بایگانی مطالب برچسب: خشکسالی
آب؛ از تقدس تا تباهی
ایرانیان هزاران سال پیش با آب نهتنها زیستند، بلکه تمدن ساختند؛ از اساطیر زرتشتی که آب را مقدس میدانستند تا باستانشناسانی که نخستین نشانههای کشاورزی و یکجانشینی را در فلات ایران یافتهاند. تاریخ فرهنگی آب در این سرزمین، تاریخی است از احترام، خرد و همیاری. با اینهمه اما بحران کمآبی موضوع تازهای در کشور ما نیست و سالهاست از آن گفته میشود. حتی پیش از فاجعه و در دهههای دورتر هم افرادی از حوزه علوم انسانی مانند محمدابراهیم باستانی پاریزی نسبت به آنچه که موجب بیآبی میشود، هشدار داده بودند. روز شنبه، دهم خردادماه، نخستین نشست از سلسلهنشستهای «کرآبی» با موضوع تاریخ فرهنگی آب در ایران برگزار شد. این برنامه با نمایش مستند «تالان» ساخته «محمدصادق دهقانی» همراه بود که زخمهای امروز بر پیکر طبیعت را بازخوانی کرد و از فاجعه کمآبی که با آن مواجهایم، گفت. در این نشست «ژاله آموزگار»، پژوهشگر فرهنگ و زبانهای باستانی و «مرتضی فرهادی»، جامعهشناس و مردمشناس از پیشینه ایرانیان و آنچه بودیم، گفتند. «داریوش رحمانیان» هم درباره کرآبی چندین دهه در ایران سخنرانی کرد و در گفتوگو با «پیام ما» توضیح داد که چرا توسعه پایدار بدون آب و نگاه تاریخی به آن بیمعناست.
کشاورزی، پیشقدم ریاضت آبی شود
|پیام ما| آمارهای متفاوت از بیشبرداشت یا کسری تجمعی آبخوانهای کشور اعداد بسیار متفاوت ۱۴۰، ۲۴۰ و ۳۴۰ میلیارد مترمکعب را عنوان میکنند؛ کسریای که متهم اصلی آن بخش کشاورزی است. بحث تازهای در همین ارتباط شکل گرفته است که گروهی از کارشناسان میگویند مکانیزاسیون، بهویژه استفاده از آبیاری قطرهای با افزایش بهرهوری و افزایش قابلتوجه سطح زیرکشت، به این وضعیت دامن زده است. گرچه مخالفان و موافقانِ اشکال مختلف آبیاری در کشور، هر کدام برای اثبات حقانیت خود و مقصر شناختن آبیاری نوین یا اعلام برائت از آن، ادله قابلتوجهی دارند، اما معاون پژوهش مرکز ملی مطالعات کشاورزی ایران میگوید با هر استدلالی که به موضوع نگاه کنیم، کشاورزی باید سطح زیرکشت خود را پایین بیاورد و مصرف ۸۰ میلیارد مترمکعبی خود را به کمتر از ۵۰ میلیارد مترمکعب کاهش دهد. عباس کشاورز میگوید: بخش کشاورزی باید پیشقدم ریاضت آبی شود. بهعقیده او، همه آنچه گفته میشود، حاشیه و دعوای بیدلیل بر لحاف ملاست. با اینهمه، وزارت جهادکشاورزی همچنان سیاستهای آبیاری خود را دنبال میکند و در حال حاضر تا ۸۵ درصد منابع مالی مورد نیاز برای اجرای سیستمهای نوین آبیاری را از طریق تسهیلات تأمین میکند، اما هیچ تمرکزی بر تغییر الگوی کشت و کاهش سطح زیرکشت ندارد.
مردم پای کار آمدند، آهوان زاده شدند
وقتی خبر رسید دوربینهای تلهای در قرق علیآباد چهلگزی یزد بالاخره و بعد از غیبتی چهارساله تصویر پلنگ را ثبت کردهاند، «مهدیه کرمی»، کارشناس قرق که در راه بازگشت از منطقه بود، تمام راه را گریه کرد. آن روزِ آذرماه پارسال برای او تصویری از زندگی دوباره در ۵۰ هزار هکتار از زمینهایی بود که از سال ۱۳۹۵ مجوز قرق را گرفته بودند. همان روزی که برای «امیر منصوری»، قرقدار منطقه، متفاوتترین روز فعالیت ۱۲سالهاش است و حالا هم که یاد آن روز میافتد، سرش را بالا میگیرد و با صورتی که از شادی شکفته، میگوید «چه خوشحالیای بیشتر از این؟ تلاشهایمان نتیجه داد. بعد از هفت سال حفاظت، مجوز قرق دادند.» هفت قرقبان از هشت سال قبل در علیآباد چهلگزی، تنه به تنه منطقه حفاظتشده کالمند-بهادران، شب را به روز رساندهاند و تصویر ماندگار هر لحظهشان دیدن آهو در دشت علیآباد و دنبال کَل و بزها گشتن در رشتهکوههای مشرف به دشت است؛ آنجا که کلها و بزها در سایه کوه پناه میگیرند و پرندگان شکاری در آسمانش راه پروازشان طولانی است. در همان دشتی که بهتازگی تصویر رودک عسلخوار در آن ثبت شده و مهدیه کرمی با چشمانی که از ذوق برق میزند، دست به گوشی میشود، فیلم رودک عسلخوار را پیدا میکند و میگوید: «میدانستیم در منطقه هستند، دوربین تلهای آنها را ثبت کرده بود. اما این فیلم فرق دارد. یکی از بچههای خودمان گرفته، ببینید چقدر زیباست!»
