بایگانی مطالب برچسب: مدیریت منابع آب
نمایشگاه محیطزیست به شرط رعایت اصول پایداری
اولین دوره نمایشگاه بینالمللی محیطزیست سال ۱۳۷۱ بود و آذرماه امسال هم قرار است بیستودومین دوره آن برگزار شود. این نمایشگاهها باید براساس چه استانداردهایی برگزار شوند و وضعیت کنونی آنها بهنفع محیطزیست است؟ تجربههای پیشین نشان داده است حتی غرفه سازمان حفاظت محیطزیست نیز محیطزیستی نبوده و در آن این استانداردها رعایت نمیشود.
استان البرز، یک ورشکسته آبی
در ایران تغییراقلیم با چهره خشکسالی و گردوغبار خود را نشان داده و گستره بحران بهویژه در سالها و فصلهای خشکتر موضوع برخورد علمی با بحران را پررنگ کرده است. استفاده از فناوری یکی از همان راهکارهایی است که برای رفع مشکلات ناشی از خشکی تالابها جلوگیری از برخاستن غبار بیشتر محل بحث بوده است. سال ۱۳۹۶ «عیسی کلانتری»، رئیس وقت سازمان حفاظت محیطزیست درباره ضرورت استفاده از علم روز برای حل مسائل محیطزیست و ضرورت آموزش دیدن کارشناسان تأکید کرده بود. اما از آن زمان تاکنون چقدر از دانشهای نوین در معضلاتی چون حل پدیده گردوغبار استفاده شده است؟
فناوری به گردِ غبار نمیرسد
تنها پهنه آبی استان البرز تبدیل به شورهزار شده است. این وضعیت غمانگیز تالاب «صالحیه» است که سطح آب آن بهدلیل خشکسالی بهشدت کاهش یافته و بهدلیل ضعف پوشش گیاهی طی سالهای اخیر، زمینهای خشک پیرامون آن به کانون تولید گردوغبار در منطقه تبدیل شده است و باد ذرات خاک ریزدانه را به مناطق اطراف و حتی دور دستها منتقل میکند. مسئله گردوغبار ناشی از خشکشدن تالابها و اراضی اطراف آنها مختص صالحیه نیست. خشکی «هامون» و «شادگان» و تالابهای بسیار دیگر هم همین بحران را رقم زده است. در ایران تغییراقلیم با چهره خشکسالی و گردوغبار خود را نشان داده و گستره بحران بهویژه در سالها و فصلهای خشکتر موضوع برخورد علمی با بحران را پررنگ کرده است. استفاده از فناوری یکی از همان راهکارهایی است که برای رفع مشکلات ناشی از خشکی تالابها جلوگیری از برخاستن غبار بیشتر محل بحث بوده است. سال ۱۳۹۶ «عیسی کلانتری»، رئیس وقت سازمان حفاظت محیطزیست درباره ضرورت استفاده از علم روز برای حل مسائل محیطزیست و ضرورت آموزش دیدن کارشناسان تأکید کرده بود. اما از آن زمان تاکنون چقدر از دانشهای نوین در معضلاتی چون حل پدیده گردوغبار استفاده شده است؟
عقب نشینی از حقابه
درحالیکه ایران در مناسبات آبی خود در رودخانههای فرامرزی بهویژه طی چندسال اخیر کامیابی نداشته است و در سه رودخانه «هیرمند»، «فراهرود» و «هریرود» مداخله افغانستان حقابه را به حداقل ممکن رسانده، شرق کشور با بحران شدید آب روبهرو است. یکسو سیستان و هامون بیآب است و یکسو خراسانرضوی به مرکزیت مشهد که حتی آبهای زیرزمینی خود را از دست داده است. «محمدباقر قالیباف»، رئیس مجلس شورای اسلامی پس از مراجعت از سفر تاجیکستان، اعلام کرد برای انتقال آب از تاجیکستان به ترکمنستان و انتقال به سد دوستی مذاکره کرده است و حالا کارشناسان میگویند حتی به زبان آوردن این موضوع به صلاح نیست؛ چراکه فشار طالبان را هم بر حقابه هریرود و هم هیرمند و مناسبات در فراه تشدید میکند. بهگفته کارشناسان، گرچه طالبان با تکمیل کانال «قوشتپه»، «آمودریا»، سرچشمهای که گویا رئیس مجلس به آن امید بسته را هم خشک میکند، اما ماجرا به همین جا ختم نمیشود و اینبار فشارهای آبی طالبان بر ایران شدت میگیرد و او امتیازات دیگری از جمله فروش آب به ایران را به جای تأمین حقابه قانونی آن را مطالبه میکند.
