مسئولیت اجتماعی؛ از اخلاق فردی تا استراتژی شرکتی برای حل چالش‌های اجتماعی ایران با رویکرد نوآورانه

|پیام‌ما| به‌رغم اینکه ایران هنوز عضویت در توافق پاریس را نپذیرفته است، اما ضرورت کاهش تولید کربن در کشور که رتبه ششم جهانی آن را داراست، همچنین ضرورت آماده‌سازی و تقویت بخش خصوصی و دولتی برای حضور و فعالیت در زمینه مدیریت کربن از سوی کارشناسان هم در بخش خصوصی و هم دولت دنبال می‌شود. به همین دلیل، هفته گذشته پژوهشکده مطالعات فناوری ریاست‌جمهوری میزبان نمایندگان گروه‌های مختلف دولتی و خصوصی و فعالان این حوزه بود تا به روش‌های نوآورانه تأمین مالی پروژه‌های کاهش کربن و همچنین توسعه بازار کربن بپردازند. در این نشست اعلام شد در این پژوهشکده در کاپ ۱۴ کنوانسیون رامسر با برگزاری رویدادی جانبی ایده ایجاد هاب آب و تالابی ذیل دبیرخانه این کنوانسیون را مطرح کرده است که یکی از مأموریت‌های آن حمایت مالی و توسعه ابزارهای نوآورانه در کشورهای عضو به‌منظور کاهش تولید کربن است.

گرچه «یوزپلنگ» در یکی-دو دهه اخیر شاخص‌ترین گونه حیات‌وحش ایران بوده، اما از سال ۱۴۰۱ که هم نام پیروز به ترانه‌ها راه یافت و هم تصاویر آن بارها و بارها بازنشر شد،‌ حساسیت اجتماعی نسبت به این گونه افزایش قابل‌توجهی پیدا کرد،‌ به‌طوری‌که خبر مرگ او تیتر و عکس یک بسیاری از روزنامه‌های ایران شد. پیروز یکی از سه توله متولدشده در سایت «تکثیر در اسارت» واقع‌شده در پارک ملی توران بود، سایتی که در یک سال اخیر کمتر خبری از آن شنیده‌ایم؛ مگر مرگ «کوشکی»، یوز در اسارت! همین یکی-دو روز قبل خبر شرایط جسمی نامناسب «دلبر»، دیگر یوز ساکن این سایت، منتشر شد. از «سعید یوسف‌پور»، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست سمنان، پرسیدیم دلیل این بی‌خبری از سایت تکثیر چیست؟ آیا این سایت همچنان با کمبود تجهیزات مواجه است؟ چرا خبری از جفتگیری مجدد یوزها منتشر نمی‌شود؟ شرایط جسمی دلبر چطور است؟ و این شایعه که ایران توان باروری خود را از دست داده، درست است؟

در نشست تخصصی پایداری و مسئولیت اجتماعی در صنعت غذا که با حضور فعالان، متخصصان و مسئولان حوزه‌های مختلف صنعت غذا، کشاورزی و مسئولیت اجتماعی شرکتی توسط انجمن ارگانیک ایران با همکاری شرکت چوپان برگزار شد، موضوعات کلیدی و چالش‌های پیش‌ روی این صنعت مورد بررسی قرار گرفت. این نشست که با هدف ارتقای مسئولیت‌پذیری اجتماعی در صنعت غذا و ارائه راهکارهای عملی برای بهبود کیفیت زندگی و سلامت جامعه برگزار شد، به بررسی تجربیات داخلی و بین‌المللی در این حوزه پرداخت. در این گزارش، مهمترین مباحث مطرح‌شده در این نشست و دیدگاه‌های ارائه‌شده توسط شرکت‌کنندگان را می‌خوانید.

در دنیایی که تغییر اقلیم و بحران منابع، آینده کره زمین را تهدید می‌کند، شرکت‌های بزرگ نقش کلیدی در کاهش این چالش‌ها دارند. پپسی‌کو، غول صنعت مواد غذایی و نوشیدنی با تعهدات بلندپروازانه خود در حوزه‌های تغییر اقلیم، مدیریت آب و بسته‌بندی پایدار، نه‌تنها به دنبال کاهش اثرات منفی زیست‌محیطی است، بلکه الگویی برای سایر شرکت‌ها در پذیرش مسئولیت اجتماعی شرکتی شده است. از کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای تا بازگرداندن میلیاردها لیتر آب به طبیعت، پپسی‌کو ثابت کرده که کسب‌وکار موفق می‌تواند هم‌زمان با حفظ محیط‌زیست و بهبود شرایط اجتماعی همراه باشد.