هجوم ملخها به لرستان تکرار یک غفلت زیستمحیطی
تاوان زمین تشنه
|پیام ما| با فرونشستن زمینِ زیر پای میلیونها نفر در کشور، موجی از هشدارها از درون و بیرون کشور بهپا خواسته است. در هفتههای اخیر، سه رسانه معتبر ایتالیایی به بررسی ابعاد بحران فرونشست در تهران و البته سراسر ایران پرداختند؛ پدیدهای نگرانکننده که دیگر نمیتوان آن را نادیده گرفت؛ نه در خیابانهای فرورفته تهران، نه در نگاه رسانههای جهانی. بحران تا حدی گسترش یافته است که بهگفته یکی از کارشناسان ایرانی مرکز علوم زمین پوتسدام، «دیگر قابلحل نیست»، مگر با تغییر الگوی توسعه و طراحی مدلی ۵۰ساله در راستای پایداری. در ادامه به محتوای سه گزارش مورد بحث در «Renewable Matter» مجلهای تخصصی در حوزه اقتصاد چرخشی و نوآوریهای پایدار، «لیبرو تکنولوژیا» مجله آنلاین فناوری و همینطور روزنامه آنلاین «ایل پست» میپردازیم که فرونشست زمین در ایران را فراتر از فاجعهای محیطزیستی، نشانهای از بحرانی عمیقتر میدانند که باید فوراً برای مقابله با آن وارد عمل شد.
«خرمآباد» در قرق ملخها
«خرمآباد» لرستان در قرق ملخهاست. قرقی که کشاورزان، اهالی و کسبه میگویند نگرانکننده است، اما «سازمان حفظ نباتات» در این استان میگویند از لحاظ جمعیت هنوز نمیتوان به آن «هجوم» گفت و جای نگرانی وجود ندارد. تصاویر و گفتههای شهروندان نشان میدهد حالا در خرمآباد همهجا از پارک گرفته تا خانههای مردم را ملخهایی به رنگ زرد احاطه کردهاند. شهرداری متولی مبارزه با این آفت در شهر است، اما پاسخی نمیدهد. بااینحال، سازمان حفظ نباتات اعلام کرده است عملیات مبارزه با ملخها در سطحی بالغبر یکهزار و ۲۳۰ هکتار از اراضی کشاورزی لرستان انجام شده است.
آوارگی در وطن
دهمین نسخه «گزارش جهانی از آوارگان داخلی» یا GRID، بار دیگر آمار بیسابقهای اعلام کرده است؛ تا پایان سال ۲۰۲۴، ۸۳ میلیون و ۴۰۰هزار نفر در کشور خود آواره شدهاند.شمار آوارگان داخلی ۲۰۲۵ که تعداد بیخانمانشدههای داخل کشورها را تا پایان سال ۲۰۲۴ محاسبه کرده، بیش از دو برابر آمار اولین گزارش این سازمان است که یک دهه پیش منتشر شد.
ابهام در آینده غذایی ایرانیان
«اگر با این رویکرد ادامه دهیم، کشاورزی در بسیاری از مناطق ایران از دست خواهد رفت و چشماندازی روشن برای تولید غذا، حفاظت از نظامهای میراث کشاورزی و تنوعزیستی کشاورزی وجود نخواهد داشت.» این گفته «مائده سلیمی»، پژوهشگر حوزه کشاورزی پایدار و حاکمیت غذایی، است. او معتقد است باید نظام کشاورزی متناسب با تغییرات جهانی و نیازهای ملی و محلی تغییر کند. از توان سرزمینی، اکولوژیکی و تنوعاقلیمی کشور برای حل چالشهای موجود استفاده شود و اینها محقق نمیشود، مگر با تغییر رویکرد جدی و بهبود عملکردی در وزارت جهادکشاورزی. در گفتوگو با این پژوهشگر از او پرسیدم چطور وارد این حوزه شد؟ چه کارهایی تاکنون انجام داده؟ و اگر کشاورزی بومی ما خوب و استفاده از آفتکشها بد است، چرا کشاورزان خلاف آن عمل میکنند؟
