هشتصد و دومین شب از مجموعه شب‌های مجله بخارا با همراهی انجمن مستندسازان حیات‌وحش و تنوع‌زیستی، انجمن تهیه‌کنندگان مستند و خانه سینما به شب یوز آسیایی اختصاص داشت. در این شب ابتدا مستند «در گرداب انقراض» ساخته «فتح‌الله امیری» پخش شد و در ادامه «حمید ظهرابی» معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست، «هوشنگ ضیایی» پیشکسوت محیط‌زیست،‌ «علی دهباشی» سردبیر فصلنامه بخارا، «باقر نظامی‌» کارشناس حیات‌وحش، «فتح‌الله امیری» و «لیلا فولادوند» مستندساز با حضور «سعید یوسف‌پور» مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان سمنان و «رضا شکاریان» مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان خراسان‌شمالی درباره وضعیت یوز آسیایی‌، درباره بیش از دو دهه حفاظت از این گونه و چشم‌انداز پیش رو سخن گفتند.

«مادرسو» ۱۹ مرداد ۱۳۸۰ پس از ۱۲ ساعت بارندگی شدید طغیان کرد و ۵۰۰ نفر را کشت تا یکی از مرگبارترین فجایع سیل را در ایران رقم بزند. سال بعد، ۴۶ نفر قربانی این طغیان شدند، در هر دو مورد جاده قرارگرفته در پارک ملی گلستان در بخش خراسان‌شمالی شسته شد و از بین رفت. آن سال‌ها اداره‌کل راه‌وترابری گلستان مجموعه اقداماتی را برای جلوگیری از وقوع سیل انجام داد تا تلفات انسانی و محیط‌زیست را کاهش دهد، پروژه‌هایی که جواب داد و باعث جلوگیری از وقوع فجایعی مشابه سال ۱۳۸۰ شد. بااین‌حال، همچنان سیل به‌‍دنبال بارندگی‌های شدید به جاده در این منطقه صدمه می‌زد و هزینه‌هایی را برای اداره‌کل راه خراسان‌شمالی به‌همراه داشت. برای جلوگیری از این خسارات‌، این روزها اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای استان خراسان‌شمالی در حال انجام پروژه‌ای در رودخانه مادرسو است تا آن را مهار کند. اقداماتی که به‌گفته «وحید خبرآبادی»، معاون فنی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست گلستان، با وجود مخالفت این اداره در حال انجام است و‌ به محیط‌زیست منطقه صدمه می‌‌زند.

«تجربه منصورآباد حاصل یک تلاش جمعی بود.» این جمله را «حامد ابوالقاسمی‌»، کارشناس راهبری حفاظت و مدیر حفاظتگاه مردمی‌منصورآباد رفسنجان، در همایش «درس‌آموخته‌های حفاظت مشارکتی» عنوان کرد. آنچه در این همایش از سوی او و سایر سخنرانان مطرح شد، شرح و بسط همین جمله بود: تلاش همگانی برای حفاظت!

پردۀ سینما بالاخره راهش را به منطقۀ حفاظت‌‎شدۀ «گنو» در شمال غربی شهر بندرعباس باز کرد و در هفتۀ گذشته، دو فیلم در این منطقه به نمایش درآمد. گفتند این کار در راستای گردشگری مسئولانه است و می‌خواهند تکرار شود، اما نور گسترده و صدا در منطقه‌ای حساس، باعث نگرانی فعالان محیط‌‌زیست منطقه شد و آن‌ها در روزهای گذشته، مدام این سؤال را تکرار کردند: «چرا با وجود نقاط مختلف برای اکران فیلم، این اتفاق باید در منطقۀ حفاظت‌شده انجام گیرد؟» هرچند رئیس منطقۀ حفاظت‌شدۀ گنو، در پاسخ به پرسش‌های «پیام ما» گفت: «فقط حضوری مصاحبه می‌کنم!» و جوابی برای وضعیت منطقۀ تحت‌حفاظتش نداشت، اما معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع‌زیستی ادارۀ کل حفاظت محیط‌زیست هرمزگان، نگرانی‌های موجود را وارد دانست. درعین‌حال او تأکید داشت که مجوز صادرشده در نزدیکی آبادی چاهو است و در قلب منطقۀ حفاظت‌شده قرار ندارد. «این منطقه از قدیم برای گشت‌وگذار بندرعباسی‌ها مهم بوده و سعی می‌کنیم کارهایی از این دست را هم با سخت‌گیری‌های مربوط به خود دنبال کنیم تا مشکلی برای منطقه پیش نیاید.» فعالان اما معتقدند، تورهایی از این دست یعنی ورود گستردۀ افراد، یعنی سروصدا و تولید زبالۀ زیاد و در نهایت تهدید زندگی حیوانات و گیاهان منطقه؛ اتفاقی که نباید در منطقه‌ای حفاظت‌شده رخ دهد.

