سال‌هاست در ایران در گفته‌های مدیران و مسئولان از مشارکت مردم در عرصه سیاست، فرهنگ و اجتماع و... صحبت می‌شود. در محیط‌زیست هم مدیران به دفعات از این گفته‌اند که حفاظت پادگانی جواب نمی‌دهد و راهکار یک عبارت است؛‌ حفاظت مشارکتی! وقتی از مشارکت صحبت می‌کنیم، از چه حرف می‌زنیم؟ آیا این شیوه از حفاظت الگوی خاصی دارد؟ چالش‌های پیش روی آن چیست و برای گذر از آن چه باید کرد؟ «امیرحسین خالقی»، کارشناس حیات‌وحش، در این گفت‌وگو به این پرسش‌ها پاسخ داده است. او در این گفت‌وگو عنوان می‌کند قبیله‌گرایی بزرگترین سد راه حفظ طبیعتمان در سایه مشارکت است.

پارک ملی گلستان با مساحت ۹۱ هزار و ۸۹۵ هکتار مرداد ۱۳۳۶ به‌عنوان منطقه حفاظت‌شده «آلمه وایشکی» تحت‌مدیریت کانون شکار و صید درآمد. این محدوده در ۲۲ فروردین ۱۳۴۳ «پارک وحش» نام‌گذاری شد و هفت سال بعد در شهریور ۱۳۵۰ منطقه‌ای به اسم «قرخود» به آن افزوده شد. درنهایت، در سال ۱۳۵۳ «پارک ملی گلستان» به‌عنوان اولین پارک ملی ایران به ثبت رسید. از همان سال ۱۳۳۶ که شاهد شکل‌گیری منطقه حفاظت‌شده «آلمه وایشکی» بودیم، بحث سکونتگاه‌ها و روستاها مطرح و قرار بود برای یکپارچه کردن زیستگاه، زمین‌ها از مردم خریداری شود و با پرداخت حقوق ذی‌نفعان، آنها از این محدوده خارج شوند. بااین‌حال، در سال‌های اخیر با برنامه‌های اداره‌کل منابع‌طبیعی خراسان‌شمالی برای خارج کردن اسناد این پارک از دست اداره‌کل محیط‌زیست گلستان نگرانی‌های جدی بابت دست‌اندازی به عرصه‌های پارک ملی گلستان به‌وجود آمده است.

دومین رویداد سفرنامه‌خوانی گاوبانگی به همت «مهدی گوهری» و موسسه «شیردال» همراه با اهدای جوایز به برگزیدگان مسابقه سفرنامه‌نویسی گاوبانگی روز پنجشنبه، ششم دی‌ماه، در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد.

«مادرسو» ۱۹ مرداد ۱۳۸۰ پس از ۱۲ ساعت بارندگی شدید طغیان کرد و ۵۰۰ نفر را کشت تا یکی از مرگبارترین فجایع سیل را در ایران رقم بزند. سال بعد، ۴۶ نفر قربانی این طغیان شدند، در هر دو مورد جاده قرارگرفته در پارک ملی گلستان در بخش خراسان‌شمالی شسته شد و از بین رفت. آن سال‌ها اداره‌کل راه‌وترابری گلستان مجموعه اقداماتی را برای جلوگیری از وقوع سیل انجام داد تا تلفات انسانی و محیط‌زیست را کاهش دهد، پروژه‌هایی که جواب داد و باعث جلوگیری از وقوع فجایعی مشابه سال ۱۳۸۰ شد. بااین‌حال، همچنان سیل به‌‍دنبال بارندگی‌های شدید به جاده در این منطقه صدمه می‌زد و هزینه‌هایی را برای اداره‌کل راه خراسان‌شمالی به‌همراه داشت. برای جلوگیری از این خسارات‌، این روزها اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای استان خراسان‌شمالی در حال انجام پروژه‌ای در رودخانه مادرسو است تا آن را مهار کند. اقداماتی که به‌گفته «وحید خبرآبادی»، معاون فنی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست گلستان، با وجود مخالفت این اداره در حال انجام است و‌ به محیط‌زیست منطقه صدمه می‌‌زند.

از زمانی که حمید ظهرابی پست معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست را در اختیار گرفته، چند اقدام و اظهارنظرش واکنش‌های زیادی را در جامعه به‌همراه داشته است. اولین آنها به انتشار فراخوانی برمی‌گردد که براساس آن قرار است گروهی از کارشناسان عضو کمیته‌ای برای تصمیم‌گیری درباره پرحاشیه‌‌ترین گونه حیات‌وحش ایران یعنی یوز باشند. دومین مورد باز به منطقه‌ای مربوط است که گردشگری در آن همواره در صدر خبرها بوده؛‌ آشوراده! پس از پایان یک روز کاری به دفتر حمید ظهرابی رفتیم تا درباره آنچه قرار است برای حفاظت از یوز و گردشگری در تنها جزیره دریای شمال انجام شود، از او بپرسیم. ظهرابی در میان انبوه کارهایی که بایست پس از این ساعت پیگیری می‌کرد، به پرسش‌های ما پاسخ داد و در ادامه باز سراغ جلساتی رفت که به همین دو موضوع برمی‌گشت.

«تجربه منصورآباد حاصل یک تلاش جمعی بود.» این جمله را «حامد ابوالقاسمی‌»، کارشناس راهبری حفاظت و مدیر حفاظتگاه مردمی‌منصورآباد رفسنجان، در همایش «درس‌آموخته‌های حفاظت مشارکتی» عنوان کرد. آنچه در این همایش از سوی او و سایر سخنرانان مطرح شد، شرح و بسط همین جمله بود: تلاش همگانی برای حفاظت!

|پیام ما| از سال آینده هشتم آبان‌ماه در تقویم رسمی کشور به‌عنوان روز ملی محیطبان نوشته خواهد شد. پیش‌ازاین، تولد امام هشتم روزی بود برای تجلیل از مقام محیطبانی و اما حالا محیطبانان ایران یک روز برای خود در تقویم دارند. این درحالی‌است که روز محیط‌بان در جهان به مناسبت سالگرد تأسیس فدراسیون‌ بین‌المللی محیط‌بانان در ۳۱ جولای مصادف ۹ مردادماه ثبت شده است. اما از جمله مهمترین دغدغه‌های محیطبانان ایرانی کمبود نیرو، امکانات و مسائل حقوقی در مواجه با متجاوزان به طبیعت بوده است، آنها برای حفاظت از محیط‌زیست و مقابله با متجاوزان به طبیعت در ۵۰ سال گذشته، ۱۵۰ شهید داده‌اند و همین هم اهمیت کارشان را دو چندان می‌کند. در این میان انجمن علمی دانشجویی محیط‌زیست دانشگاه تهران در نشستی به مناسبت روز محیطبان از چهار محیطبان باتجربه کشور دعوت کرد تا از تجربیات و مشکلات این حرفه بگویند.

«خانم فاطمه! این موضوع را پیگیری کنید.» این جمله در بیش از ۳۰ پیام صوتی که در بازۀ زمانی بین ۲:۴۹ تا ۳:۱۷ بامداد برایم فرستاده، شش بار تکرار شده است. «علی گودرزی» از فعالان محیط‌زیست و اعضای شورای راهبری پارک ملی گلستان، از همان زمان که رفتن «مهدی تیموری» از ریاست پارک ملی گلستان مطرح شد، تا امروز یکی از پیگیرترین‌ها برای مشخص‌شدن وضعیت پارک است. او در پیام‌های مکررش تأکید می‌کند، وضع پارک ملی گلستان خوب نیست و «علی سلاجقه» رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، باید پاسخگو باشد.