در عصری که تخریب‌های زیست‌محیطی و بحران‌های اجتماعی، آینده کره زمین را به خطر انداخته‌اند، کشورها و جوامع مختلف در سراسر جهان بیش از هر زمان دیگری به فکر اصلاح عملکرد خود در حوزه‌های گوناگون هستند. هدف آنها دستیابی به پایداری بیشتر و ساختن آینده‌ای است که در آن نسل‌های بعدی نیز بتوانند از منابع طبیعی و اجتماعی بهره‌مند شوند. در این میان، موضوع مسئولیت اجتماعی بیش ازپیش اهمیت یافته است، به‌ویژه از زمانی که شرکت‌ها و سازمان‌ها به این حوزه توجه ویژه‌ای نشان داده‌اند و بودجه‌هایی تحت‌عنوان مسئولیت اجتماعی به آنها تخصیص داده شده است. اما سؤال اینجاست که شرکت‌ها و سازمان‌ها تا چه حد به تعهدات خود در قبال جامعه و محیط زیست عمل می‌کنند؟ آیا بودجه‌های اختصاص‌یافته به مسئولیت اجتماعی واقعاً به دست جوامع محلی و پروژه‌های پایدار می‌رسد؟ برای پاسخ به این سؤالات و بررسی عملکرد شرکت‌ها در حوزه پایداری و پیگیری اقدامات آنها در قبال مسئولیت اجتماعی، با «شهرام فرضی»، کارشناس مسئولیت‌های اجتماعی شرکتی، به گفت‌وگو نشستیم. در ادامه، مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید:

تصور کنید هر لقمه‌ای که می‌خورید، نه تنها سلامت شما را تضمین می‌کند، بلکه به حفظ سیاره‌ای که روی آن زندگی می‌کنیم نیز کمک می‌کند. صنعت غذا و نوشیدنی امروز بیش از هر زمان دیگری زیر ذره‌بین جهانیان قرار دارد؛ صنعتی که نه‌تنها یکی از بزرگ‌ترین بازیگران اقتصاد جهان است، بلکه نقشی حیاتی در شکل‌دهی به آینده محیط‌زیست و جوامع انسانی ایفا می‌کند. با افزایش آگاهی عمومی نسبت به بحران‌های زیست‌محیطی، نابرابری‌های اجتماعی و دغدغه‌های اخلاقی، انتظارات از شرکت‌های فعال در این حوزه به‌شدت افزایش یافته است. مصرف‌کنندگان، سرمایه‌گذاران و دولت‌ها دیگر تنها به کیفیت و قیمت محصولات توجه نمی‌کنند؛ آن‌ها از برندهای غذایی می‌خواهند که مسئولیت‌پذیر باشند، تأثیرات منفی خود را کاهش دهند و به توسعه پایدار کمک کنند. اما مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها (CSR) در صنعت غذا دقیقاً به چه معناست؟ از کاهش ردپای کربن و بهبود شرایط کار گرفته تا رعایت حقوق حیوانات و استفاده از مواد اولیه پایدار، شرکت‌های غذایی امروز باید در خط مقدم این تحولات باشند. بااین‌حال، مسیر پایداری آسان نیست؛ هزینه‌های بالای اجرای پروژه‌های سبز، پیچیدگی زنجیره‌های تأمین جهانی و رقابت فشرده، چالش‌هایی هستند که شرکت‌ها باید با آن‌ها دست‌وپنجه نرم کنند.در این میان، برخی از غول‌های صنعت غذا و نوشیدنی تلاش کرده‌اند میان سودآوری و مسئولیت اجتماعی تعادلی برقرار کنند. اما آیا این تلاش‌ها صرفاً یک استراتژی بازاریابی است یا می‌توان آن را گامی واقعی به سوی آینده‌ای پایدار دانست؟

سازمان تجارت منصفانه «organization trade fair world» انجمنی سازمان‌یافته با رویکرد بازار محور است که مهم‌ترین هدف آن توسعه پایدار از طریق کمک به تولیدکنندگان جهان سوم است تا شرایط دادوستد بهتر و عادلانه‌تری را فراهم کند و پایداری را توسعه دهد. شاید بهترین تعریف برای «تجارت عادلانه» یا «تجارت منصفانه» این باشد: خریدوفروش محصولاتی که در مراحل تولید و فروش آن به انسان و محیط‌زیست، احترام گذاشته شده باشد. با مصرف محصولاتی که حاصل تجارت عادلانه است، در حقیقت در مسیر بهبود اقتصاد و معیشت کشاورزان خرده‌پا قدم برداشته‌ایم. این جنبش به دنبال روند جهانی‌سازی اقتصاد به وجود آمد که طی آن سرمایه‌داران کشورهای توسعه‌یافته با انتقال سرمایه خود به کشورهای جهان سوم و استثمار کارگران آن کشورها به دنبال نیروی کار ارزان‌تر و در نهایت تولید ارزان‌تر بودند و با این کار شرایط حقوق کارگران در کشور خود را دور می‌زدند و در نهایت می‌توانستند محصولات ارزان‌تر تولید کنند؛ درصورتی‌که تولیدکنندگانی که در کشور خود به امر تولید مشغول بودند توان رقابت در بازارهای جهانی با این استثمارگران را نداشتند.