کبودی فرونشست زیر چشم تهران
نقشه فرونشستهای تهران نشان میدهد این استان از فرونشستهای وسیع و عمیق رنج میبرد. لکهای در جنوب و غرب کلانشهر تهران و لکهای دیگر در دشت ورامین قرار گرفته و در اراضی کشاورزی این مناطق گسترده شده است. البته این پدیده فقط مزارع و باغهای تهران را تحتتأثیر قرار نداده و در هفت منطقه از مناطق ۲۲گانه تهران نیز ریشه دوانده است. زیرساختهایی مثل خطوط راهآهن بینشهری، مترو، خیابانها و مناطق مسکونی در معرض فرونشست قرار گرفتهاند که این امر، ضرورت مقابله با این پدیده ایجادشده بهدلیل بدمصرفی آبهای زیرزمینی را به مسئولان گوشزد میکند. در این گزارش عوارض و عوامل احتمالی مؤثر بر فرونشست تهران در گفتوگو با «مهدی معتق»، استاد مرکز تحقیقات علوم زمین آلمان، مورد بررسی قرار گرفت که در زیر میخوانید.
اجماع ملی بر سر بحران آب
بغرنجشدن چالشهای آب، محیطزیست، گردوغبار و مانند آن که بخشی از آن متوجه مدیریت داخل است و برخی نیز ارمغان همسایهها، یک سؤال را در جامعۀ کارشناسی پررنگ میکند: در اقلیم خشک ایران و منطقه، حکمرانی مطلوب چگونه تعریف میشود که سطح چالشها را به حداقل برساند؟ «مارال دربندی» از پژوهشگرانی است که سالها در یکی از مهمترین نهادهای مطالعاتی کشور یعنی مرکز مطالعات تحقیقات استراتژیک نهاد ریاستجمهوری، فعالیت میکرده است. او که در مطالعاتش تمرکز ویژهای بر مفهوم «حکمرانی خوب و مؤلفههای تحقق آن» بهویژه در مباحث مرتبط با آب، محیطزیست و پیامدهای سیاسی و اجتماعی چالشهای ناشی از سوءمدیریت این زمینهها دارد، معتقد است دولت بهتنهایی و باتکیهبر توان سازمانی خودش، از پس چالشها برنخواهد آمد. به باور دربندی، اجماعی میان دولت و ملت با همۀ ظرفیتهای علمی، عملی و مشارکتجویانه باید اتفاق بیفتد، تا بتوان کشور را از ورطۀ ابر چالشهای امروز و فردا نجات داد. او اما تأکید میکند که دولت، باید پیشگام شفافیت و پاسخگویی باشد و زمینۀ مشارکت حداکثری را فراهم کند.
بخش آب نیازمند گفتمان «مسئولیتپذیر» است
صابر معصومی کارشناس آب و مدیر سابق برنامۀ محیطزیست و توسعۀ اقتصادی و اجتماعی برنامۀ توسعۀ ملل متحد در ایران است. او پیشتر، مدیریت چندین طرح بینالمللی در خارج از ایران در زمینۀ آب را نیز عهدهدار بوده و حالا چند ماهی است که بهعنوان مشاور سازمان ملل متحد، در برنامههای آبی فعالیت میکند. پس از بازگشت از افغانستان، محل جدید مأموریتش او را در تهران ملاقات میکنیم و کمی از وضعیت آبی ایران حرف میزنیم. معصومی معتقد است که تغییر در پارادایمهای مدیریت منابع آبی کشور ضرورت دارد، اما این تغییر از عهدۀ دولت خارج است و آب بهعنوان یک گفتمان ملی، باید وارد فضاهای ایدهپردازان و متفکران شود تا بتوان دیدگاه کلان آبی کشور را تغییر داد. از نظر معصومی، مانور در موضوع «تغییر اقلیم»، کمکی به مسئلۀ آب نمیکند، بلکه دولت باید در برابر تصمیماتش برای مدیریت کشور و در بخش آب مسئولیتپذیر باشد. اگر تغییر اقلیم را بپذیرد، باید منابع آبی کشور با پذیرش این «وضعیتِ اکنون» مدیریت شود و درِ «فرار» را نباید با انداختن تقصیر بهگردن تغییر اقلیم باز گذاشت.
ترجیح انتقال آب بر مدیریت مصرف
شناسایی وضع موجود یکی از ارکان اصلی برنامهریزی است. شناسایی وضع موجود شامل تحلیل محیط داخلی و خارجی، شناسایی نقاط قوت و ضعف، فرصتها و تهدیدها و بررسی عملکرد گذشته است. این اطلاعات، پایهای برای تصمیمگیری و تعیین اهداف در فرآیند برنامهریزی فراهم میکند.
