویراحمد اهمیت بیشتری دارد؛ استانی کوهستانی که اختلاف ارتفاع، شیب حوزه‌های آبریز، وجود رودخانه‌ها و مسیل‌ها و پراکندگی سکونتگاه‌های روستایی و عشایری باعث می‌شود بارش شدید در بالادست بتواند در مدت کوتاهی شرایط متفاوتی را در پایین‌دست ایجاد کند.»

بارش بیشتر از نرمال، درعین‌حال، یک فرصت طبیعی برای منابع آب استان نیز محسوب می‌شود؛ زیرا می‌تواند بخشی از کسری منابع زیرزمینی را جبران کند و شرایط مناسبی برای آبخیزداری، تغذیه سفره‌های زیرزمینی و ذخیره آب ایجاد کند. اما استفاده از این فرصت نیازمند آمادگی زیرساختی و مدیریتی است.

در چنین شرایطی، لایروبی مسیل‌ها، پاک‌سازی جداول، بازبینی کانال‌های انتقال آب، رفع نقاط مستعد آبگرفتگی، آماده‌سازی دستگاه‌های امدادی و مدیریت زمان برداشت محصولات کشاورزی از اقداماتی است که نمی‌توان آن‌ها را به زمان وقوع بارندگی موکول کرد.

هشدار هواشناسی

مهر همچنین به نقل از مدیرکل هواشناسی کهگیلویه و بویراحمد نوشت: «شرایط اقلیمی در مناطق مختلف یکسان نیست و برای حوزه زاگرس و به‌ویژه کهگیلویه و بویراحمد، بارش‌های پاییزی امسال بیشتر از حد نرمال پیش‌بینی شده است.»

«علی کرمی» افزود: «یکی از تفاوت‌های مهم پاییز امسال، تغییر زمان آغاز سامانه‌های بارشی است. در سال‌های گذشته معمولاً از نیمه دوم آبان شاهد شکل‌گیری هسته اصلی بارش‌ها بودیم، اما امسال این روند زودتر آغاز شده و احتمال وقوع بارش‌های رگباری از مهرماه وجود دارد.»

او با اشاره به شرایط جغرافیایی استان ادامه داد: «بارش‌های رگباری در مناطق بالادست می‌تواند در مدت کوتاهی روان‌آب قابل‌توجهی ایجاد کند و این روان‌آب در پایین‌دست به شکل سیلاب ناگهانی ظاهر شود؛ بنابراین عشایر و ساکنان مناطق در معرض خطر باید هشدارهای هواشناسی را جدی بگیرند. کشاورزان باید با توجه به تغییر الگوی بارش، برنامه برداشت محصولات را با شرایط جوی هماهنگ کنند و برنج‌کاران استان در جمع‌آوری محصول و تسریع در برداشت مزارع تأخیر نداشته باشند. پیش‌بینی هواشناسی به معنای قطعیت صددرصدی رخدادها نیست، اما همین پیش‌بینی‌ها امکان برنامه‌ریزی و اقدام پیشگیرانه را فراهم می‌کند و دستگاه‌های خدمات‌رسان، شهرداری‌ها، جهاد کشاورزی و مجموعه‌های امدادی باید از هم‌اکنون آمادگی لازم را داشته باشند.»

به گفته او، پاک‌سازی و لایروبی جداول و مسیل‌ها، بررسی کانال‌های انتقال آب، کنترل تغییر کاربری‌ها و تقویت زیرساخت‌های مهار روان‌آب و سیلاب باید پیش از تشدید بارش‌ها دنبال شود.

آب زیرزمینی جلوتر از برنامه؛ سطحی‌ها عقب‌تر

معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کهگیلویه و بویراحمد نیز در همین مورد گفته است: «در برنامه برای منابع آب زیرزمینی ۳۷ میلیون مترمکعب هدف‌گذاری شده بود، اما عملکرد ثبت‌شده به ۶۶ میلیون مترمکعب رسید.»

«عیسی شهامت» افزود: «اصلاح و تعدیل پروانه‌های بهره‌برداری، نصب ۴۸۰ کنتور هوشمند و انسداد ۵۰۰ حلقه چاه غیرمجاز از جمله اقداماتی بود که در تحقق این عملکرد نقش داشت. عملکرد استان در این بخش حدود ۱۳ میلیون مترمکعب بوده، درحالی‌که هدف برنامه ۲۱ میلیون مترمکعب تعیین شده بود و این فاصله نیازمند پیگیری بیشتر دستگاه‌های متولی است.»

به گفته او، عملکرد منابع‌طبیعی در این حوزه فراتر از پیش‌بینی برنامه اعلام شده است، اما آمار مربوط به میزان نفوذ آب در برخی پروژه‌ها باید به شکل کمی، دقیق و مستند ارائه شود تا بتوان بر مبنای آن درباره آثار واقعی پروژه‌ها تصمیم‌گیری کرد: «پیش‌بینی هواشناسی از آغاز زودتر بارش‌های پاییزی و بارش بیش از نرمال در پاییز حکایت دارد و در چنین شرایطی دستگاه‌های اجرایی باید برنامه‌های خود را با این وضعیت هماهنگ کنند. استان از جمله نخستین استان‌هایی است که تفکیک آب شرب از آب مورد استفاده در فضای سبز را در شهرها عملیاتی کرده و اکنون ۳۵۰ هکتار فضای سبز شهری با آب غیرشرب آبیاری می‌شود. این اقدام می‌تواند مصرف آب شرب در شهرها را کاهش دهد و تجربه آن باید برای توسعه الگوی استفاده از منابع جایگزین در سایر بخش‌ها نیز مورد استفاده قرار گیرد.»

هدررفت ۵۰ درصدی

استاندار کهگیلویه و بویراحمد نیز مدیریت آب را یکی از پیش‌شرط‌های توسعه استان دانست و گفت: «حتی در صورت افزایش بارندگی و شکل‌گیری دوره‌های ترسالی، مدیریت مصرف و سازگاری با کم‌آبی نباید متوقف شود.»

مهر به نقل از «یدالله رحمانی» نوشت: «کشاورزی، صنعت، گردشگری، خدمات و توسعه سکونتگاه‌ها به منابع آب وابسته‌اند و محدودیت منابع آبی می‌تواند بر روند توسعه اثر بگذارد؛ بنابراین افزایش بهره‌وری، تکمیل طرح‌های ذخیره‌سازی و کاهش تلفات شبکه باید هم‌زمان دنبال شود.»