«علی حیدری گوجانی» معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری چهارمحال‌وبختیاری، طی نامه‌ای در ۳۱ تیر ۱۴۰۳ خطاب به کلیۀ ادارات، سازمان‌ها، بانک‌ها و ...، دستور داده تا در مکاتبات اداری خود نام سد «خرسان ۳» را به سد «شهید هوشنگ منصوری (خرسان ۳)» تغییر دهند. این تغییر نام به‌زعم کنشگران مدنی و محیط‌زیستی، اتفاق مبارکی نیست و به نظر می‌رسد که تصمیم‌گیران محلی همچنان نیت پوشاندن معایب پروژه، این‌بار با تمسک‌جستن به نام و اعتبار شهدا را دارند. اما باید بدانیم که بازنام‌گذاری، شیوۀ جدیدی برای پوشاندن سوء‌مدیریت‌ها نبوده و پیش‌تر در ایران و سایر کشورهای جهان هم اجرا شده است.

|پیام ما| ماجرای تکه‌کردن رشته ‎کوه دنا و سپردن مدیریت شمال شرق آن به استان اصفهان، به‌گفتۀ «محمد بهرامی» نمایندۀ بویراحمد، دنا و مارگون، از سال ۹۶ مطرح شد و تعدادی از مدیران استان اصفهان در تلاش بودند تا این بخشی از منطقۀ حفاظت‌شدۀ دنا به استان اصفهان بپیوندد. این رشته‌کوه دیواری مرزی بین اصفهان در شمال شرق و کهگیلویه‌وبویراحمد در جنوب غرب است و فعالان می‌گویند، جداکردن مدیریت بخشی از آن، باعث تخریب و آسیب‌رسیدن به منطقه خواهد شد؛ هرچند بهرامی می‌گوید: «فعلاً این طرح مسکوت مانده و امیدوارم این مصوبه به‌صورت کامل ملغی شود.»

|پیام ما| بخشی از منطقۀ حفاظت‌شدۀ «دنا» به مساحت ۶۷ هزار هکتار و «پارک ملی دنا» با مساحت ۳۵ هزار هکتار، در میان مرز دو استان کهگیلویه‌وبویراحمد و اصفهان قرار گرفته است. از سال ۱۳۶۹، مدیریت حفاظت محیط‌زیست این منطقه، به استان کهگیلویه‌وبویراحمد واگذار شد، اما در سال‌های اخیر، مسئولان استان اصفهان با ارائۀ طرحی، مدیریت دوطرفه را برای این منطقه پیشنهاد دادند؛ طرحی که اعتراض متعدد محلی‌ها و انتقاد کارشناسان را در پی داشت. کارشناسان می‌گویند، در صورت عملی‌شدن این طرح، علاوه‌بر مشکلات حقوقی به‌ویژه در تعقیب متخلفان محیط‌زیستی، سدسازی و انتقال آب از دنا نیز، دور از ذهن نخواهد بود. آن‌ها معتقدند، سدسازی در این منطقه، به ازبین‌رفتن اکوسیستم آن و به‌خطرافتادن زیست جانوری منجر خواهد شد. در متن زیر، دو تن از کارشناسان حوزۀ شهرسازی و آب، دربارۀ اشکالات اجتماعی و محیط‌زیستی این طرح گفته‌اند.